લોકત્રયૈકપાવન્યાં ગૌતમ્યાં દણ્ડકે વને શ્રદ્ધયા પરયા વત્સ સુસ્નાતઃ સુસમાહિતઃ
બાળક, દંડકવનમાં ગૌતમીનદીમાં, જે ત્રણેય લોકને પવિત્ર કરે છે, શ્રદ્ધા અને એકાગ્રતાથી સ્નાન કરવું જોઈએ.
બ્રહ્માણં ચૈવ વિષ્ણું ચ મામ્ ઈશં ચ યથાક્રમમ્ સ્તુહિ ત્વં સર્વભાવેન ભૃત્યૌ પ્રીતિમ્ અવાપ્સ્યતઃ
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મને અને ઈશાનને યોગ્ય ક્રમમાં, સર્વ હૃદયથી સ્તુતિ કર; આમ કરવાથી, તું અમારું સ્નેહ પ્રાપ્ત કરીશ.
તત્ પિતુર્ વચનં શ્રુત્વા યમઃ પ્રીતમનાસ્ તદા તયોશ્ ચ પ્રીતયે પ્રાયાદ્ દેવતર્પણયોર્ યમઃ
પિતાના વચન સાંભળી યમ રાજી થઈ ગયો અને બંનેને પ્રસન્ન કરવા દેવીદેવતાઓને તૃપ્ત કરવા ગયો.
ગૌતમ્યામ્ અઘહારિણ્યાં સુસમાહિતમાનસઃ તથૈવ તોષયામ્ આસ ગઙ્ગાયાં સુરસત્તમાન્
ગૌતમીનદી અને ગંગામાં, યમ એકાગ્ર મનથી દેવતાઓને પ્રસન્ન કર્યા.
શ્વભ્યાં ચ સહિતઃ શ્રીમાન્ દક્ષિણાશાપતિઃ પ્રભુઃ બ્રહ્માણં તોષયામ્ આસ ભાનું વૈ દક્ષિણે તટે
પશ્ચિમ દિશાના સ્વામી યમ, પોતાના બે શ્વાનો સાથે દક્ષિણ કાંઠે બ્રહ્માને પ્રસન્ન કર્યા.
ઈશાનમ્ ઉત્તરે વિષ્ણું સ્વયં ધર્મઃ પ્રતાપવાન્ દત્તવન્તો વરં શ્રેષ્ઠં સરમાયા વિશાપકમ્ વરાન્ અયાચત બહૂંલ્ લોકાનામ્ ઉપકારકાન્
ઉત્તર કાંઠે, પરાક્રમી ધર્મ સ્વયં ઈશાન અને વિષ્ણુને પ્રસન્ન કર્યા અને સરમાને શ્રેષ્ઠ વર આપ્યો તથા અનેક લોકહિતના વર માંગ્યા.
એષુ સ્નાનં તુ યે કુર્યુર્ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશ્વરાઃ આત્માર્થં ચ પરાર્થં ચ તે કામાન્ આપ્નુયુઃ શુભાન્
જે લોકો અહીં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશને સ્મરીને પોતાના કે બીજાના હિત માટે સ્નાન કરે છે, તેઓ શુભ ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે.
બાણતીર્થે તુ યે સ્નાત્વા શાર્ઙ્ગપાણિં સ્મરન્તિ વૈ તેભ્યો દારિદ્ર્યદુઃખાનિ ન ભવેયુર્ યુગે યુગે
જે લોકો બાણતીર્થમાં સ્નાન કરીને શારંગપાણિ (વિષ્ણુ)ને સ્મરે છે, તેમને ક્યારેય દારિદ્ર્ય કે દુ:ખ નથી રહેતા, યુગો સુધી.
ગોતીર્થે બ્રહ્મતીર્થે વા યસ્ તુ સ્નાત્વા યતવ્રતઃ બ્રહ્માણં તં નમસ્યાથ દ્વીપસ્યાપિ પ્રદક્ષિણમ્
જે કોઈ ગોતીર્થ કે બ્રહ્મતીર્થમાં સ્નાન કરીને વ્રત પાળે છે, બ્રહ્માને વંદન કરે છે અને દ્વીપની પરિક્રમા કરે છે,
યઃ કુર્યાત્ તેન પૃથિવી સપ્તદ્વીપા વસુંધરા પ્રદક્ષિણીકૃતા તત્ર કિંચિદ્ દત્ત્વા વસુ દ્વિજમ્
એમ કરવાથી, તેણે સાત દ્વીપવાળી પૃથ્વીની પરિક્રમા કરી ગણાય છે; ત્યાં થોડીક સંપત્તિ બ્રાહ્મણને દાન આપવાથી,
તદ્ દેવયજનં પ્રાપ્ય કિંચિદ્ ધુત્વા હુતાશને અશ્વમેધાદિયજ્ઞાનાં ફલં પ્રાપ્નોતિ પુષ્કલમ્
તે દેવસ્થાને પહોંચી, અગ્નિમાં થોડું હવન કરવાથી, અશ્વમેઘ જેવી મહાયજ્ઞોની પણ પુષ્કળ ફળ મળે છે.
યઃ સકૃત્ તત્ર પઠતિ ગાયત્રીં વેદમાતરમ્ અધીતાસ્ તેન વેદા વૈ નિષ્કામો મુક્તિભાજનમ્
જે કોઈ ત્યાં એકવાર પણ ગાયત્રી માતાને પાઠ કરે છે, તેને બધા વેદોનું પઠન થયું ગણાય છે; નિષ્કામ રહી મુક્તિ પામે છે.
સ્નાત્વા તુ દક્ષિણે કૂલે શક્તિં દેવીં તુ ભક્તિતઃ પૂજયિત્વા યથાન્યાયં સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નુયાત્
દક્ષિણ કાંઠે સ્નાન કર્યા પછી, ભક્તિપૂર્વક શક્તિદેવીની યોગ્ય રીતે પૂજા કરવાથી, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં શક્તિર્ માતા ત્રયીમયી સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નોતિ પુત્રવાન્ ધનવાન્ ભવેત્
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વરાની શક્તિરૂપ ત્રૈમયી માતા સર્વ કામનાઓ આપે છે; પુત્ર અને ધનથી સમૃદ્ધ થાય છે.
આદિત્યં ભક્તિતો યસ્ તુ દક્ષિણે નિયતો નરઃ સ્નાત્વા પશ્યેત તેનેષ્ટા યજ્ઞા વિવિધદક્ષિણાઃ
જે મનુષ્ય દક્ષિણ કાંઠે નિયમપૂર્વક ભક્તિથી સ્નાન કરીને આદિત્યનું દર્શન કરે છે, તેણે ઈચ્છિત યજ્ઞો અને વિવિધ દક્ષિણાઓ આપી છે એવું ફળ મળે છે.
કૂલે યશ્ ચોત્તરે ચૈવ ગઙ્ગાયા દૈત્યસૂદનમ્ સ્નાત્વા પશ્યેત તં નત્વા તસ્ય વિષ્ણોઃ પરં પદમ્
જે કોઈ ગંગાના ઉત્તર કાંઠે સ્નાન કરીને દૈત્યસૂદન (વિષ્ણુ)નું દર્શન અને વંદન કરે છે, તે વિષ્ણુનું પરમ સ્થાન પામે છે.
યમેશ્વરં તતો યસ્ તુ યમતીર્થે તુ પૂજિતમ્ સ્નાતઃ પશ્યતિ યુક્તાત્મા સ કરોત્ય્ અચિરેણ હિ
યમતીર્થમાં સ્નાન કરીને, જ્યાં યમેશ્વર પૂજાય છે, તેને એકાગ્ર મનથી દર્શન કરનાર, ઝડપથી પોતાની ઈચ્છા પૂર્ણ કરે છે.
પિતૄણામ્ અક્ષયં પુણ્યં ફલદં કીર્તિવર્ધનમ્ તત્ર સ્નાનેન દાનેન જપેન સ્તવનેન ચ અપિ દુષ્કૃતકર્માણઃ પિતરો મોક્ષમ્ આપ્નુયુઃ
ત્યાં સ્નાન, દાન, જપ અને સ્તુતિથી પિતૃઓને અક્ષય પુણ્ય, ફળ અને કીર્તિ મળે છે; પાપી પિતૃઓ પણ મુક્તિ પામે છે.
ઇત્યાદ્ય્ અષ્ટ સહસ્રાણિ તીર્થાનિ ત્રીણિ નારદ તેષુ સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વમ્ અક્ષયપુણ્યદમ્
નારદ, આ રીતે ત્યાં આઠ હજાર તીર્થો છે, પણ ત્રણ મુખ્ય છે. એમાં સ્નાન કરવું અને દાન કરવું, બંને અખૂટ પુણ્ય આપે છે.
એતેષાં સ્મરણં પુણ્યં નાનાજન્માઘનાશનમ્ શ્રવણાત્ પિતૃભિઃ સાર્ધં પઠનાત્ સ્વકુલૈઃ સહ
આ તીર્થોનું સ્મરણ કરવું પણ પુણ્યદાયક છે, અનેક જન્મોના પાપો દૂર કરે છે. જે વ્યક્તિ પિતૃઓ સાથે સાંભળે અથવા કુટુંબ સાથે વાંચે—
તેષામ્ અપ્ય્ અતિપાપાનિ નાશં યાન્તિ મમાજ્ઞયા તત્ર સ્નાનાદિ યઃ કૃત્વા કિંચિદ્ દત્ત્વા યતાત્મવાન્
મારી આજ્ઞાથી તેમના ભારે પાપો પણ નાશ પામે છે. જે પોતાને સંયમમાં રાખે છે, ત્યાં સ્નાન કરે, વિધિ કરે અને થોડુંક પણ દાન આપે—
પિતૄણાં પિણ્ડદાનાદિ કૃત્વા નત્વા સુરાન્ ઇમાન્ ધનં ધાન્યં યશો વીર્યમ્ આયુર્ આરોગ્યસંપદઃ
પિતૃઓને પિંડદાન વગેરે કરીને અને દેવતાઓને વંદન કરીને, તેને ધન, અનાજ, યશ, બળ, દીર્ઘ આયુષ્ય અને આરોગ્યની સંપત્તિ મળે છે.
પુત્રાન્ પૌત્રાન્ પ્રિયાં ભાર્યાં લબ્ધ્વા ચાન્યન્ મનીષિતમ્ અવિયુક્તઃ પ્રીતમના બન્ધુભિશ્ ચાતિમાનિતઃ
તેને પુત્રો, પૌત્રો, પ્રિય પત્ની અને જે પણ મનમાં ઈચ્છે તે બધું મળે છે; પોતાના પ્રિયજનો સાથે અખંડ જોડાયેલો રહે છે અને કુટુંબમાં ખૂબ માન પામે છે, મનથી પ્રસન્ન રહે છે.
નરકસ્થાન્ અપિ પિતૄંસ્ તારયિત્વા કુલાનિ ચ પાવયિત્વા પ્રિયૈર્ યુક્તો હ્ય્ અન્તે વિષ્ણું શિવં સ્મરેત્ તતો મુક્તિપદં ગચ્છેદ્ દેવાનાં વચનં યથા
નરકમાં રહેલા પિતૃઓને ઉદ્ધાર કરીને અને વંશને પવિત્ર કરીને, પોતાના પ્રિયજનો સાથે જોડાયેલો રહી, અંતે વિષ્ણુ કે શિવનું સ્મરણ કરે છે અને દેવતાઓએ કહ્યું છે તેમ મુક્તિ પદ પામે છે.
યક્ષિણીસંગમં નામ તીર્થં સર્વફલપ્રદમ્ તત્ર સ્નાનેન દાનેન સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નુયાત્
યક્ષિણીસંગમ નામનું તીર્થ છે, જે સર્વ ફળ આપે છે. ત્યાં સ્નાન અને દાનથી સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.
યત્ર યક્ષેશ્વરો દેવો દર્શનાદ્ ભુક્તિમુક્તિદઃ તત્ર ચ સ્નાનમાત્રેણ સત્ત્રયાગફલં લભેત્
જ્યાં યક્ષેશ્વર દેવ માત્ર દર્શનથી ભોગ અને મોક્ષ આપે છે, ત્યાં માત્ર સ્નાનથી જ મહાયજ્ઞનું ફળ મળે છે.
વિશ્વાવસોઃ સ્વસા નામ્ના પિપ્પલા ગુરુહાસિની ઋષીણાં સત્ત્રમ્ અગમદ્ ગૌતમીતીરવર્તિનામ્
વિશ્વાવસુની બહેન પિપ્પલા, ગુરુના ઘરે રહેતી, ગૌતમીના કાંઠે વસતા ઋષિઓના સભામાં ગઈ.
દૃષ્ટ્વા તત્ર ઋષીન્ ક્ષામાન્ સા જહાસાતિગર્વિતા યા ગત્વાશ્રાવય વૌષડ્ અસ્તુ શ્રૌષડ્ ઇતિ સ્થિરમ્
ત્યાં તેણે દુર્બળ ઋષિઓને જોઈને અહંકારથી હસ્યું; પછી જઈને ઉંચે અવાજે બોલી, 'સાંભળો! સાંભળો! આ સ્થિર રહે!'
વિસ્વરેણ બ્રુવતી તાં તે શેપુઃ સ્રાવિણી ભવ તતો નદ્ય્ અભવત્ તત્ર યક્ષિણીતિ સુવિશ્રુતા
અસંગત અવાજે બોલતાં ઋષિઓએ તેને શાપ આપ્યો: 'તું વહાવનારી બન.' તેથી તે ત્યાં નદી બની, જે યક્ષિણી તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ.
તતો વિશ્વાવસુઃ પૂજ્ય ઋષીન્ દેવં ત્રિલોચનમ્ સંગમ્ય ચૈવ ગૌતમ્યા તાં વિશાપામ્ અથાકરોત્
પછી વિશ્વાવસુએ ઋષિઓ અને ત્રિનેત્રધારી દેવની પૂજા કરી, ગૌતમીને જોડીને તેને પવિત્ર નદી બનાવી.