ભવેતાં દિવ્યરૂપે વાં ગઙ્ગયા સંગતે યદા તચ્છાપાત્ તે નદીરૂપે તત્ક્ષણાત્ સંબભૂવતુઃ
જ્યારે તમે બંને દિવ્ય રૂપે ગંગા સાથે મળ્યા, ત્યારે એ શાપના કારણે તુરંત જ નદીના રૂપમાં પધાર્યા.
અપ્સરોયુગમ્ આખ્યાતં નદીદ્વયમ્ અતો ઽભવત્ તાભ્યાં પરસ્પરં ચાપિ તાભ્યાં ગઙ્ગાસુસંગમઃ
એ બંને અપ્સરાઓને બે નદીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા; એમની વચ્ચે પરસ્પર મિલનથી ગંગા અને આસુ સાથેનું સંમિલન થયું.
સર્વલોકેષુ વિખ્યાતો ભુક્તિમુક્તિપ્રદઃ શિવઃ તત્રાસ્તે દૃષ્ટ એવાસૌ સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકઃ
બધા લોકોમાં તેઓ શિવ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, જે ભોગ અને મોક્ષ આપનાર છે; તેઓ ત્યાં સ્પષ્ટ રીતે વસે છે અને સર્વ સિદ્ધિઓ આપે છે.
તત્ર સ્નાત્વા તુ તં દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે સર્વબન્ધનાત્
ત્યાં સ્નાન કરીને અને તેમને જોઈને સર્વ બંધનોથી મુક્તિ મળે છે.
કોટિતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં ગઙ્ગાયા દક્ષિણે તટે યસ્યાનુસ્મરણાદ્ એવ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
ગંગાના દક્ષિણ કાંઠે જે સ્થળ કોટેતીર્થ તરીકે જાણીતું છે, તેની માત્ર સ્મૃતિથી જ સર્વ પાપોનો નાશ થાય છે.
યત્ર કોટીશ્વરો દેવઃ સર્વં કોટિગુણં ભવેત્ કોટિદ્વયં તત્ર પૂર્ણં તીર્થાનાં શુભદાયિનામ્
જ્યાં કોટેશ્વર દેવ છે, ત્યાં બધું જ કરોડગણું વધે છે; ત્યાં શુભ તીર્થો આપનારા બે કરોડ પૂર્ણ રીતે હાજર છે.
તત્ર વ્યુષ્ટિં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ નારદ તન્મનાઃ કણ્વસ્ય તુ સુતો જ્યેષ્ઠો બાહ્લીક ઇતિ વિશ્રુતઃ
હવે હું ત્યાંની વાત કહું છું, નારદ, ધ્યાનથી સાંભળો. કણ્વનો મોટો પુત્ર બાહ્લીક તરીકે પ્રસિદ્ધ હતો.
કાણ્વશ્ ચેતિ જનૈઃ ખ્યાતો વેદવેદાઙ્ગપારગઃ ઇષ્ટીઃ પાર્વાયણાનીર્ યાઃ સભાર્યો વેદપારગઃ
કણ્વ લોકોએ જાણીતો હતો, તેણે વેદ અને વેદાંગનો પાર પામ્યો હતો; તે પોતાની પત્ની સાથે યજ્ઞ અને વિધિઓ કરતો હતો, બંને વેદમાં નિપુણ હતા.
કુર્વન્ન્ આસ્તે સ ગૌતમ્યાસ્ તીરસ્થો લોકપૂજિતઃ પ્રાતઃકાલે સભાર્યો ઽસૌ જુહ્વદ્ અગ્નૌ સમાહિતઃ
તે ગૌતમીના કાંઠે રહેતો અને લોકોએ તેની પૂજા કરતો; પ્રભાતે તે પોતાની પત્ની સાથે એકાગ્રતાથી અગ્નિમાં આહુતિ આપતો.
સર્વદાસ્તે કદાચિત્ તુ હવનાય સમુદ્યતઃ એકાહુતિં સ હુત્વા તુ સમિદ્ધે હવ્યવાહને
તે હંમેશા ત્યાં રહેતો અને ક્યારેક હવન માટે તૈયાર થતો; એક આહુતિ તેણે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં અર્પણ કરી.
આહુત્યન્તરદાનાય હવિર્ દ્રવ્યં કરે ઽગ્રહીત્ એતસ્મિન્ન્ અન્તરે વહ્નિર્ ઉપશાન્તો ઽભવત્ તદા
બીજી આહુતિ આપવા માટે તેણે હવનનું દ્રવ્ય હાથમાં લીધું; એ દરમિયાન અગ્નિ તુરંત બુઝાઈ ગયો.
તતશ્ ચિન્તાપરઃ કાણ્વઃ કર્તવ્યં કિં ભવેદ્ ઇતિ અન્તર્ વિચારયામ્ આસ વિષાદં પરમં ગતઃ
પછી કણ્વ ચિંતામાં પડી ગયો કે હવે શું કરવું; તેણે મનમાં વિચાર કર્યો અને ખૂબ જ દુઃખી થયો.
આહુત્યોશ્ ચ દ્વયોર્ મધ્ય ઉપશાન્તો હુતાશનઃ અગ્ન્યન્તરમ્ ઉપાદેયં વૈદિકં લૌકિકં તથા
બે આહુતિ વચ્ચે યજ્ઞ અગ્નિ બુઝાઈ ગયો; હવે બીજો અગ્નિ લાવવો જોઈએ, એ વૈદિક હોય કે લોકિક.
ક્વ હોષ્યં સ્યાદ્ દ્વિતીયં તુ આહુત્યન્તરમ્ એવ ચ એવં મીમાંસમાને તુ દૈવી વાગ્ અબ્રવીત્ તદા
હવે બીજી આહુતિ ક્યાં આપવી અને બીજો અગ્નિ ક્યાંથી લાવવો? એ રીતે વિચારતા એક દૈવી વાણી સંભળાઈ.
અગ્ન્યન્તરં નૈવ તે ઽત્ર ઉપાદેયં ભવિષ્યતિ યાનિ તત્ર ભવિષ્યન્તિ શકલાનિ સમીપતઃ
અહીં તારે બીજો અગ્નિ લાવવાનો નથી; જે કાંઠે બાકી રહેલા ટુકડા છે, એ જ પૂરતા છે.
અર્ધદગ્ધેષુ કાષ્ઠેષુ વિપ્રરાજ પ્રહૂયતામ્ નેત્ય્ ઉવાચ તદા કાણ્વઃ સૈવ વાગ્ અબ્રવીત્ પુનઃ
જ્યારે લાકડાં અડધા સળગેલા હોય, બ્રાહ્મણરાજ, ત્યારે આહુતિ આપ; કણ્વે ના કહ્યું, પણ એ જ દૈવી વાણી ફરી બોલી.
અગ્નેઃ પુત્રો હિરણ્યસ્ તુ પિતા પુત્રઃ સ એવ તુ પુત્રે દત્તં પ્રિયાયૈવ પિતુઃ પ્રીત્યૈ ભવિષ્યતિ
અગ્નિનો પુત્ર હિરણ્ય છે; પિતા પણ પુત્ર છે; જે પુત્રને આપો, તે પ્રિય પિતાના આનંદ માટે જ ગણાશે.
પિત્રે દેયં સુતે દદ્યાત્ કોટિપ્રીતિગુણં ભવેત્ દૈવી વાગ્ અબ્રવીદ્ એવં તતઃ સર્વે મહર્ષયઃ
પિતાને આપવું જોઈએ, પુત્ર પણ આપે; એ આનંદ કરોડગણું વધશે. એમ દૈવી વાણી બોલી, પછી બધા મહર્ષિઓએ પણ એમ જ કહ્યું.
નિશ્ચિત્ય ધર્મસર્વસ્વં તથા ચક્રુર્ યથોદિતમ્ એતજ્ જ્ઞાત્વા જગત્ય્ અત્ર પુત્રે દત્તં પિતુર્ ભવેત્
ધર્મનું સાર જાણીને, તેમણે જે રીતે કહેવાયું છે એ પ્રમાણે આચરણ કર્યું. આ વાત સમજ્યા પછી, આ દુનિયામાં પિતાએ પુત્રને જે આપે છે, તે પુત્રનું પણ પિતાનું જ ગણાય છે.
અપત્યાદ્યુપકારેણ પિત્રોઃ પ્રીતિર્ યથા ભવેત્ તથા નાન્યેન કેનાપિ જગત્ય્ એતદ્ ધિ વિશ્રુતમ્
સંતાન વગેરેના ઉપકારથી માતા-પિતાને જેવો આનંદ મળે છે, એવો બીજાં કોઈ પણ રીતે મળતો નથી—આ વાત જગતમાં જાણીતી છે.
સુપ્રસિદ્ધં જગત્ય્ એતત્ સર્વલોકેષુ પૂજિતમ્ તસ્મિન્ દત્તે ભવેત્ પુણ્યં સર્વં કોટિગુણં સુત
આ વાત આખી દુનિયામાં જાણીતી છે અને સર્વત્ર માન્ય છે; ત્યાં આપેલું બધું પુણ્ય કરોડગણું વધી જાય છે, બેટા.
મનોગ્લાનિનિવૃત્તિશ્ ચ જાયતે ચ મહત્ સુખમ્ પુનર્ અપ્ય્ આહ સા વાણી કાણ્વે ઽસ્મિંસ્ તીર્થ ઉત્તમે
મનનું થાક દૂર થાય છે અને મોટું આનંદ મળે છે; એ જ વાત ફરીથી આ શ્રેષ્ઠ કાણ્વ તીર્થમાં પણ કહેવામાં આવી હતી.
અભવત્ તન્ મહત્ તીર્થં કાણ્વ પુણ્યપ્રભાવતઃ લોકત્રયાશ્રયાશેષતીર્થેભ્યો ઽપિ મહાફલમ્
કાણ્વ, એ તીર્થ મહાન બની ગયું, એની પુણ્યશક્તિના કારણે; એ તીર્થ ત્રણેય લોકના બધા તીર્થોથી પણ વધારે ફળ આપે છે.
સ્નાનદાનાદિકં કિંચિદ્ ભક્ત્યા કુર્વન્ સમાહિતઃ ફલં પ્રાપ્સ્યસ્ય્ અશેષેણ સર્વં કોટિગુણં મુને
ત્યાં ભક્તિપૂર્વક અને એકાગ્રતાથી સ્નાન, દાન વગેરે જે કંઈ પણ કરે, મુનિ, તેને બધું ફળ પૂર્ણરૂપે અને કરોડગણું મળે છે.
યત્ કિંચિત્ ક્રિયતે ચાત્ર સ્નાનદાનાદિકં નરૈઃ સર્વં કોટિગુણં વિદ્યાત્ કોટિતીર્થં તતો વિદુઃ
અહીં લોકો દ્વારા જે કંઈ પણ સ્નાન, દાન વગેરે થાય છે, એ બધું ફળ કરોડગણું વધે છે—એથી તેને 'કોડીતીથ' કહેવાય છે.
યત્રૈતદ્ વૃત્તમ્ આગ્નેયં કાણ્વં પૌત્રં હિરણ્યકમ્ વાણીસંજ્ઞં કોટિતીર્થં કોટિતીર્થફલં યતઃ
અગ્નેય, કાણ્વ અને સુવર્ણ પૌત્ર વાણી સંબંધિત જે ઘટના અહીં બની, એ સ્થાન 'કોડીતીથ' કહેવાય છે, કેમ કે અહીં કરોડ તીર્થ જેટલું ફળ મળે છે.
કોટિતીર્થસ્ય માહાત્મ્યમ્ અત્ર વક્તું ન શક્યતે વાચસ્પતિપ્રભૃતિભિર્ અથવાન્યૈઃ સુરૈર્ અપિ
કોડીતીથનું મહાત્મ્ય વાચસ્પતિ જેવા વિદ્વાનો કે બીજા કોઈ દેવતાઓ પણ કહી શકે તેમ નથી.
યત્રાનુષ્ઠીયમાનં હિ સર્વં કર્મ યથા તથા ગોદાવર્યાઃ પ્રસાદેન સર્વં કોટિગુણં ભવેત્
અહીં જે પણ કર્મ, જે રીતે પણ થાય, ગોદાવરી માતાની કૃપાથી બધું ફળ કરોડગણું વધી જાય છે.
કોટિતીર્થે દ્વિજાગ્ર્યાય ગામ્ એકાં યઃ પ્રયચ્છતિ તસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યાદ્ ગોકોટિફલમ્ અશ્નુતે
કોડીતીથ પર જે કોઈ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને એક ગાય આપે છે, તેને એ તીર્થના મહિમાથી કરોડ ગાય જેટલું ફળ મળે છે.
તસ્મિંસ્ તીર્થે શુચિર્ ભૂત્વા ભૂમિદાનં કરોતિ યઃ શ્રદ્ધાયુક્તેન મનસા સ્યાત્ તત્કોટિગુણોત્તરમ્
એ તીર્થમાં શુદ્ધ થઈ, જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક જમીન દાન કરે છે, તેને એ ફળ પણ કરોડગણું વધારે મળે છે.