પાર્થિવા દેવરાતાશ્ ચ શાલઙ્કાયનબાષ્કલાઃ લોહિતા યમદૂતાશ્ ચ તથા કારૂષકાઃ સ્મૃતાઃ
પાર્થિવ, દેવરાત, શાલંકાયન, બાષ્કલ, લોહિત, યમદૂત અને કારૂષક પણ સ્મરણમાં આવે છે.
પૌરવસ્ય મુનિશ્રેષ્ઠા બ્રહ્મર્ષેઃ કૌશિકસ્ય ચ સંબન્ધો ઽપ્ય્ અસ્ય વંશે ઽસ્મિન્ બ્રહ્મક્ષત્રસ્ય વિશ્રુતઃ
પૌરવ અને મહાન ઋષિ કૌશિકના વંશમાં, બ્રહ્મક્ષત્રના સંબંધની પ્રસિદ્ધિ છે.
વિશ્વામિત્રાત્મજાનાં તુ શુનઃશેફો ઽગ્રજઃ સ્મૃતઃ ભાર્ગવઃ કૌશિકત્વં હિ પ્રાપ્તઃ સ મુનિસત્તમઃ
વિશ્વામિત્રના પુત્રોમાં, શુનઃશેપને મોટાભાઈ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; અને પ્રસિદ્ધ ભાર્ગવ કૌશિક ઋષિત્વ પ્રાપ્ત કરે છે.
વિશ્વામિત્રસ્ય પુત્રસ્ તુ શુનઃશેફો ઽભવત્ કિલ હરિદશ્વસ્ય યજ્ઞે તુ પશુત્વે વિનિયોજિતઃ
વિશ્વામિત્રના પુત્ર શુનઃશેપ હતા; હરિદશ્વના યજ્ઞમાં તેમને પશુ તરીકે નિમવામાં આવ્યા હતા.
દેવૈર્ દત્તઃ શુનઃશેફો વિશ્વામિત્રાય વૈ પુનઃ દેવૈર્ દત્તઃ સ વૈ યસ્માદ્ દેવરાતસ્ તતો ઽભવત્
દેવતાઓએ શુનઃશેપને ફરીથી વિશ્વામિત્રને આપ્યા; દેવતાઓએ આપ્યા હોવાથી તેમને દેવરાત કહેવાયા.
દેવરાતાદયઃ સપ્ત વિશ્વામિત્રસ્ય વૈ સુતાઃ દૃષદ્વતીસુતશ્ ચાપિ વૈશ્વામિત્રસ્ તથાષ્ટકઃ
દેવરાત અને બીજા છ, એમ સાતે વિશ્વામિત્રના પુત્રો છે; દૃષદ્વતીપુત્ર અને અષ્ટક પણ વૈશ્વામિત્ર કહેવાય છે.
અષ્ટકસ્ય સુતો લૌહિઃ પ્રોક્તો જહ્નુગણો મયા અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ વંશમ્ આયોર્ મહાત્મનઃ
અષ્ટકનો પુત્ર લૌહિ કહેવાય છે, અને જહ્નુ કુળનું પણ અહીં ઉલ્લેખ છે; હવે હું મહાન આત્માવાળા આયોના વંશનું વર્ણન કરું છું.
આયોઃ પુત્રાશ્ ચ તે પઞ્ચ સર્વે વીરા મહારથાઃ સ્વર્ભાનુતનયાયાં ચ પ્રભાયાં જજ્ઞિરે નૃપાઃ
આયોના પાંચ પુત્રો હતા, બધા વીર અને મહાન રથીઓ; તેઓ સ્વર્ભાનુની પુત્રી પ્રભામાંથી જન્મ્યા હતા.
નહુષઃ પ્રથમં જજ્ઞે વૃદ્ધશર્મા તતઃ પરમ્ રમ્ભો રજિર્ અનેનાશ્ ચ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતાઃ
પહેલા નહુષ જન્મ્યા, પછી વૃદ્ધશર્મા; પછી રંભ, રજી અને અનેન—આ બધા ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે.
રજિઃ પુત્રશતાનીહ જનયામ્ આસ પઞ્ચ વૈ રાજેયમ્ ઇતિ વિખ્યાતં ક્ષત્રમ્ ઇન્દ્રભયાવહમ્
રજીએ અહીં પાંચસો પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા; આ રાજવંશ ઇન્દ્રને પણ ભય પમાડે એવું ક્ષત્રિય વંશ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
યત્ર દૈવાસુરે યુદ્ધે સમુત્પન્ને સુદારુણે દેવાશ્ ચૈવાસુરાશ્ ચૈવ પિતામહમ્ અથાબ્રુવન્
જ્યારે દેવ અને અસુરો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું, ત્યારે બંનેએ પિતામહ પાસે જઈને વાત કરી.
આવયોર્ ભગવન્ યુદ્ધે કો વિજેતા ભવિષ્યતિ બ્રૂહિ નઃ સર્વભૂતેશ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામ તત્ત્વતઃ
હે ભગવાન, અમારે યુદ્ધમાં કોણ જીતશે? હે સર્વભૂતના સ્વામી, અમને સાચું સાંભળવું છે, કૃપા કરીને કહો.
યેષામ્ અર્થાય સંગ્રામે રજિર્ આત્તાયુધઃ પ્રભુઃ યોત્સ્યતે તે વિજેષ્યન્તિ ત્રીંલ્ લોકાન્ નાત્ર સંશયઃ
જેનાં માટે રાજી, જે મહાન છે, હથિયાર લઈને યુદ્ધમાં ઉતરે છે, તેઓ ત્રણેય લોકને જીતશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
યતો રજિર્ ધૃતિસ્ તત્ર શ્રીશ્ ચ તત્ર યતો ધૃતિઃ યતો ધૃતિશ્ ચ શ્રીશ્ ચૈવ ધર્મસ્ તત્ર જયસ્ તથા
જ્યાં રાજી છે ત્યાં ધીરજ છે, જ્યાં ધીરજ છે ત્યાં લક્ષ્મી છે, અને જ્યાં ધીરજ અને લક્ષ્મી બંને છે, ત્યાં ધર્મ અને વિજય છે.
તે દેવા દાનવાઃ પ્રીતા દેવેનોક્તા રજિં તદા અભ્યયુર્ જયમ્ ઇચ્છન્તો વૃણ્વાનાસ્ તં નરર્ષભમ્
પછી દેવો અને દાનવો, ભગવાને કહ્યાના પ્રમાણે, રાજી પાસે ગયા, વિજયની ઈચ્છા રાખીને અને તેને પસંદ કર્યો.
સ હિ સ્વર્ભાનુદૌહિત્રઃ પ્રભાયાં સમપદ્યત રાજા પરમતેજસ્વી સોમવંશવિવર્ધનઃ
એ રાજી, સ્વર્ભાનુનો દોહિત્ર, પ્રભામાં જન્મેલો, અતિ તેજસ્વી અને ચંદ્રવંશને વધારનાર રાજા હતો.
તે હૃષ્ટમનસઃ સર્વે રજિં વૈ દેવદાનવાઃ ઊચુર્ અસ્મજ્જયાય ત્વં ગૃહાણ વરકાર્મુકમ્
બધા દેવો અને દાનવો આનંદિત થઈને રાજીને કહ્યું: 'અમારી વિજય માટે તું શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ધારણ કર.'
અથોવાચ રજિસ્ તત્ર તયોર્ વૈ દેવદૈત્યયોઃ અર્થજ્ઞઃ સ્વાર્થમ્ ઉદ્દિશ્ય યશઃ સ્વં ચ પ્રકાશયન્
પછી રાજી, બંને દેવો અને દાનવોના હિતને સમજીને અને પોતાનું યશ દર્શાવીને, પોતાનું કલ્યાણ જોઈને એમને વાત કરી.
યદિ દૈત્યગણાન્ સર્વાઞ્ જિત્વા વીર્યેણ વાસવઃ ઇન્દ્રો ભવામિ ધર્મેણ તતો યોત્સ્યામિ સંયુગે
જો હું મારી શક્તિથી બધા દાનવોને હરાવી દઉં, તો પછી ધર્મથી હું ઇન્દ્ર બનીશ; ત્યાર પછી જ યુદ્ધમાં ઉતરીશ.
દેવાઃ પ્રથમતો વિપ્રાઃ પ્રતીયુર્ હૃષ્ટમાનસાઃ એવં યથેષ્ટં નૃપતે કામઃ સંપદ્યતાં તવ
દેવો આનંદથી સૌપ્રથમ સંમત થયા અને કહ્યું: 'જેમ તારી ઈચ્છા, રાજા, તેમ જ થાઓ.'
શ્રુત્વા સુરગણાનાં તુ વાક્યં રાજા રજિસ્ તદા પપ્રચ્છાસુરમુખ્યાંસ્ તુ યથા દેવાન્ અપૃચ્છત
દેવોના વચન સાંભળીને રાજા રાજીએ દાનવોના મુખ્યને પણ એ જ રીતે પૂછ્યું જેમ તેણે દેવોને પૂછ્યું હતું.
દાનવા દર્પસંપૂર્ણાઃ સ્વાર્થમ્ એવાવગમ્ય હ પ્રત્યૂચુસ્ તં નૃપવરં સાભિમાનમ્ ઇદં વચઃ
દાનવો અહંકારથી ભરેલા અને પોતાનું ફાયદું જ સમજતા, એ શ્રેષ્ઠ રાજાને અહંકારપૂર્વક આ રીતે જવાબ આપ્યો.
અસ્માકમ્ ઇન્દ્રઃ પ્રહ્રાદો યસ્યાર્થે વિજયામહે અસ્મિંસ્ તુ સમરે રાજંસ્ તિષ્ઠ ત્વં રાજસત્તમ
પ્રહલાદ અમારો ઇન્દ્ર છે, જેના માટે અમે વિજય મેળવવા માંગીએ છીએ; પણ આ યુદ્ધમાં, રાજા, તું અહીં જ રહે, હે શ્રેષ્ઠ રાજા.
સ તથેતિ બ્રુવન્ન્ એવ દેવૈર્ અપ્ય્ અતિચોદિતઃ ભવિષ્યસીન્દ્રો જિત્વૈનં દેવૈર્ ઉક્તસ્ તુ પાર્થિવઃ
'એવું જ થાઓ' કહીને અને દેવો દ્વારા વધુ પ્રોત્સાહિત થઈ, દેવોએ રાજાને કહ્યું: 'તને હરાવીને તું ઇન્દ્ર બનશે.'
જઘાન દાનવાન્ સર્વાન્ યે ઽવધ્યા વજ્રપાણિનઃ સ વિપ્રનષ્ટાં દેવાનાં પરમશ્રીઃ શ્રિયં વશી
રાજીએ બધા દાનવોને માર્યા—even those whom even વજ્રધારી ઇન્દ્ર મારવા અસમર્થ હતો; અને દેવોની ગુમાવેલી મહિમા પાછી અપાવી.
નિહત્ય દાનવાન્ સર્વાન્ આજહાર રજિઃ પ્રભુઃ તતો રજિં મહાવીર્યં દેવૈઃ સહ શતક્રતુઃ
બધા દાનવોને મારીને મહાન શક્તિશાળી રાજીએ રાજ્ય મેળવ્યું; પછી ઇન્દ્રે દેવો સાથે મળીને એ મહાવીર રાજીનું સન્માન કર્યું.
રજિપુત્રો ઽહમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પુનર્ એવાબ્રવીદ્ વચઃ ઇન્દ્રો ઽસિ તાત દેવાનાં સર્વેષાં નાત્ર સંશયઃ
'હું રાજીનો પુત્ર છું' એમ કહી, તેણે ફરી કહ્યું: 'તું બધા દેવોનો ઇન્દ્ર છે, પ્યારા; આમાં કોઈ શંકા નથી.'
યસ્યાહમ્ ઇન્દ્રઃ પુત્રસ્ તે ખ્યાતિં યાસ્યામિ કર્મભિઃ સ તુ શક્રવચઃ શ્રુત્વા વઞ્ચિતસ્ તેન માયયા
'જેનાં માટે હું ઇન્દ્ર છું, તારો પુત્ર તે પોતાના કર્મોથી પ્રસિદ્ધ થશે'; પણ ઇન્દ્રના આ વચન સાંભળી, એ રાજા તેની માયાથી છેતરાઈ ગયો.
તથૈવેત્ય્ અબ્રવીદ્ રાજા પ્રીયમાણઃ શતક્રતુમ્ તસ્મિંસ્ તુ દેવૈઃ સદૃશો દિવં પ્રાપ્તે મહીપતૌ
રાજા આનંદથી ઇન્દ્રને કહ્યું: 'એવું જ થાઓ.' અને જ્યારે એ રાજા સ્વર્ગે ગયો, ત્યારે તે દેવો જેવો બની ગયો.
દાયાદ્યમ્ ઇન્દ્રાદ્ આજહ્રૂ રાજ્યં તત્તનયા રજેઃ પઞ્ચ પુત્રશતાન્ય્ અસ્ય તદ્ વૈ સ્થાનં શતક્રતોઃ
રાજીના પાંચસો પુત્રોએ ઇન્દ્ર પાસેથી રાજ્ય વારસામાં લીધું; એ રાજ્ય પછી ઇન્દ્રનું સ્થાન બન્યું.