શાકલ્યસ્ય પ્રસાદેન ગૌતમ્યાશ્ ચ પ્રસાદતઃ સરસ્વત્યાઃ પ્રસાદેન નરસિંહપ્રસાદતઃ
શાકલ્ય, ગૌતમિ, સરસ્વતી અને નરસિંહની કૃપાથી સર્વ આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થયા.
પાપિષ્ઠો ઽપિ તદા રક્ષઃ પરશુર્ દિવમ્ એયિવાન્ સર્વતીર્થાઙ્ઘ્રિપદ્મસ્ય પ્રસાદાચ્ છાર્ઙ્ગધન્વનઃ
પાપી હોવા છતાં રાક્ષસ પરશુર સર્વ તીર્થોના કમળચરણ અને શારંગધન્વી ભગવાનની કૃપાથી સ્વર્ગમાં ગયો.
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં સારસ્વતમ્ ઇતિ શ્રુતમ્ તત્ર સ્નાનેન દાનેન વિષ્ણુલોકે મહીયતે
તે સમયથી એ તીર્થને 'સારસ્વત' નામ મળ્યું; ત્યાં સ્નાન અને દાન કરવાથી વિષ્ણુલોકમાં માન મળે છે.
વાગ્જવૈષ્ણવશાકલ્યપરશુપ્રભવાણિ હિ બહૂન્ય્ અભૂવંસ્ તીર્થાનિ તસ્મિન્ વૈ શ્વેતપર્વતે
શ્વેતપર્વત પર વાગ, વૈષ્ણવ, શાકલ અને પરશુમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા અનેક તીર્થો થયા હતા.
ચિચ્ચિકાતીર્થમ્ ઇત્ય્ ઉક્તં સર્વરોગવિનાશનમ્ સર્વચિન્તાપ્રહરણં સર્વશાન્તિકરં નૃણામ્
આ તીર્થને 'ચિચ્ચિકા' કહેવામાં આવે છે. અહીં બધા રોગો દૂર થાય છે, દરેક ચિંતા દૂર થાય છે અને માણસોને સંપૂર્ણ શાંતિ મળે છે.
તસ્ય સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ શુભ્રે તસ્મિન્ નગોત્તમે ગઙ્ગાયા ઉત્તરે પારે યત્ર દેવો ગદાધરઃ
હું હવે એનું સાચું સ્વરૂપ કહું છું: એ પવિત્ર અને ઉત્તમ પર્વત પર, ગંગાના ઉત્તર કાંઠે, જ્યાં ગદાધર દેવ નિવાસ કરે છે.
ચિચ્ચિકઃ પક્ષિરાટ્ તત્ર ભેરુણ્ડો યો ઽભિધીયતે સદા વસતિ તત્રૈવ માંસાશી શ્વેતપર્વતે
ત્યાં ચિચ્ચિકા નામનો પક્ષીઓનો રાજા, જેને ભેરુંડ કહે છે, હંમેશાં રહે છે. એ માંસખોર છે અને શ્વેત પર્વત પર વસે છે.
નાનાપુષ્પફલાકીર્ણૈઃ સર્વર્તુકુસુમૈર્ નગૈઃ સેવિતે દ્વિજમુખ્યૈશ્ ચ ગૌતમ્યા ચોપશોભિતે
એ સ્થળ વિવિધ ફૂલો અને ફળોથી શોભે છે, બધાં ઋતુઓમાં ફૂલતા વૃક્ષો ત્યાં સેવા કરે છે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો હાજર રહે છે અને ગૌતમી નદીથી એ સ્થળ સુંદર બનેલું છે.
સિદ્ધચારણગન્ધર્વકિંનરામરસંકુલે તત્સમીપે નગઃ કશ્ચિદ્ દ્વિપદાં ચ ચતુષ્પદામ્
તે સ્થળે સિદ્ધો, ચારણો, ગંધર્વો, કિન્નરો અને અપ્સરાઓની ભીડ છે; નજીક જ એક પહાડ છે, જ્યાં બે પગવાળા અને ચાર પગવાળા બધા જીવને આશરો મળે છે.
રોગાર્તિક્ષુત્તૃષાચિન્તામરણાનાં ન ભાજનમ્ એવં ગુણાન્વિતે શૈલે નાનામુનિગણાવૃતે
એવા ગુણોથી ભરપૂર અને અનેક મુનિઓથી ઘેરાયેલા એ પહાડ પર રોગ, દુઃખ, ભૂખ, તરસ, ચિંતા કે મૃત્યુને ક્યારેય સ્થાન નથી.
પૂર્વદેશાધિપઃ કશ્ચિત્ પવમાન ઇતિ શ્રુતઃ ક્ષત્રધર્મરતઃ શ્રીમાન્ દેવબ્રાહ્મણપાલકઃ
પૂર્વ દિશાનો એક રાજા હતો, જેને પવમાન કહેવાતા; તે ક્ષત્રિય ધર્મમાં તત્પર, ધનવાન અને દેવો તથા બ્રાહ્મણોનો રક્ષક હતો.
બલેન મહતા યુક્તઃ સપુરોધા વનં યયૌ રેમે સ્ત્રીભિર્ મનોજ્ઞાભિર્ નૃત્યવાદિત્રજૈઃ સુખૈઃ
મોટા બળથી યુક્ત એ રાજા પોતાના પુરોહિતો સાથે વનમાં ગયો; ત્યાં તેણે મનોહર સ્ત્રીઓની સંગતમાં, સંગીત-નૃત્ય અને સુખોમાં આનંદ માણ્યો.
સ ચ એવં ધનુષ્પાણિર્ મૃગયાશીલિભિર્ વૃતઃ એવં ભ્રમન્ કદાચિત્ સ શ્રાન્તો દ્રુમમ્ ઉપાગતઃ
તે ધનુષ્ય ધારણ કરીને, શિકારપ્રેમી શિકારીઓથી ઘેરાયેલો, અહીં-ત્યાં ફરતો હતો. એ રીતે ફરતાં ફરતાં, એક વખતે થાકી ગયો અને એક વૃક્ષ પાસે ગયો.
ગૌતમીતીરસંભૂતં નાનાપક્ષિગણૈર્ વૃતમ્ આશ્રમાણાં ગૃહપતિં ધર્મજ્ઞમ્ ઇવ સેવિતમ્
એ વૃક્ષ ગૌતમીનદીના કાંઠે ઉગેલું હતું, અનેક પ્રકારના પક્ષીઓથી ઘેરાયેલું હતું, અને એ રીતે સેવા પામતું હતું જેમ કોઈ ધર્મને જાણનારો આશ્રમવાસી ગૃહસ્થ હોય.
તમ્ આશ્રિત્ય નગશ્રેષ્ઠં પવમાનો નૃપોત્તમઃ સ વિશ્રાન્તો જનવૃત ઈક્ષાં ચક્રે નગોત્તમમ્
એ મહાન વૃક્ષની છાયામાં રાજા પવમાન, પોતાના લોકો સાથે, આરામ કરવા બેઠો અને એ ઉત્તમ પર્વતને નિહાળવા લાગ્યો.
તત્રાપશ્યદ્ દ્વિજં સ્થૂલં દ્વિમુખં શોભનાકૃતિમ્ ચિન્તાવિષ્ટં તથા શ્રાન્તં તમ્ અપૃચ્છન્ નૃપોત્તમઃ
ત્યાં તેણે એક મોટું, બે મુખ ધરાવતું, સુંદર આકારવાળું, વિચારોમાં ડૂબેલું અને થાકેલું પક્ષી જોયું; ત્યારે મહારાજાએ તેને પ્રશ્ન કર્યો.
કો ભવાન્ દ્વિમુખઃ પક્ષી ચિન્તાવાન્ ઇવ લક્ષ્યસે નૈવાત્ર કશ્ચિદ્ દુઃખાર્તઃ કસ્માત્ ત્વં દુઃખમ્ આગતઃ
તમે કોણ છો, બે મુખ ધરાવતા પક્ષી? તમે તો ઘણાં વિચારોમાં ડૂબેલા દેખાવ છો. અહીં કોઈને દુઃખ લાગતું નથી, તો પછી તમને દુઃખ કેમ આવ્યું છે?
તતઃ પ્રોવાચ નૃપતિં પવમાનં શનૈઃ શનૈઃ સમાશ્વસ્તમનાઃ પક્ષી ચિચ્ચિકો નિઃશ્વસન્ મુહુઃ
પછી ચિચ્ચિકા નામનો પક્ષી ધીમે ધીમે શ્વાસ લેતો અને મન થોડું શાંત કરીને પવમાન રાજાને બોલ્યો.
મત્તો ભયં ન ચાન્યેષાં મમ વાન્યોપપાદિતમ્ નાનાપુષ્પફલાકીર્ણં મુનિભિઃ પરિસેવિતમ્
મને કોઈનો ડર નથી અને કોઈએ મને કશું નુકસાન પણ કર્યું નથી. આ પર્વત તો色色ના ફૂલો અને ફળોથી શોભે છે અને મુનિઓ અહીં સેવા કરે છે.
પશ્યેયં શૂન્યમ્ એવાદ્રિં તતઃ શોચામિ મામ્ અહમ્ ન લભામિ સુખં કિંચિન્ ન તૃપ્યામિ કદાચન નિદ્રાં પ્રાપ્નોમિ ન ક્વાપિ ન વિશ્રાન્તિં ન નિર્વૃતિમ્
તોય હું આ પર્વતને ખાલી જ જોઉં છું, એટલે હું પોતાનુ દુઃખ મનાવું છું. મને ક્યાંયે સુખ મળતું નથી, કદી સંતોષ થતો નથી, ક્યાંયે ઊંઘ આવતી નથી, આરામ કે તૃપ્તિ પણ મળતી નથી.
દ્વિમુખસ્ય દ્વિજસ્યોક્તં શ્રુત્વા રાજાતિવિસ્મિતઃ
બે મોઢાવાળા બ્રાહ્મણના શબ્દો સાંભળીને રાજા ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયો.
કો ભવાન્ કિં કૃતં પાપં કસ્માચ્ છૂન્યશ્ ચ પર્વતઃ એકેનાસ્યેન તૃપ્યન્તિ પ્રાણિનો ઽત્ર નગોત્તમે
તમે કોણ છો? તમે કયું પાપ કર્યું છે? આ પર્વત શુન્ય કેમ છે? અહીં આ મહાન પર્વતે જીવ માત્ર એક મોઢાથી સંતોષ પામે છે—
કિમ્ ઉતાસ્યદ્વયેન ત્વં ન તૃપ્તિમ્ ઉપયાસ્યસિ કિં વા તે દુષ્કૃતં પ્રાપ્તમ્ ઇહ જન્મન્ય્ અથો પુરા
પણ તમને બે મોઢા હોવા છતાં સંતોષ નહીં મળે? આ જન્મમાં કે અગાઉના જન્મમાં તમે કયું દુષ્કર્મ કર્યું છે?
તત્ સર્વં શંસ મે સત્યં ત્રાસ્યે ત્વાં મહતો ભયાત્
મને આ બધું સાચું સાચું કહો; હું તમને મોટા ભયથી બચાવીશ.
રાજાનં તં દ્વિજઃ પ્રાહ નિઃશ્વસન્ન્ અથ ચિચ્ચિકઃ
પછી ચિચ્ચિક નામના બ્રાહ્મણે ઊંડી શ્વાસ લઈને રાજાને કહ્યું.
વક્ષ્યે ઽહં ત્વાં પૂર્વવૃત્તં પવમાન શૃણુષ્વ તત્ અહં દ્વિજાતિપ્રવરો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ
હું તારો પહેલાનો વાર્તા કહિશ, પવમાન, તું સાંભળ. હું શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ છું, વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત છું.
કુલીનો વિદિતપ્રાજ્ઞઃ કાર્યહન્તા કલિપ્રિયઃ વદે પુરસ્ તથા પૃષ્ઠે અન્યદ્ અન્યચ્ ચ જન્તુષુ
મૂળથી ઉંચા કુળમાં જન્મેલો, જ્ઞાની તરીકે ઓળખાતો, કર્તવ્યનો નાશક, ઝઘડાલુ, હું સામે એક વાત કહું, પાછળ બીજી અને લોકોમાં ત્રીજી.
પરવૃદ્ધ્યા સદા દુઃખી માયયા વિશ્વવઞ્ચકઃ કૃતઘ્નઃ સત્યરહિતઃ પરનિન્દાવિચક્ષણઃ
હંમેશા બીજાની વૃદ્ધિથી દુઃખી, માયાથી બધાને છેતરી, અકૃતજ્ઞ, સત્યથી વિમુખ અને બીજાની નિંદામાં કુશળ.
મિત્રસ્વામિગુરુદ્રોહી દમ્ભાચારો ઽતિનિર્ઘૃણઃ મનસા કર્મણા વાચા તાપયામિ જનાન્ બહૂન્
મિત્ર, માલિક અને ગુરુનો દ્રોહી, દંભી, અત્યંત ક્રૂર, હું મન, કર્મ અને વાણીથી અનેક લોકોને પીડાવું છું.
અયમ્ એવ વિનોદો મે સદા યત્ પરહિંસનમ્ યુગ્મભેદં ગણોચ્છેદં મર્યાદાભેદનં સદા
મારે તો બીજાને દુઃખ આપવું, જોડાં તોડવું, જૂથો ભંગ કરવું અને હંમેશા મર્યાદા તોડવી જ આનંદ છે.