તતઃ સા વિહ્વલા ભૂત્વા નદીભાવમ્ ઉપાગતા તદ્ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતો ભીતસ્ તામ્ અબ્રવમ્ અહં તદા
પછી તે સ્ત્રી ખૂબ જ દુઃખી થઈને નદીરૂપે પ્રગટ થઈ. આ જોઈને હું આશ્ચર્યચકિત અને ડરી ગયો અને ત્યારે મેં તેને કહ્યું.
યસ્માદ્ અસત્યમ્ ઉક્તાસિ બ્રહ્મવાચિ સ્થિતા સતી તસ્માદ્ અદૃશ્યા ત્વં ભૂયાઃ પાપરૂપાસ્ય્ અસંશયમ્
તમે બ્રહ્માની વાણીમાં ઊભા રહીને પણ અસત્ય બોલ્યું છે, એટલે કે તમે સદ્ગુણવાળી હોવા છતાં, હવે નિશ્ચયે અદૃશ્ય અને પાપરૂપ થશો.
એતચ્ છાપં વિદિત્વા તુ તૌ દેવૌ પ્રણતા તદા વિશાપત્વં પ્રાર્થયન્તી તુષ્ટાવ ચ પુનઃ પુનઃ
આ શાપ જાણીને એ બંને દેવતાઓએ નમન કર્યું, શાપમુક્તિ માગી અને વારંવાર મારી સ્તુતિ કરી.
તતસ્ તુષ્ટૌ દેવદેવૌ પ્રાર્થિતૌ ત્રિદશાર્ચિતૌ પ્રીત્યા હરિહરાવ્ એવં વાચં વાચમ્ અથોચતુઃ
પછી દેવતાઓના દેવ, હરિ અને હર, જેમને દેવતાઓએ પૂજ્યા હતા, તેઓ પ્રસન્ન થઈને વિનંતી સ્વીકારી પ્રેમપૂર્વક બોલ્યા.
ગઙ્ગયા સંગતા ભદ્રે યદા ત્વં લોકપાવની તદા પુનર્ વપુસ્ તે સ્યાત્ પવિત્રં હિ સુશોભને
હે શુભે, જ્યારે તું લોકપાવન ગંગા સાથે મળે ત્યારે તારો સ્વરૂપ ફરીથી પવિત્ર અને તેજસ્વી બની જશે.
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સાપિ દેવી ગઙ્ગયા સંગતાભવત્ ભાગીરથી ગૌતમી ચ તતશ્ ચાપિ સ્વકં વપુઃ
'એવું જ થાઓ' એમ કહી એ દેવી ગંગા સાથે મિલી; પછી ભાગીરથી અને ગૌતમીએ પોતપોતાનું સ્વરૂપ પાછું મેળવ્યું.
દેવી સા વ્યગમદ્ બ્રહ્મન્ દેવાનામ્ અપિ દુર્લભમ્ ગૌતમ્યાં સૈવ વિખ્યાતા નામ્ના વાણીતિ પુણ્યદા
હે બ્રાહ્મણ, એ દેવી એવુ પ્રાપ્ત કરી લીધું જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે; ગૌતમીમાં તે વાણી નામે પ્રસિદ્ધ અને પુણ્ય આપનારી છે.
ભાગીરથ્યાં સૈવ દેવી સરસ્વત્ય્ અભિધીયતે ઉભયત્રાપિ વિખ્યાતઃ સંગમો લોકપૂજિતઃ
ભાગીરથીમાં એ દેવી સરસ્વતી નામે ઓળખાય છે; બંને સ્થળે એ સંગમ પ્રસિદ્ધ અને લોકપૂજ્ય છે.
સરસ્વતીસંગમશ્ ચ વાણીસંગમ એવ ચ ગૌતમ્યા સંગતા દેવી વાણી વાચા સરસ્વતી
સરસ્વતી સંગમ અને વાણી સંગમ – ત્યાં વાણી દેવી, વાણી રૂપે અને વાણીથી સરસ્વતી, ગૌતમીએ જોડાઈ છે.
સર્વત્ર પૂજિતં તીર્થં તત્ર વાચા શિવં પ્રભુમ્ દેવેશ્વરં પૂજયિત્વા વિશાપમ્ અગમદ્ યતઃ
એ તીર્થ સર્વત્ર પૂજાય છે; ત્યાં વાણીના સ્વામી શિવને પૂજીને શાપમાંથી મુક્તિ મળી.
બ્રહ્મા વિધૂય વાગ્દૌષ્ટ્યં સ્વં ચ ધામાગમત્ પુનઃ તસ્માત્ તત્ર શુચિર્ ભૂત્વા સ્નાત્વા તત્ર ચ સંગમે
બ્રહ્માએ પોતાની વાણીની ત્રુટિ દૂર કરી અને ફરી પોતાના ધામે ગયા; તેથી ત્યાં શુદ્ધ થઈને સંગમમાં સ્નાન કરવું જોઈએ.
વાગીશ્વરં તતો દૃષ્ટ્વા તાવતા મુક્તિમ્ આપ્નુયાત્ દાનહોમાદિકં કિંચિદ્ ઉપવાસાદિકાં ક્રિયામ્
ત્યાં વાણીશ્વરનું દર્શન કરીને મોક્ષ મળે છે; દાન, હવન કે ઉપવાસ જેવી ક્રિયાઓની જરૂર નથી.
યઃ કુર્યાત્ સંગમે પુણ્યે સંસારે ન ભવેત્ પુનઃ એકોનવિંશતિશતં તીર્થાનાં તીરયોર્ દ્વયોઃ નાનાજન્માર્જિતાશેષપાપક્ષયવિધાયિનામ્
જે કોઈ પવિત્ર સંગમ પર વિધિ કરે છે તેને ફરી જન્મ નથી મળતો; બંને કાંઠે એકસો ઓગણવીસ તીર્થો છે, જે અનેક જન્મના પાપોનો નાશ કરે છે.
વિષ્ણુતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં તત્ર વૃત્તમ્ ઇદં શૃણુ મૌદ્ગલ્ય ઇતિ વિખ્યાતો મુદ્ગલસ્ય સુતો ઋષિઃ
એ સ્થળ વિષ્ણુ તીર્થ તરીકે જાણીતું છે; હવે ત્યાં જે બન્યું તે સાંભળો. મુદગલના પુત્ર, ઋષિ મૌદગલ્ય, પ્રસિદ્ધ હતા.
તસ્ય ભાર્યા તુ જાબાલા નામ્ના ખ્યાતા સુપુત્રિણી પિતા ઋષિસ્ તથા વૃદ્ધો મુદ્ગલો લોકવિશ્રુતઃ
તેણી પત્નીનું નામ જાબાલા હતું, જે સારા સંતાનો માટે જાણીતી હતી; તેના પિતા પણ aged ઋષિ મુદગલ, જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતા.
તસ્ય ભાર્યા તથા ખ્યાતા નામ્ના ભાગીરથી શુભા સ મૌદ્ગલ્યઃ પ્રાતર્ એવ ગઙ્ગાં સ્નાતિ યતવ્રતઃ
તેણી પત્નીનું નામ પણ શુભ ભાગીરથી હતું. મૌદગલ્ય ઋષિ નિયમિત રીતે પ્રભાતે ગંગામાં સ્નાન કરતા.
નિત્યમ્ એવ ત્વ્ ઇદં કર્મ તસ્યાસીન્ મુનિસત્તમ ગઙ્ગાતીરે કુશૈર્ મૃદ્ભિઃ શમીપુષ્પૈર્ અહર્નિશમ્
હંમેશા એનું એ જ કર્મ હતું, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ: ગંગાના કાંઠે કુશ, માટી અને શમીના ફૂલો વડે દિવસ-રાત ઉપાસના કરવી.
ગુરૂદિતેન માર્ગેણ સ્વમાનસસરોરુહે આવાહનં નિત્યમ્ એવ વિષ્ણોશ્ ચક્રે સ મૌદ્ગલિઃ
ગુરુએ શીખવેલી રીત પ્રમાણે, પોતાના મનના કમળમાં, મૌદગલ્યે રોજ વિષ્ણુનું આવાહન કરતું.
તેનાહૂતસ્ ત્વરન્ન્ એતિ લક્ષ્મીભર્તા જગત્પતિઃ વૈનતેયમ્ અથારુહ્ય શઙ્ખચક્રગદાધરઃ
તેઓએ બોલાવતાં જ લક્ષ્મીનાથ અને જગતના સ્વામી ઉતાવળે આવે છે, ગરુડ પર આરૂઢ થઈને શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરીને.
પૂજિતસ્ તેન ઋષિણા સ મૌદ્ગલ્યેન યત્નતઃ પ્રબ્રૂતે ચ કથાશ્ ચિત્રા મૌદ્ગલ્યાય જગત્પ્રભુઃ
મૌદગલ્ય ઋષિએ ખૂબ શ્રદ્ધાથી પૂજા કરતાં, જગતના પ્રભુ મૌદગલ્યને અદભુત વાર્તાઓ કહે છે.
તતો ઽપરાહ્ણસમયે વિષ્ણુઃ પ્રાહ સ મૌદ્ગલિમ્ યાહિ વત્સ સ્વભવનં શ્રાન્તો ઽસીતિ પુનઃ પુનઃ
પછી બપોરે વિષ્ણુ મૌદગલ્યને વારંવાર કહે છે: 'બાળક, હવે તું ઘેર જા, તું થાકી ગયો છે.'
એવમ્ ઉક્તઃ સ દેવેન વિષ્ણુના યાતિ સ દ્વિજઃ જગત્પ્રભુસ્ તતો યાતિ દેવૈર્ યુક્તઃ સ્વમન્દિરમ્
વિષ્ણુ ભગવાને આવું કહેતાં, તે દ્વિજ ઘેર જાય છે; અને દેવતાઓ સાથે જગતના સ્વામી પોતાના ધામે પાછા જાય છે.
મૌદ્ગલ્યો ઽપિ તથાભ્યેત્ય કિંચિદ્ આદાય નિત્યશઃ સ્વમ્ એવ ભવનં વિદ્વાન્ ભાર્યાયૈ સ્વાર્જિતં ધનમ્
મૌદગલ્ય પણ હંમેશા જેમ કરે છે તેમ, કંઈક લાવીને પોતાના ઘરમાં પત્નીને મહેનતથી મેળવેલું ધન આપે છે.
દદાતિ સ મહાવિષ્ણુચરણાબ્જપરાયણઃ મૌદ્ગલ્યસ્ય પ્રિયા સાપિ પતિવ્રતપરાયણા
મહાવિષ્ણુના ચરણોમાં ભક્તિ ધરાવનાર મૌદગલ્ય પોતાનું મેળવેલું ધન આપે છે; અને પતિવ્રતા પત્ની પ્રેમથી તેને સ્વીકારે છે.
શાકં મૂલં ફલં વાપિ ભર્ત્રાનીતં તુ યત્નતઃ સુસંસ્કૃત્યાપ્ય્ અતિથીનાં બાલાનાં ભર્તુર્ એવ ચ
પતિ મહેનતથી જે શાક, મૂળ કે ફળ લાવે છે, તે પત્ની સાવધાનીથી તૈયાર કરી, મહેમાનો, બાળકો અને પતિને પીરસે છે.
દત્ત્વા તુ ભોજનં તેભ્યઃ પશ્ચાદ્ ભુઙ્ક્તે યતવ્રતા ભુક્તવત્સ્વ્ અથ સર્વેષુ રાત્રૌ નિત્યં સ મૌદ્ગલિઃ
બધાને ભોજન આપી, વ્રતવાળી પત્ની પછી જમે છે; અને જ્યારે બધા જમીને થઈ જાય, ત્યારે મૌદગલ્ય હંમેશા રાત્રે જમે છે.
વિષ્ણોઃ શ્રુતાઃ કથાશ્ ચિત્રાસ્ તેભ્યો વક્ત્ય્ અથ હર્ષિતઃ એવં બહુતિથે કાલે વ્યતીતે ચાતિવિસ્મિતા મૌદ્ગલ્યસ્ય રહો ભાર્યા ભર્તારં વાક્યમ્ અબ્રવીત્
વિષ્ણુની અદભુત વાર્તાઓ સાંભળીને, તે આનંદથી બધાને કહે છે; અને ઘણો સમય વીતી જાય પછી, મૌદગલ્યની પત્ની ખૂબ આશ્ચર્યથી એકાંતમાં પતિને કહે છે.
યદિ તે વિષ્ણુર્ અભ્યેતિ સમીપં ત્રિદશાર્ચિતઃ તથાપિ કષ્ટમ્ અસ્માકં કસ્માદ્ ઇતિ જગત્પ્રભુમ્
જો દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત વિષ્ણુ તમારી પાસે આવે છે, તો પણ આપણને આટલું દુઃખ કેમ? એવું કહીને તે જગતના સ્વામી પાસેથી પ્રશ્ન કરે છે.
તત્ પૃચ્છ ત્વં મહાપ્રાજ્ઞ યદાસૌ વિષ્ણુર્ એતિ ચ યસ્મિંશ્ ચ સ્મૃતમાત્રે તુ જરાજન્મરુજો મૃતિઃ નાશં યાન્તિ કુતો દૃષ્ટે તસ્માત્ પૃચ્છ જગત્પતિમ્
હે વિદ્વાન, તમે પૂછો કે જ્યારે વિષ્ણુ આવે છે અને માત્ર સ્મરણથી જ વૃદ્ધાવસ્થા, જન્મ, દુઃખ અને મૃત્યુ નાશ પામે છે, તો પછી દર્શનથી કેમ ન થાય? એટલે તમે જગતના સ્વામી પાસે પૂછો.
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રિયાવાક્યાન્ મૌદ્ગલ્યો નિત્યવદ્ ધરિમ્ પૂજયિત્વા વિનીતશ્ ચ પપ્રચ્છ સ કૃતાઞ્જલિઃ
'જેમ તું કહે છે તેમ' કહી, મૌદગલ્ય હંમેશા જેમ કરે છે તેમ હરિની પૂજા કરીને, વિનમ્રતાથી હાથ જોડીને પ્રશ્ન કરે છે.