કકુત્સ્થકન્યાં ગાં નામ લેભે પરમધાર્મિકઃ યતિસ્ તુ મોક્ષમ્ આસ્થાય બ્રહ્મભૂતો ઽભવન્ મુનિઃ
પરમ ધર્મી યતિએ કકુત્થની પુત્રી ગાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી, પણ પછી મુક્તિનો માર્ગ અપનાવીને યતિ બ્રહ્મરૂપ મুনি બની ગયો.
તેષાં યયાતિઃ પઞ્ચાનાં વિજિત્ય વસુધામ્ ઇમામ્ દેવયાનીમ્ ઉશનસઃ સુતાં ભાર્યામ્ અવાપ સઃ
આ પાંચ ભાઈઓમાં યયાતિએ આખી ધરતી જીત્યા પછી ઉશનસની પુત્રી દેવયાનીને પત્ની બનાવી.
શર્મિષ્ઠામ્ આસુરીં ચૈવ તનયાં વૃષપર્વણઃ યદું ચ તુર્વસું ચૈવ દેવયાની વ્યજાયત
અને અસુર વંશની વૃષપર્વન કન્યા શર્મિષ્ઠાએ યયાતિને દેવયાનીને દ્વારા યદુ અને તુર્વસુ પુત્ર આપ્યા.
દ્રુહ્યં ચાનું ચ પુરું ચ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી તસ્મૈ શક્રો દદૌ પ્રીતો રથં પરમભાસ્વરમ્
વૃષપર્વન કન્યા શર્મિષ્ઠાએ યયાતિને દ્રુહ્યુ, અનુ અને પુરુ પુત્રો આપ્યા; pleased ઇન્દ્રે તેને તેજસ્વી રથ આપ્યો.
અઙ્ગદં કાઞ્ચનં દિવ્યં દિવ્યૈઃ પરમવાજિભિઃ યુક્તં મનોજવૈઃ શુભ્રૈર્ યેન કાર્યં સમુદ્વહન્
એ રથ સોનાના આભૂષણોથી શોભતો, દિવ્ય અને તેજસ્વી ઘોડાઓથી જોડાયેલો હતો, જે મનની ઝડપથી દોડતા અને જેના દ્વારા યયાતિએ પોતાના કાર્યો પૂરા કર્યા.
સ તેન રથમુખ્યેન ષડ્રાત્રેણાજયન્ મહીમ્ યયાતિર્ યુધિ દુર્ધર્ષસ્ તથા દેવાન્ સદાનવાન્
યયાતિએ એ શ્રેષ્ઠ રથ દ્વારા માત્ર છ રાતમાં આખી ધરતી, દેવો અને દાનવોને યુદ્ધમાં જીત્યા.
સરથઃ કૌરવાણાં તુ સર્વેષામ્ અભવત્ તદા સંવર્તવસુનામ્નસ્ તુ કૌરવાજ્ જનમેજયાત્
પછી એ રથ સૌ કૌરવોનો થયો, જેમાં સંવર્તવસુના પુત્ર જનમેજય પણ સામેલ હતા.
કુરોઃ પુત્રસ્ય રાજેન્દ્રરાજ્ઞઃ પારીક્ષિતસ્ય હ જગામ સ રથો નાશં શાપાદ્ ગર્ગસ્ય ધીમતઃ
કુરુના પુત્ર રાજા પરિક્ષિતનો એ રથ, વિદ્વાન ગર્ગના શાપથી નાશ પામ્યો.
ગર્ગસ્ય હિ સુતં બાલં સ રાજા જનમેજયઃ કાલેન હિંસયામ્ આસ બ્રહ્મહત્યામ્ અવાપ સઃ
કારણ કે રાજા જનમેજયે સમય જતા ગર્ગના બાળકનું હત્યા કરી, એટલે તેને બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ લાગ્યો.
સ લોહગન્ધી રાજર્ષિઃ પરિધાવન્ન્ ઇતસ્ તતઃ પૌરજાનપદૈસ્ ત્યક્તો ન લેભે શર્મ કર્હિચિત્
એ રાજર્ષિ લોહાની ગંધથી યુક્ત થઈ, ગામ અને રાજ્યના લોકોએ તેને ત્યજી દીધો, અને તે ક્યારેય શાંતિ ન પામી શક્યો.
તતઃ સ દુઃખસંતપ્તો નાલભત્ સંવિદં ક્વચિત્ વિપ્રેન્દ્રં શૌનકં રાજા શરણં પ્રત્યપદ્યત
પછી દુ:ખથી પીડાઈને, ક્યાંય શાંતિ ન મળતાં, એ રાજાએ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ શૌનક પાસે આશરો લીધો.
યાજયામ્ આસ ચ જ્ઞાની શૌનકો જનમેજયમ્ અશ્વમેધેન રાજાનં પાવનાર્થં દ્વિજોત્તમાઃ
જ્ઞાની શૌનકે રાજા જનમેજયને પવિત્ર થવા માટે અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરાવ્યો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
સ લોહગન્ધો વ્યનશત્ તસ્યાવભૃથમ્ એત્ય ચ સ ચ દિવ્યરથો રાજ્ઞો વશશ્ ચેદિપતેસ્ તદા
પછી લોહાની ગંધ દૂર થઈ ગઈ; અવભૃથ સ્નાન પછી એ રાજાનો દિવ્ય રથ ચેદિના રાજાના વશમાં આવ્યો.
દત્તઃ શક્રેણ તુષ્ટેન લેભે તસ્માદ્ બૃહદ્રથઃ બૃહદ્રથાત્ ક્રમેણૈવ ગતો બાર્હદ્રથં નૃપમ્
પ્રસન્ન ઇન્દ્રે જે રથ આપ્યો હતો, તે બ્રિહદ્રથને મળ્યો; બ્રિહદ્રથ પછી એ ક્રમશ: બાર્હદ્રથ રાજાને મળ્યો.
તતો હત્વા જરાસંધં ભીમસ્ તં રથમ્ ઉત્તમમ્ પ્રદદૌ વાસુદેવાય પ્રીત્યા કૌરવનન્દનઃ
પછી ભીમએ જરાસંધને મારીને, કૌરવોને આનંદ આપનાર ભીમએ પ્રેમથી એ ઉત્તમ રથ શ્રી વાસુદેવને અર્પણ કર્યો.
સપ્તદ્વીપાં યયાતિસ્ તુ જિત્વા પૃથ્વીં સસાગરામ્ વિભજ્ય પઞ્ચધા રાજ્યં પુત્રાણાં નાહુષસ્ તદા
યયાતીએ સાત દ્વીપો અને સમુદ્રો સહિત આખી ધરતી જીત્યા પછી, નાહુષકુલના વંશજો, રાજયને પાંચ ભાગમાં વહેંચી પોતાના પુત્રોમાં વહેંચી દીધું.
યયાતિર્ દિશિ પૂર્વસ્યાં યદું જ્યેષ્ઠં ન્યયોજયત્ મધ્યે પુરું ચ રાજાનમ્ અભ્યષિઞ્ચત્ સ નાહુષઃ
યયાતીએ પોતાના મોટાભાઈ યદુને પૂર્વ દિશામાં રાજ્ય આપ્યું અને મધ્યમાં પુરૂને રાજા બનાવીને અભિષેક કર્યો.
દિશિ દક્ષિણપૂર્વસ્યાં તુર્વસું મતિમાન્ નૃપઃ તૈર્ ઇયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપત્તના
દક્ષિણ-પૂર્વ દિશામાં બુદ્ધિશાળી રાજાએ તુર્વસુને રાજ્ય આપ્યું; એમ કરીને એ બધાએ સાત દ્વીપો અને શહેરોવાળી આખી ધરતી પર રાજ કર્યું.
યથાપ્રદેશમ્ અદ્યાપિ ધર્મેણ પ્રતિપાલ્યતે પ્રજાસ્ તેષાં પુરસ્તાત્ તુ વક્ષ્યામિ મુનિસત્તમાઃ
આજે પણ, જે જે પ્રદેશ મળ્યા છે, ત્યાં ત્યાં લોકો ધર્મથી રક્ષાય છે; હવે હું એમના વંશજોની વાત કહું છું, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ.
ધનુર્ ન્યસ્ય પૃષત્કાંશ્ ચ પઞ્ચભિઃ પુરુષર્ષભૈઃ જરાવાન્ અભવદ્ રાજા ભારમ્ આવેશ્ય બન્ધુષુ
પાંચ પરાક્રમી પુત્રો સાથે ધનુષ અને બાણ મૂકી, વૃદ્ધ રાજાએ પોતાનું ભાર પરિવારજનોને સોંપી દીધું.
નિક્ષિપ્તશસ્ત્રઃ પૃથિવીં ચચાર પૃથિવીપતિઃ પ્રીતિમાન્ અભવદ્ રાજા યયાતિર્ અપરાજિતઃ
હથિયાર મૂકી ધરતીના સ્વામી યયાતીએ આખી ધરતી પર વિહાર કર્યો; એ અજેય રાજા આનંદિત થયો.
એવં વિભજ્ય પૃથિવીં યયાતિર્ યદુમ્ અબ્રવીત્ જરાં મે પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ પુત્ર કૃત્યાન્તરેણ વૈ
આ રીતે ધરતી વહેંચ્યા પછી યયાતીએ યદુને કહ્યું: 'પુત્ર, તું મારા બદલે મારી વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકાર.'
તરુણસ્ તવ રૂપેણ ચરેયં પૃથિવીમ્ ઇમામ્ જરાં ત્વયિ સમાધાય તં યદુઃ પ્રત્યુવાચ હ
'તારા યુવાન રૂપથી હું આ ધરતી પર ફરું અને મારી વૃદ્ધાવસ્થા તારા ઉપર મૂકી દઉં.' એમ યદુએ જવાબ આપ્યો.
અનિર્દિષ્ટા મયા ભિક્ષા બ્રાહ્મણસ્ય પ્રતિશ્રુતા અનપાકૃત્ય તાં રાજન્ ન ગ્રહીષ્યામિ તે જરામ્
'હું પહેલેથી જ એક બ્રાહ્મણને એક માંગણી આપવાનો વચન આપ્યું છે; એ પૂરી કર્યા વિના, રાજા, હું તારી વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારી શકીશ નહીં.'
જરાયાં બહવો દોષાઃ પાનભોજનકારિતાઃ તસ્માજ્ જરાં ન તે રાજન્ ગ્રહીતુમ્ અહમ્ ઉત્સહે
'વૃદ્ધાવસ્થામાં અનેક દુષણો છે, જે ખાવા-પીવાથી થાય છે; તેથી, રાજા, હું તારી વૃદ્ધાવસ્થા લેવા સક્ષમ નથી.'
સન્તિ તે બહવઃ પુત્રા મત્તઃ પ્રિયતરા નૃપ પ્રતિગ્રહીતું ધર્મજ્ઞ પુત્રમ્ અન્યં વૃણીષ્વ વૈ
'રાજા, તને મારા કરતાં વધુ પ્રિય ઘણા પુત્રો છે; હે ધર્મને જાણનારા, કોઈ બીજાં પુત્રને પસંદ કર.'
સ એવમ્ ઉક્તો યદુના રાજા કોપસમન્વિતઃ ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠો યયાતિર્ ગર્હયન્ સુતમ્
યદુએ આવું કહ્યાથી રાજા ક્રોધથી ભરાયો; શ્રેષ્ઠ વક્તા યયાતીએ પોતાના પુત્રને ધિક્કારીને કહ્યું.
ક આશ્રમસ્ તવાન્યો ઽસ્તિ કો વા ધર્મો વિધીયતે મામ્ અનાદૃત્ય દુર્બુદ્ધે યદ્ અહં તવ દેશિકઃ
'તને બીજો કયો આશ્રમ છે કે બીજું કયું ધર્મ છે, જે માટે તું મને અવગણે છે, હે મૂર્ખ, જ્યારે હું તારો ગુરુ છું?'
એવમ્ ઉક્ત્વા યદું વિપ્રાઃ શશાપૈનં સ મન્યુમાન્ અરાજ્યા તે પ્રજા મૂઢ ભવિત્રીતિ ન સંશયઃ
આ રીતે યદુને કહી, યયાતીએ ક્રોધથી એને શાપ આપ્યો: 'મૂર્ખ, તું પ્રજાઓ પર રાજ કરવાને લાયક નહીં રહે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.'
દ્રુહ્યં ચ તુર્વસું ચૈવાપ્ય્ અનું ચ દ્વિજસત્તમાઃ એવમ્ એવાબ્રવીદ્ રાજા પ્રત્યાખ્યાતશ્ ચ તૈર્ અપિ
એમ જ યયાતીએ દુહ્યુ, તુર્વસુ અને અનુને પણ કહ્યું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણો; એ રાજાને એ બધાએ પણ નકારી દીધો.