તાવત્ કન્યા પ્રદાતવ્યા નો ચેત્ પિત્રોર્ અધોગતિઃ પિતુઃ સ્વરૂપં પુત્રઃ સ્યાદ્ યઃ પિતા પુત્ર એવ સઃ
ત્યાં સુધી કન્યાનું વિવાહ કરવું જોઈએ; નહિ તો માતા-પિતા નીચે પડે છે. પુત્ર પિતાનું સ્વરૂપ છે; જે પિતા છે એ જ પુત્ર છે.
આત્મનઃ સુખિતાં લોકે કો ન કુર્યાત્ કરોતિ ચ યત્ કન્યાયાં પિતા કુર્યાદ્ દાનં પૂજનમ્ ઈક્ષણમ્
પોતાનાં સંતાનને સુખી કરવા કોણ ઇચ્છતો નથી? પિતા પુત્રી માટે જે કરે છે—દાન, સન્માન કે દેખરેખ—
યત્ કૃતં તત્ કૃતં વિદ્યાત્ તાસુ દત્તં તદ્ અક્ષયમ્ યદ્ દત્તં તાસુ કન્યાસુ તદ્ આનન્ત્યાય કલ્પતે
જે કર્યું છે તે માનવું જોઈએ કે થયું છે; કન્યાઓને જે આપવામાં આવે છે તે અવિનાશી છે. આવી કન્યાઓને જે આપવામાં આવે છે તે અનંત પુણ્ય આપે છે.
પુત્રેષુ ચૈવ પૌત્રેષુ કો ન કુર્યાત્ સુખં રવે કરોતિ યઃ કન્યકાનાં સ સંપદ્ભાજનં ભવેત્
પુત્ર અને પૌત્રમાં સુખ કોણ ન લાવશે, હે રવિ? જે કન્યાઓને સુખ આપે છે, તે સમૃદ્ધિ પામે છે.
એવં તાં વાદિનીં કન્યાં વિષ્ટિં પ્રોવાચ ભાસ્કરઃ
એવી રીતે વાદ કરતી કન્યા વિષ્ટિને ભાસ્કરે કહ્યું.
કિં કરોમિ ન ગૃહ્ણાતિ ત્વાં કશ્ચિદ્ ભીષણાકૃતિમ્ કુલં રૂપં વયો વિત્તં વિદ્યાં વૃત્તં સુશીલતામ્
હું શું કરું? તારી ભયાનક મૂર્તિને કારણે કોઈ તને સ્વીકારતું નથી. કુળ, રૂપ, ઉંમર, ધન, વિદ્યા, વર્તન અને સારા સ્વભાવ—
મિથઃ પશ્યન્તિ સંબન્ધે વિવાહે સ્ત્રીષુ પુંસુ ચ અસ્માસુ સર્વમ્ અપ્ય્ અસ્તિ વિના તવ ગુણૈઃ શુભે કિં કરોમિ ક્વ દાસ્યામિ વૃથા માં ધિક્ કરોષિ કિમ્
સંબંધ અને લગ્નમાં, સ્ત્રીઓ કે પુરુષો બધામાં આ ગુણો હોય છે, પણ તારા જેવા ગુણો અમારે નથી, શુભે. હવે હું શું કરું? તને ક્યાં આપું? તું વ્યર્થ મને દોષ આપે છે—એનું શું કારણ?
એવમ્ ઉક્ત્વા પુનસ્ તાં ચ વિષ્ટિં પ્રોવાચ ભાસ્કરઃ
આવું કહીને ભાસ્કરે ફરી વિષ્ટિને કહ્યું.
યસ્મૈ કસ્મૈ ચ દાતવ્યા ત્વં વૈ યદ્ય્ અનુમન્યસે દીયસે ઽદ્ય મયા વિષ્ટે અનુજાનીહિ માં તતઃ
વિષ્ટિ, તને જેને આપવી હોય તેને હું આજે આપી દઉં—જો તું સંમતિ આપે તો. એ માટે મને મંજૂરી આપ.
પિતરં પ્રાહ સા વિષ્ટિર્ ભર્તા પુત્રા ધનં સુખમ્ આયૂ રૂપં ચ સંપ્રીતિર્ જાયતે પ્રાક્તનાનુગમ્
વિષ્ટિએ પિતાને કહ્યું: 'પતિ, સંતાન, ધન, સુખ, આયુષ્ય, રૂપ અને સ્નેહ—આ બધું પૂર્વકર્મ પ્રમાણે મળે છે.'
યત્ પુરા વિહિતં કર્મ પ્રાણિના સાધ્વ્ અસાધુ વા ફલં તદનુરોધેન પ્રાપ્યતે ઽપિ ભવાન્તરે
જે કર્મ જીવએ પહેલાં કર્યું હોય, સારું કે ખરાબ, એનું ફળ તેને એ પ્રમાણે મળે છે—even બીજા જન્મમાં પણ.
સ્વદોષ એવ તત્ પિત્રા પરિહર્તવ્ય આદરાત્ તાદૃગ્ એવ ફલં તુ સ્યાદ્ યાદૃગ્ આચરિતં પુરા
પિતાએ પોતાના દોષથી સાવચેતી રાખવી જોઈએ; ફળ તો એ જ મળે જેવું પૂર્વે વર્તન કર્યું હોય.
તસ્માત્ તદ્દાનસંબન્ધં સ્વવંશાનુગતં પિતા કરોતિ શેષં દૈવેન યદ્ ભાવ્યં તદ્ ભવિષ્યતિ
એથી પિતા પોતાનાં કુળ પ્રમાણે દાન અને સંબંધ કરે છે; બાકી જેવું ભાગ્યમાં લખાયું હોય એ જ થાય છે.
તચ્ છ્રુત્વા દુહિતુર્ વાક્યં ત્વષ્ટુઃ પુત્રાય ભીષણામ્ વિશ્વરૂપાય તાં પ્રાદાદ્ વિષ્ટિં લોકભયંકરીમ્
પુત્રીના વચન સાંભળી ત્વષ્ટાએ વિશ્વરૂપ નામના પોતાના પુત્રને, લોકમાં ભય પેદા કરતી ભયાનક વિષ્ટિને આપી દીધી.
વિશ્વરૂપો ઽપિ તદ્વચ્ ચ ભીષણો ભીષણાકૃતિઃ એવં મિથઃ સંચરતોઃ શીલરૂપસમાનયોઃ
વિશ્વરૂપ પણ તદ્દન ભયાનક અને ભયજનક રૂપ ધરાવતો હતો; એમ બંને સાથે રહેતા, તેમનું સ્વભાવ અને રૂપ સરખું હતું.
પ્રીતિઃ કદાચિદ્ વૈષમ્યં દંપત્યોર્ અભવન્ મિથઃ ગણ્ડો નામાભવત્ પુત્રો હ્ય્ અતિગણ્ડસ્ તથૈવ ચ
ક્યારેક દંપતીમાં પ્રેમ, તો ક્યારેક મનમેળ ન રહેતો; તેમના પુત્રનું નામ ગણ્ડ હતું અને બીજાનો અતિગણ્ડ.
રક્તાક્ષઃ ક્રોધનશ્ ચૈવ વ્યયો દુર્મુખ એવ ચ તેભ્યઃ કનીયાન્ અભવદ્ ધર્ષણો નામ પુણ્યભાક્
લાલ આંખોવાળો, ક્રોધી, ઉડાઉ અને કડક સ્વભાવવાળો—એમાં સૌથી નાનો પુત્ર ધર્ષણ નામે પવિત્ર ફળ પામનાર હતો.
સુતઃ સુશીલઃ સુભગઃ શાન્તઃ શુદ્ધમતિઃ શુચિઃ સ કદાચિદ્ યમગૃહં દ્રષ્ટું માતુલમ્ અભ્યગાત્
એક પુત્ર સારા સ્વભાવનો, સૌભાગ્યશાળી, શાંત, શુદ્ધમન અને પવિત્ર હતો; એ ક્યારેક યમલોકમાં પોતાના મામાને મળવા ગયો.
સ દદર્શ બહૂઞ્ જન્તૂન્ સ્વર્ગસ્થાન્ ઇવ દુઃખિનઃ સ માતુલં તુ પપ્રચ્છ નત્વા ધર્મં સનાતનમ્
ત્યાં તેણે ઘણા જીવોને જોયા, સ્વર્ગમાં હોય તેમ દુઃખી. પછી તેણે નમસ્કાર કરીને પોતાના મામાને શાશ્વત ધર્મ વિશે પૂછ્યું.
ક ઇમે સુખિનસ્ તાત પચ્યન્તે નરકે ચ કે
પિતા, એ સુખી કોણ છે અને નર્કમાં કોણ દુઃખ ભોગવે છે?
એવં પૃષ્ટો ધર્મરાજઃ સર્વં પ્રાહ યથાર્થવત્ તત્કર્મણાં ગતિં સર્વામ્ અશેષેણ ન્યવેદયત્
આ રીતે પૂછતાં ધર્મરાજાએ બધું સાચું કહ્યું; તમામ કર્મોના ફળનો માર્ગ સંપૂર્ણ રીતે સમજાવ્યો.
વિહિતસ્ય ન કુર્વન્તિ યે કદાચિદ્ અતિક્રમમ્ ન તે પશ્યન્તિ નિરયં કદાચિદ્ અપિ માનવાઃ
જે લોકો કદી પણ વિધિભંગ કરતા નથી, તેઓ ક્યારેય નર્ક નથી જોતા, માનવો.
ન માનયન્તિ યે શાસ્ત્રં નાચારં ન બહુશ્રુતાન્ વિહિતાતિક્રમં કુર્યુર્ યે તે નરકગામિનઃ
જે લોકો શાસ્ત્ર, સારા આચરણ અને વિદ્વાનોનો માન આપતા નથી અને મનાઈ કરેલા કામ કરે છે, તેઓ અવશ્ય દુર્ગતિમાં જાય છે.
સ તુ શ્રુત્વા ધર્મવાક્યં હર્ષણઃ પુનર્ અબ્રવીત્
ધર્મના વચન સાંભળીને હર્ષણ આનંદથી ફરી બોલ્યો.
પિતા ત્વાષ્ટ્રો ભીષણશ્ ચ માતા વિષ્ટિશ્ ચ ભીષણા ભ્રાતરશ્ ચ મહાત્માનો યેન તે શાન્તબુદ્ધયઃ
પિતા ત્વષ્ટા ભયાનક છે, માતા વિષ્ટિ પણ ભયજનક છે અને ભાઈઓ મહાન આત્માવાળા છે, જેમના કારણે તારો મન શાંત થયું છે.
સુરૂપાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ નિર્દોષા મઙ્ગલપ્રદાઃ તન્ મે કર્મ વદસ્વાદ્ય તત્કર્તાસ્મિ સુરોત્તમ
તેઓ સૌ સુંદર, નિર્દોષ અને શુભતા આપનારા બનશે. હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, હવે મને એ કૃત્ય કહો, હું એ જરૂર કરીશ.
અન્યથા તાન્ ન ગચ્છેયમ્ ઇત્ય્ ઉક્તઃ પ્રાહ ધર્મરાટ્ હર્ષણં શુદ્ધબુદ્ધિં તં હર્ષણો ઽસિ ન સંશયઃ
નહીંતર હું તેમની પાસે પહોંચી શક્યો ન હોત. આવું કહેતાં ધર્મરાજાએ કહ્યું: 'હર્ષણ, તારો મન શુદ્ધ છે, તું ખરેખર હર્ષણ છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.'
બહવઃ સ્યુઃ સુતાઃ કેચિન્ નૈવ તે કુલતન્તવઃ એક એવ સુતઃ કશ્ચિદ્ યેન તદ્ ધ્રિયતે કુલમ્
ઘણા પુત્રો હોય, પણ બધાએ વંશ આગળ વધતો નથી; માત્ર એક પુત્ર હોય છે, જેના કારણે આખું કુળ ટક્યું રહે છે.
કુલસ્યાધારભૂતો યો યઃ પિત્રોઃ પ્રિયકારકઃ યઃ પૂર્વજાન્ ઉદ્ધરતિ સ પુત્રસ્ ત્વ્ ઇતરો ગદઃ
જે કુળનો આધાર બને છે, માતા-પિતાને આનંદ આપે છે અને પૂર્વજોને ઉદ્ધરે છે, એ સાચો પુત્ર છે; બીજો તો દુ:ખરૂપ છે.
યસ્માત્ ત્વયાનુરૂપં મે પ્રોક્તં માતામહ પ્રિયમ્ તસ્માત્ ત્વં ગૌતમીં ગચ્છ સ્નાત્વા નિયતમાનસઃ
કેમ કે, હે નાનાજી, તું મને યોગ્ય અને પ્રિય વચન કહ્યું છે, તેથી તું સ્નાન કરીને, મનને નિયમમાં રાખી, ગૌતમીને મળવા જા.