શશાપ તાન્ અતિક્રુદ્ધો યયાતિર્ અપરાજિતઃ યથાવત્ કથિતં સર્વં મયાસ્ય દ્વિજસત્તમાઃ
અત્યંત ક્રોધિત યયાતીએ એ બધાને શાપ આપ્યો, જેમ મેં તમને બધું વિગતે કહ્યું છે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
એવં શપ્ત્વા સુતાન્ સર્વાંશ્ ચતુરઃ પુરુપૂર્વજાન્ તદ્ એવ વચનં રાજા પુરુમ્ અપ્ય્ આહ ભો દ્વિજાઃ
આ રીતે પોતાના ચાર મોટા પુત્રોને શાપ આપ્યા પછી, રાજાએ એ જ વાત પુરૂને પણ કહી, હે બ્રાહ્મણો.
તરુણસ્ તવ રૂપેણ ચરેયં પૃથિવીમ્ ઇમામ્ જરાં ત્વયિ સમાધાય ત્વં પુરો યદિ મન્યસે
જો તું મંજૂરી આપે, તો હું તારું યુવાન રૂપ લઈ આ ધરતી પર ફરવું છું અને તારી ઉપર વૃદ્ધાવસ્થા મૂકી દઉં.
સ જરાં પ્રતિજગ્રાહ પિતુઃ પુરુઃ પ્રતાપવાન્ યયાતિર્ અપિ રૂપેણ પુરોઃ પર્યચરન્ મહીમ્
પિતાની વૃદ્ધાવસ્થા પુરુએ સ્વીકારી, અને યયાતીએ પુરુનું યુવાનપણું લઈને ધરતી પર વિહાર કર્યો.
સ માર્ગમાણઃ કામાનામ્ અન્તં નૃપતિસત્તમઃ વિશ્વાચ્યા સહિતો રેમે વને ચૈત્રરથે પ્રભુઃ
ઈચ્છાઓનો અંત શોધતો એ શ્રેષ્ઠ રાજા, વિશ્વાચી સાથે ચૈત્રરથ વનમાં આનંદ માણતો રહ્યો.
યદા ચ તૃપ્તઃ કામેષુ ભોગેષુ ચ નરાધિપઃ તદા પુરોઃ સકાશાદ્ વૈ સ્વાં જરાં પ્રત્યપદ્યત
જ્યારે રાજા ભોગ અને સુખમાં તૃપ્ત થયો, ત્યારે તેણે પોતાની વૃદ્ધાવસ્થા પુરૂને પાછી આપી.
યત્ર ગાથા મુનિશ્રેષ્ઠા ગીતાઃ કિલ યયાતિના યાભિઃ પ્રત્યાહરેત્ કામાન્ સર્વશો ઽઙ્ગાનિ કૂર્મવત્
મુનિશ્રેષ્ઠ, ત્યાં યયાતીએ એવી ગાથાઓ ગાઈ હતી, જેના દ્વારા મનુષ્ય પોતાની તમામ ઇચ્છાઓ કાચબાની જેમ અંગો ખેંચી લે છે.
ન જાતુ કામઃ કામાનામ્ ઉપભોગેન શામ્યતિ હવિષા કૃષ્ણવર્ત્મેવ ભૂય એવાભિવર્ધતે
ઇચ્છા ક્યારેય ભોગથી શાંત થતી નથી; જેમ ઘીથી અગ્નિ વધુ પ્રજ્વલિત થાય છે, તેમ ઇચ્છા પણ વધે છે.
યત્ પૃથિવ્યાં વ્રીહિયવં હિરણ્યં પશવઃ સ્ત્રિયઃ નાલમ્ એકસ્ય તત્ સર્વમ્ ઇતિ કૃત્વા ન મુહ્યતિ
આ ધરતી પરનું બધું ધાન, જવ, સોનું, પશુ અને સ્ત્રીઓ—આ બધું એક માણસ માટે પણ પૂરતું નથી, જો તે પોતાને વશમાં ન રાખે.
યદા ભાવં ન કુરુતે સર્વભૂતેષુ પાપકમ્ કર્મણા મનસા વાચા બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા
જ્યારે મનુષ્ય કોઈ જીવમાં, કર્મથી, મનથી કે વાણીથી ક્યારેય પાપ નથી કરતો, ત્યારે તે બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે.
યદા તેભ્યો ન બિભેતિ યદા ચાસ્માન્ ન બિભ્યતિ યદા નેચ્છતિ ન દ્વેષ્ટિ બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા
જ્યારે કોઈ બીજાથી ડરે નહીં અને બીજાને ડરાવે નહીં, ઈચ્છે નહીં કે દ્વેષ ન કરે, ત્યારે તે બ્રહ્મને પ્રાપ્ત કરે છે.
યા દુસ્ત્યજા દુર્મતિભિર્ યા ન જીર્યતિ જીર્યતઃ યો ઽસૌ પ્રાણાન્તિકો રોગસ્ તાં તૃષ્ણાં ત્યજતઃ સુખમ્
જે તૃષ્ણા મૂર્ખો માટે છોડી શકાતી નથી, જે વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ જૂની થતી નથી અને જીવનનો અંત લાવતી રોગ છે—એ તૃષ્ણા છોડી દેતાં સુખ મળે છે.
જીર્યન્તિ જીર્યતઃ કેશા દન્તા જીર્યન્તિ જીર્યતઃ ધનાશા જીવિતાશા ચ જીર્યતો ઽપિ ન જીર્યતિ
વય વધે ત્યારે વાળ અને દાંત બન્ને વૃદ્ધ થાય છે, પણ ધન અને જીવનની ઇચ્છા વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ જૂની થતી નથી.
યચ્ ચ કામસુખં લોકે યચ્ ચ દિવ્યં મહત્ સુખમ્ તૃષ્ણાક્ષયસુખસ્યૈતે નાર્હન્તિ ષોડશીં કલામ્
આ દુનિયાના બધા ભોગ અને દૈવી સુખ પણ તૃષ્ણા છૂટી જાય ત્યારે મળતા સુખના સોળમામાં ભાગને પણ બરાબર નથી.
એવમ્ ઉક્ત્વા સ રાજર્ષિઃ સદારઃ પ્રાવિશદ્ વનમ્ કાલેન મહતા ચાયં ચચાર વિપુલં તપઃ
આ રીતે કહીને એ રાજર્ષિ પત્ની સાથે વનમાં ગયો અને લાંબા સમય સુધી ભારે તપ કર્યું.
ભૃગુતુઙ્ગે ગતિં પ્રાપ તપસો ઽન્તે મહાયશાઃ અનશ્નન્ દેહમ્ ઉત્સૃજ્ય સદારઃ સ્વર્ગમ્ આપ્તવાન્
તપ પૂર્ણ થયા પછી, મહાન યશસ્વી ભૃગુતુંગ શિખરે પહોંચ્યો, ઉપવાસથી શરીર ત્યાગી પત્ની સાથે સ્વર્ગમાં ગયો.
તસ્ય વંશે મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પઞ્ચ રાજર્ષિસત્તમાઃ યૈર્ વ્યાપ્તા પૃથિવી સર્વા સૂર્યસ્યેવ ગભસ્તિભિઃ
મુનિશ્રેષ્ઠો, તેના વંશમાં પાંચ મહાન રાજર્ષિઓ થયા, જેમણે આખી ધરતીને સૂર્યની કિરણો જેવી વ્યાપી.
યદોસ્ તુ વંશં વક્ષ્યામિ શૃણુધ્વં રાજસત્કૃતમ્ યત્ર નારાયણો જજ્ઞે હરિર્ વૃષ્ણિકુલોદ્વહઃ
હવે હું યદુના વંશનું વર્ણન કરું છું, જે રાજાઓ દ્વારા માન્ય છે અને જેમાં શ્રીનારાયણ, હરિ, વૃષ્ણિવંશના શોભા રૂપે જન્મ્યા હતા.
સુસ્થઃ પ્રજાવાન્ આયુષ્માન્ કીર્તિમાંશ્ ચ ભવેન્ નરઃ યયાતિચરિતં નિત્યમ્ ઇદં શૃણ્વન્ દ્વિજોત્તમાઃ
દ્વિજશ્રેષ્ઠો, જે મનુષ્ય યયાતીના આ ચરિત્રને રોજ સાંભળે છે, તે હંમેશા સ્વસ્થ, સંતાનવંત, દીર્ઘાયુ અને પ્રસિદ્ધ બને છે.
પુરોર્ વંશં વયં સૂત શ્રોતુમ્ ઇચ્છામ તત્ત્વતઃ દ્રુહ્યસ્યાનોર્ યદોશ્ ચૈવ તુર્વસોશ્ ચ પૃથક્ પૃથક્
સૂતજી, અમે પુરુ, દુહ્યુ, અનુ, યદુ અને તુર્વસુ—દરેકના વંશને સાચી રીતે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.
શૃણુધ્વં મુનિશાર્દૂલાઃ પુરોર્ વંશં મહાત્મનઃ વિસ્તરેણાનુપૂર્વ્યા ચ પ્રથમં વદતો મમ
હે મુનિશ્રેષ્ઠો, હવે તમે પુરુ નામના મહાન આત્માની વંશાવળી ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો. હું શરૂઆતથી ક્રમવાર અને વિગતે તમને કહું છું.
પુરોઃ પુત્રઃ સુવીરો ઽભૂન્ મનસ્યુસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ રાજા ચાભયદો નામ મનસ્યોર્ અભવત્ સુતઃ
પુરુનો પુત્ર સુવીર નામનો પરાક્રમી રાજા થયો. સુવીરનો પુત્ર મનસ્યુ અને મનસ્યુનો પુત્ર અભયદ નામે રાજા થયો.
તથૈવાભયદસ્યાસીત્ સુધન્વા નામ પાર્થિવઃ સુધન્વનઃ સુબાહુશ્ ચ રૌદ્રાશ્વસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ
એ જ રીતે, અભયદને સુધન્વા નામે રાજા પુત્ર થયો. સુધન્વાનો પુત્ર સુબાહુ અને સુબાહુનો પુત્ર રૌદ્રાશ્વ થયો.
રૌદ્રાશ્વસ્ય દશાર્ણેયુઃ કૃકણેયુસ્ તથૈવ ચ કક્ષેયુસ્થણ્ડિલેયુશ્ ચ સન્નતેયુસ્ તથૈવ ચ
રૌદ્રાશ્વના દશાર્ણેય, કૃકણેય, કક્ષેય, સ્થંડિલેય અને સન્નતેય નામના પુત્રો થયા.
ઋચેયુશ્ ચ જલેયુશ્ ચ સ્થલેયુશ્ ચ મહાબલઃ ધનેયુશ્ ચ વનેયુશ્ ચ પુત્રકાશ્ ચ દશ સ્ત્રિયઃ
એ જ રીતે ઋચેયુ, જલેયુ, સ્થલેયુ (મહાબળશાળી), ધનેયુ અને વનેયુ—આ દસ પુત્રો અને દસ પુત્રીઓ પણ હતી.
ભદ્રા શૂદ્રા ચ મદ્રા ચ શલદા મલદા તથા ખલદા ચ તતો વિપ્રા નલદા સુરસાપિ ચ
ભદ્રા, શૂદ્રા, મદ્રા, શલદા, મલદા, ખલદા, વિપ્રા, નલદા, સુરસા અને ગોચપલા—આ દસ પુત્રીઓ હતી.
તથા ગોચપલા ચ સ્ત્રીરત્નકૂટા ચ તા દશ ઋષિર્ જાતો ઽત્રિવંશે ચ તાસાં ભર્તા પ્રભાકરઃ
તેમજ ગોચપલા અને સ્ત્રીરત્નકૂટા—આ દસેય. અત્રિ વંશમાં એક ઋષિ જન્મ્યા અને તેમનો પતિ પ્રભાકર હતો.
ભદ્રાયાં જનયામ્ આસ સુતં સોમં યશસ્વિનમ્ સ્વર્ભાનુના હતે સૂર્યે પતમાને દિવો મહીમ્
ભદ્રામાંથી પ્રભાકરે યશસ્વી સોમ નામે પુત્રને જન્મ આપ્યો, એ સમયે સ્વર્ભાનુએ સૂર્યને ઘાયલ કર્યો હતો અને સૂર્ય આકાશમાંથી ધરતી પર પડી રહ્યો હતો.
તમોભિભૂતે લોકે ચ પ્રભા યેન પ્રવર્તિતા સ્વસ્તિ તે ઽસ્ત્વ્ ઇતિ ચોક્ત્વા વૈ પતમાનો દિવાકરઃ
જ્યારે આખી દુનિયા અંધકારથી ઘેરાઈ ગઈ હતી, ત્યારે એ પુત્રે પ્રકાશ ફેલાવ્યો. પતન પામતો સૂર્ય બોલ્યો: 'તમને કલ્યાણ મળે.'
વચનાત્ તસ્ય વિપ્રર્ષેર્ ન પપાત દિવો મહીમ્ અત્રિશ્રેષ્ઠાનિ ગોત્રાણિ યશ્ ચકાર મહાતપાઃ
એ વિદ્વાન ઋષિના વચનથી સૂર્ય આકાશમાંથી ધરતી પર પડ્યો નહીં. મહાતપસ્વી અત્રિએ શ્રેષ્ઠ વંશો સ્થાપ્યા.