દ્વિમુખસ્ય દ્વિજસ્યોક્તં શ્રુત્વા રાજાતિવિસ્મિતઃ
બે મોઢાવાળા બ્રાહ્મણના શબ્દો સાંભળીને રાજા ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયો.
કો ભવાન્ કિં કૃતં પાપં કસ્માચ્ છૂન્યશ્ ચ પર્વતઃ એકેનાસ્યેન તૃપ્યન્તિ પ્રાણિનો ઽત્ર નગોત્તમે
તમે કોણ છો? તમે કયું પાપ કર્યું છે? આ પર્વત શુન્ય કેમ છે? અહીં આ મહાન પર્વતે જીવ માત્ર એક મોઢાથી સંતોષ પામે છે—
કિમ્ ઉતાસ્યદ્વયેન ત્વં ન તૃપ્તિમ્ ઉપયાસ્યસિ કિં વા તે દુષ્કૃતં પ્રાપ્તમ્ ઇહ જન્મન્ય્ અથો પુરા
પણ તમને બે મોઢા હોવા છતાં સંતોષ નહીં મળે? આ જન્મમાં કે અગાઉના જન્મમાં તમે કયું દુષ્કર્મ કર્યું છે?
તત્ સર્વં શંસ મે સત્યં ત્રાસ્યે ત્વાં મહતો ભયાત્
મને આ બધું સાચું સાચું કહો; હું તમને મોટા ભયથી બચાવીશ.
રાજાનં તં દ્વિજઃ પ્રાહ નિઃશ્વસન્ન્ અથ ચિચ્ચિકઃ
પછી ચિચ્ચિક નામના બ્રાહ્મણે ઊંડી શ્વાસ લઈને રાજાને કહ્યું.
વક્ષ્યે ઽહં ત્વાં પૂર્વવૃત્તં પવમાન શૃણુષ્વ તત્ અહં દ્વિજાતિપ્રવરો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ
હું તારો પહેલાનો વાર્તા કહિશ, પવમાન, તું સાંભળ. હું શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ છું, વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત છું.
કુલીનો વિદિતપ્રાજ્ઞઃ કાર્યહન્તા કલિપ્રિયઃ વદે પુરસ્ તથા પૃષ્ઠે અન્યદ્ અન્યચ્ ચ જન્તુષુ
મૂળથી ઉંચા કુળમાં જન્મેલો, જ્ઞાની તરીકે ઓળખાતો, કર્તવ્યનો નાશક, ઝઘડાલુ, હું સામે એક વાત કહું, પાછળ બીજી અને લોકોમાં ત્રીજી.
પરવૃદ્ધ્યા સદા દુઃખી માયયા વિશ્વવઞ્ચકઃ કૃતઘ્નઃ સત્યરહિતઃ પરનિન્દાવિચક્ષણઃ
હંમેશા બીજાની વૃદ્ધિથી દુઃખી, માયાથી બધાને છેતરી, અકૃતજ્ઞ, સત્યથી વિમુખ અને બીજાની નિંદામાં કુશળ.
મિત્રસ્વામિગુરુદ્રોહી દમ્ભાચારો ઽતિનિર્ઘૃણઃ મનસા કર્મણા વાચા તાપયામિ જનાન્ બહૂન્
મિત્ર, માલિક અને ગુરુનો દ્રોહી, દંભી, અત્યંત ક્રૂર, હું મન, કર્મ અને વાણીથી અનેક લોકોને પીડાવું છું.
અયમ્ એવ વિનોદો મે સદા યત્ પરહિંસનમ્ યુગ્મભેદં ગણોચ્છેદં મર્યાદાભેદનં સદા
મારે તો બીજાને દુઃખ આપવું, જોડાં તોડવું, જૂથો ભંગ કરવું અને હંમેશા મર્યાદા તોડવી જ આનંદ છે.
કરોમિ નિર્વિચારો ઽહં વિદ્વત્સેવાપરાઙ્મુખઃ ન મયા સદૃશઃ કશ્ચિત્ પાતકી ભવનત્રયે
હું વિચારો વિના કામ કરું છું, વિદ્વાનોની સેવા તરફ પીઠ ફેરવી છે; ત્રણેય લોકમાં મારા જેવો પાપી બીજું કોઈ નથી.
તેનાહં દ્વિમુખો જાતસ્ તાપનાદ્ દુઃખભાગ્ય્ અહમ્ તસ્માદ્ દુઃખેન સંતપ્તઃ શૂન્યો ઽયં પર્વતો મમ
આ કારણે હું બે મોઢાવાળો થયો છું, દુઃખ અને દુર્ભાગ્યથી પીડાયેલો છું; તેથી મારા કારણે આ પર્વત શુન્ય છે.
અન્યચ્ ચ શૃણુ ભૂપાલ વાક્યં ધર્માર્થસંહિતમ્ બ્રહ્મહત્યાસમં પાપં તદ્ વિના તદ્ અવાપ્યતે
હવે વધુ ધર્મ અને હિતથી ભરેલા વચન સાંભળો, રાજા; બ્રાહ્મણહત્યા જેટલું મોટું પાપ એ વિના પણ થાય છે.
ક્ષત્રિયઃ સંગરં ગત્વા અથવાન્યત્ર સંગરાત્ પલાયન્તં ન્યસ્તશસ્ત્રં વિશ્વસ્તં ચ પરાઙ્મુખમ્
કોઈ ક્ષત્રિય યુદ્ધમાં જઈને, અથવા યુદ્ધ સિવાય પણ, જે ભાગી જાય, શસ્ત્ર મૂકી દે, વિશ્વાસપૂર્વક હોય કે પીઠ ફેરવે—
અવિજ્ઞાતં ચોપવિષ્ટં બિભેમીતિ ચ વાદિનમ્ તં યદિ ક્ષત્રિયો હન્યાત્ સ તુ સ્યાદ્ બ્રહ્મઘાતકઃ
અથવા અજાણ્યો, બેઠેલો કે 'હું ડર્યો છું' એવું કહેતો હોય—એવો માણસ જો ક્ષત્રિય મારે તો તે બ્રાહ્મણહંતાની ગણના થાય.
અધીતં વિસ્મરતિ યસ્ ત્વં કરોતિ તથોત્તમમ્ અનાદરં ચ ગુરુષુ તમ્ આહુર્ બ્રહ્મઘાતકમ્
જે વ્યક્તિ શીખેલું ભૂલી જાય, શ્રેષ્ઠ કાર્યના વિરુદ્ધ વર્તે, અથવા ગુરુઓનું અપમાન કરે—તેને પણ બ્રાહ્મણહંતો કહે છે.
પ્રત્યક્ષે ચ પ્રિયં વક્તિ પરોક્ષે પરુષાણિ ચ અન્યદ્ ધૃદિ વચસ્ય્ અન્યત્ કરોત્ય્ અન્યત્ સદૈવ યઃ
જે વ્યક્તિ સામે મીઠું બોલે, પાછળ કઠોર બોલે, મનમાં એક રાખે, બોલે બીજું અને કરે ત્રીજું—
ગુરૂણાં શપથં કર્તા દ્વેષ્ટા બ્રાહ્મણનિન્દકઃ મિથ્યા વિનીતઃ પાપાત્મા સ તુ સ્યાદ્ બ્રહ્મઘાતકઃ
જે ગુરુઓ સામે ખોટી શપથ લે, દ્વેષ રાખે, બ્રાહ્મણોની નિંદા કરે, ખોટી વિનમ્રતા બતાવે અને પાપી હોય—એવો પણ બ્રાહ્મણહંતો કહેવાય.
દેવં વેદમ્ અથાધ્યાત્મં ધર્મબ્રાહ્મણસંગતિમ્ એતાન્ નિન્દતિ યો દ્વેષાત્ સ તુ સ્યાદ્ બ્રહ્મઘાતકઃ
જે માણસ દ્વેષથી દેવ, વેદ, આત્મા અથવા સારા બ્રાહ્મણોની સંગતને નિંદા કરે છે, એ ખરેખર બ્રહ્મહત્યા કરનાર ગણાય છે.
એવં ભૂતો ઽપ્ય્ અહં રાજન્ દમ્ભાર્થં લજ્જયા તથા સદ્વૃત્ત ઇવ વર્તે ઽહં તસ્માદ્ રાજન્ દ્વિજો ઽભવમ્
હું એવો હોવા છતાં, રાજન, માત્ર દેખાડા અને શરમના કારણે સારા વર્તનવાળો જણાય એમ વર્તતો રહ્યો; તેથી, રાજન, હું દ્વિજ બન્યો.
એવં ભૂતો ઽપિ સત્કર્મ કિંચિત્ કર્તાસ્મિ કુત્રચિત્ તેનાહં કર્મણા રાજન્ સ્વતઃ સ્મર્તા પુરા કૃતમ્
હું એવો હોવા છતાં, ક્યાંક ક્યારેક કોઈ સારા કામ કર્યું હતું; એ કામના ફળે, રાજન, આજે મને ભૂતકાળના કાર્યો યાદ આવે છે.
તચ્ ચિચ્ચિકવચઃ શ્રુત્વા પવમાનઃ સુવિસ્મિતઃ કર્મણા કેન તે મુક્તિર્ ઇત્ય્ આહ નૃપતિર્ દ્વિજમ્
ચિચ્ચિકાના આ શબ્દો સાંભળી પવમાન ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થયો અને એ દ્વિજને પૂછ્યું: 'કયા કર્મથી તને મુક્તિ મળી?'
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નૃપતિં પ્રાહ પક્ષિરાટ્
એના શબ્દો સાંભળી, પક્ષીઓના રાજાએ રાજાને કહ્યું.
અસ્મિન્ન્ એવ નગશ્રેષ્ઠે ગૌતમ્યા ઉત્તરે તટે ગદાધરં નામ તીર્થં તત્ર માં નય સુવ્રત
આ જ શ્રેષ્ઠ પર્વત પર, ગૌતમીના ઉત્તર કાંઠે, ગદાધર નામનું તીર્થ છે; હે સદ્ભાગ્યશાળી, મને ત્યાં લઈ જા.
તદ્ ધિ તીર્થં પુણ્યતમં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ સર્વકામપ્રદં ચેતિ મહદ્ભિર્ મુનિભિઃ શ્રુતમ્
એ તીર્થ સૌથી પવિત્ર છે, બધા પાપોનો નાશ કરે છે અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે — એવું મહાન ઋષિઓએ કહ્યું છે.
ન ગૌતમ્યાસ્ તથા વિષ્ણોર્ અપરં ક્લેશનાશનમ્ સર્વભાવેન તત્ તીર્થં પશ્યેયમ્ ઇતિ મે મતિઃ
ગૌતમીએ કે વિષ્ણુના સ્થાનોએ પણ એવો દુઃખનાશક તીર્થ બીજે ક્યાંય નથી; આખા મનથી એ તીર્થ જોવાની મારી ઇચ્છા છે.
મત્કૃતેન પ્રયત્નેન નૈતચ્ છક્યં કદાચન કથમ્ આકાઙ્ક્ષિતપ્રાપ્તિર્ ભવેદ્ દુષ્કૃતકર્મણામ્
મારા પોતાના પ્રયત્નથી આ કદી શક્ય નથી; દુષ્કર્મ કરનારને ઇચ્છિત ફળ કેવી રીતે મળી શકે?
સપ્રયત્નો ઽપ્ય્ અહં વીર ન પશ્યે તત્ સુદુષ્કરમ્ તસ્માત્ તવ પ્રસાદાચ્ ચ પશ્યેયં હિ ગદાધરમ્
હું પ્રયત્ન કરું છતાં, હે વીર, એ તીર્થ જોવું બહુ જ મુશ્કેલ છે; તેથી, તારી કૃપાથી જ હું ગદાધરને જોઈ શકું.
અવિજ્ઞાપિતદુઃખજ્ઞં કરુણાવરુણાલયમ્ યસ્મિન્ દૃષ્ટે ભવક્લેશા ન દૃશ્યન્તે પુનર્ નરૈઃ
જે અજાણ્યા દુઃખને પણ જાણે છે, જે દયા અને કરુણાનો ઘેર છે — એને જોતા મનુષ્યને ફરીથી જન્મમરણના દુઃખ દેખાતા નથી.
દૃષ્ટ્વૈવ તં દિવં યાસ્યે પ્રસાદાત્ તવ સુવ્રત
હે સદ્ભાગ્યશાળી, તારી કૃપાથી એને જોઈને હું સ્વર્ગમાં જઈશ.