કદ્રૂઃ કદાચિત્ સા પ્રાહ પુત્રાણાં હિતમ્ ઇચ્છતી આત્મનો ભૂતિમ્ ઇચ્છન્તી વિનતાં ખગમાતરમ્
કોઈ વખત કદ્રૂએ પોતાના પુત્રોના કલ્યાણ અને પોતાની સમૃદ્ધિ ઇચ્છી, ત્યારે પંખીની માતા વિનતાને કહ્યું.
પુત્રઃ સૂર્યં નમસ્કર્તું તવ યાત્ય્ અનિવારિતઃ અહો લોકત્રયે ઽપ્ય્ અસ્મિન્ ધન્યાસિ બત દાસ્ય્ અપિ
તારો પુત્ર તો અવરોધ વિના સૂર્યને વંદન કરવા જાય છે; અરે, તું તો ત્રણેય લોકમાં—even દાસી હોવા છતાં—સાચી ધન્ય છે.
સ્વદુઃખં ગૂહમાના સા કદ્રૂં પ્રાહ સુવિસ્મિતા
પોતું દુઃખ છુપાવીને, આશ્ચર્યચકિત વિનતાએ કદ્રૂને કહ્યું.
તવ પુત્રાસ્ તુ કિમ્ ઇતિ રવિં દ્રષ્ટું ન યાન્તિ ચ
પણ, તારા પુત્રો સૂર્યને જોવા કેમ નથી જતા?
પુત્રાન્ મદીયાન્ સુભગે નય નાગાલયં પ્રતિ સમુદ્રસ્ય સમીપે તુ તદ્ આસ્તે શીતલં સરઃ
હે સુભાગ્યવતી, મારા પુત્રોને સાપોના નિવાસસ્થાન સુધી લઈ જા; સમુદ્રકાંઠે એક ઠંડું સરોવર છે, ત્યાં એ લોકો રહે છે.
સુપર્ણસ્ ત્વ્ અવહન્ નાગાન્ કદ્રૂં ચ વિનતા તથા તતઃ પ્રોવાચ મુદિતા વૈનતેયસ્ય માતરમ્
પછી સુપર્ણે સાપો, કદ્રૂ અને વિનતાને પણ લઈ ગયા; ત્યારબાદ ખુશ થયેલી કદ્રૂએ વૈનતેયની માતાને કહ્યું.
સુરાણાં નેતુ નિલયં ગરુડો મત્સુતાન્ ઇતિ પુનઃ પ્રાહ સર્પમાતા ગરુડં વિનયાન્વિતમ્
દેવતાઓના નેતા ગરુડને સાપોની માતાએ ફરી વિનમ્રતાપૂર્વક સંબોધન કર્યો.
પુત્રા મે દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છન્તિ હંસં ત્રિજગતાં ગુરુમ્ નમસ્કૃત્વા તતઃ સૂર્યમ્ એષ્યન્તિ નિલયં મમ હણ્ડે ત્વં નય પુત્રાન્ મે સૂર્યમણ્ડલમ્ અન્વહમ્
મારા દીકરાઓ ત્રણેય લોકના ગુરુ હંસને જોવા માંગે છે; તેઓ વંદન કરીને પછી મારા નિવાસસ્થાન એવા સૂર્યમંડળમાં જશે. કૃપા કરીને, દરરોજ મારા દીકરાઓને સૂર્યમંડળ સુધી લઈ જજે.
સા વેપમાના વિનતા દીના કદ્રૂમ્ અભાષત
વિનતા કાંપતી અને દુઃખી થઈને કદ્રૂ સાથે બોલી.
નાહં ક્ષમા સર્પમાતઃ પુત્રો મે નેષ્યતે સુતાન્ દૃષ્ટ્વા દિનકરં દેવં પુનર્ એવ પ્રયાન્તુ તે
હું એ સક્ષમ નથી, ઓ સાપોની માતા; મારો દીકરો તમારા સંતાનોને લઈ જશે નહીં. તેઓ સૂર્યદેવને જોઈને પાછા ફરવા દે.
વિનતા સ્વસુતં પ્રાહ વિહગાનામ્ અધીશ્વરમ્ નમસ્કર્તુમ્ અથેચ્છન્તિ નાગાઃ સ્વામિત્વમ્ આગતાઃ
વિનતાએ પોતાના દીકરા, પક્ષીઓના સ્વામી સાથે કહ્યું: નાગોએ સ્વામીપદ પ્રાપ્ત કરીને વંદન કરવા ઇચ્છા વ્યક્ત કરી છે.
ભાસ્વન્તમ્ ઇત્ય્ ઉવાચેયં માં સર્પજનની હઠાત્ તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સ ગરુડો મામ્ આરોહન્તુ પન્નગાઃ
સાપોની માતાએ મને કહ્યું, 'અમને તેજસ્વી પાસે લઈ જ.' ત્યારે ગરુડે 'તેમ જ થાઓ' કહીને નાગોને પોતાના ઉપર ચડવા દીધા.
તદારૂઢં સર્પસૈન્યં ગરુડં વિહગાધિપમ્ શનૈઃ શનૈર્ ઉપગમદ્ યત્ર દેવો દિવાકરઃ તે દહ્યમાનાસ્ તીક્ષ્ણેન ભાનુતાપેન વિવ્યથુઃ
પછી નાગોની સેના પક્ષીઓના રાજા ગરુડ પર ચડીને ધીમે ધીમે ત્યાં પહોંચી, જ્યાં દેવતા સૂર્ય હતા. સૂર્યના તીવ્ર તાપથી તેઓ બળી ઉઠ્યા અને કાંપવા લાગ્યા.
નિવર્તસ્વ મહાપ્રાજ્ઞ પતંગાય નમો નમઃ અલં સૂર્યસ્ય સદનં દગ્ધાઃ સૂર્યસ્ય તેજસા યામસ્ ત્વયા વા ગરુડ વિહાય ત્વામ્ અથાપિ વા
પાછા વળી જા, ઓ વિદ્વાન; સૂર્યપક્ષીને repeatedly વંદન. હવે સૂર્યના નિવાસસ્થાન પૂરતું છે; અમે સૂર્યના તેજથી બળી ગયા છીએ. હવે અમને તારી સાથે અથવા તને છોડીને જવા દે.
એવં નાગૈર્ ઉચ્યમાન આદિત્યં દર્શયામિ વઃ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ગગનં શીઘ્રં જગામાદિત્યસંમુખઃ
નાગોએ આવું કહ્યાથી ગરુડે કહ્યું, 'હું તમને સૂર્ય બતાવીશ.' એવું કહીને તે ઝડપથી આકાશમાં સૂર્યની દિશામાં ગયો.
દગ્ધભોગા નિપેતુસ્ તે દ્વીપં તં વીરણં પ્રતિ બહવઃ શતસાહસ્રાઃ પીડિતા દગ્ધવિગ્રહાઃ
બળી ગયેલા તેમના શરીરો સાથે, અનેક લાખો નાગો વીરાણા દ્વીપ પર પડી ગયા, દુઃખી અને દાઝેલા.
પુત્રાણામ્ આર્તસંનાદં પતિતાનાં મહીતલે આશ્વાસિતું સમાયાતા તાન્ સા કદ્રૂઃ સુવિહ્વલા
પૃથ્વી પર પડેલા પોતાના દીકરાઓના પીડાદાયક રડવાનો અવાજ સાંભળી, કદ્રૂ ખૂબ જ વ્યાકુળ થઈને તેમને શાંત કરવા આવી.
ઉવાચ વિનતાં કદ્રૂસ્ તવ પુત્રો ઽતિદુષ્કૃતમ્ કૃતવાન્ અતિદુર્મેધા યેષાં શાન્તિર્ ન વિદ્યતે
કદ્રૂએ વિનતાને કહ્યું: તારાં દીકરાએ ખૂબ મોટું દુષ્કર્મ કર્યું છે, વધારે દુર્ભાવથી વર્ત્યું છે, જેના માટે શાંતિ નથી.
નાન્યથા કર્તુમ્ આયાતિ સ્વામિવાક્યં ફણીશ્વરઃ સ કાશ્યપો બૃહત્તેજા યદ્ય્ અત્ર સ્યાદ્ અનામયમ્
બીજું કોઈ ઉપાય નથી; સાપોના રાજાએ માલિકના આદેશનું પાલન કરવું જ પડે. જો અહીં તેજસ્વી કશ્યપ મુનિ હોત, તો કોઈ નુકસાન થાત નહીં.
ભવેચ્ ચૈવં કથં શાન્તિઃ પુત્રાણાં મમ ભામિનિ કદ્ર્વાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા વિનતા હ્ય્ અતિભીતવત્
હવે મારા દીકરાઓને શાંતિ કેવી રીતે મળશે, ઓ સુંદરિ? કદ્રૂના આ શબ્દો સાંભળી વિનતા ખૂબ જ ભયભીત થઈ ગઈ.
પુત્રમ્ આહ મહાત્માનં ગરુડં વિહગાધિપમ્
તેણીએ પોતાના મહાત્મા દીકરા, પક્ષીઓના રાજા ગરુડને કહ્યું.
નેદં યુક્તતરં પુત્ર ભૂષણં વિનયેન હિ વર્તિતું યુક્તમ્ ઇત્ય્ ઉક્તં વૈપરીત્યં ન યુજ્યતે
પુત્ર, આ યોગ્ય નથી; વિનમ્રતાથી વર્તવું યોગ્ય છે, શોભાથી નહીં. જે કહેવામાં આવ્યું છે તે યોગ્ય નથી; વિરુદ્ધ વર્તવું યોગ્ય નથી.
નામિત્રેષ્વ્ અપિ કર્તવ્યં સદ્ભિર્ જિહ્મં કદાચન શ્રોત્રિયે ચાન્ત્યજે વાપિ સમં ચન્દ્રઃ પ્રકાશતે
સારા લોકો ક્યારેય શત્રુઓ સાથે પણ કપટથી વર્તતા નથી. શીખેલા હોય કે નીચ જાતિના હોય, ચાંદ્રમા બધાને સમાન રીતે પ્રકાશ આપે છે.
કુર્વન્ત્ય્ અનિષ્ટં કપટૈસ્ ત એવ મમ પુત્રક પ્રસહ્ય કર્તું યે સાક્ષાદ્ અશક્તાઃ પુરુષાધમાઃ
પુત્ર, જે લોકો ખુલ્લેઆમ કંઈ કરી શકતા નથી, એજ કપટથી દુઃખદાયક કામ કરે છે; એવા નીચ મનુષ્યો જોરથી કરવાનું પસંદ કરે છે.
વિનતા ચ તતઃ પ્રાહ કદ્રૂં તાં સર્પમાતરમ્
પછી વિનતા એ કદ્રૂ, જે સર્પોની માતા છે, ને કહ્યું.
કિં કૃત્વા શાન્તિર્ અભ્યેતિ પુત્રાણાં તે કરોમિ તત્ જરયા તુ ગૃહીતાસ્ તે વદ શાન્તિં કરોમિ તત્
તારા પુત્રોને શાંતિ મળે એ માટે હું શું કરું? એ કહો, હું એ કરીશ. વૃદ્ધાવસ્થાએ તેમને પકડી લીધા છે—તમે શું કરવું તે કહો, હું શાંતિ લાવીશ.
કદ્રૂર્ અપ્ય્ આહ વિનતાં રસાતલગતં પયઃ તેનાભિષેચિતાનાં મે પુત્રાણાં શાન્તિર્ એષ્યતિ
કદ્રૂએ વિનતા ને કહ્યું, 'મારા પુત્રોને શાંતિ ત્યારે મળશે જ્યારે રસાતલનું પાણી તેમને લગાવવામાં આવશે.'
કદ્ર્વાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા રસાતલગતં પયઃ ક્ષણેનૈવ સમાનીય નાગાંસ્ તાન્ અભ્યષેચયત્ તતઃ પ્રોવાચ ગરુડો મઘવાનં શતક્રતુમ્
કદ્રૂના શબ્દો સાંભળીને, વિનતા એ તરત જ રસાતલનું પાણી લાવીને સર્પોને લગાવ્યું. પછી ગરુડ એ મઘવાન, જે શતક્રતુ છે, ને કહ્યું.
મેઘાશ્ ચાપ્ય્ અત્ર વર્ષન્તુ ત્રૈલોક્યસ્યોપકારિણઃ
અહીં વાદળો વરસે, ત્રણેય લોકના કલ્યાણ માટે.
તથા વવર્ષ પર્જન્યો નાગાનામ્ અભવચ્ છિવમ્ રસાતલભવં ગાઙ્ગં નાગસંજીવનં પયઃ
એ રીતે વરસાદ પડ્યો અને સર્પોને કલ્યાણ મળ્યું; રસાતલમાંથી આવેલું ગંગાનું પાણી સર્પોને જીવંત કરી દીધું.