ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તા દયિતા હરેણ સંશ્લેષસંલાપપરા બભૂવ શ્રાન્તા ભવસ્યાર્ધતનૌ સુલગ્ના ચિક્ષેપ ચ સ્વેદજલં કરાગ્રૈઃ
હરિએ આવું કહ્યાના પછી, તેની પ્રિય, પ્રેમભરી વાતોમાં લીન થઈ, થાકેલી ભવના અર્ધાંગમાં સુમેળથી જોડાઈ ગઈ અને પોતાના હાથના આંગળીઓથી સ્વેદજળ છાંટ્યું.
તસ્માદ્ બભૂવ પ્રથમં સ ધર્મો લક્ષ્મીર્ અથો દાનમ્ અથો સુવૃષ્ટિઃ સત્ત્વં સુસંપન્નધરં સરાંસિ ધાન્યાનિ પુષ્પાણિ ફલાનિ ચૈવ
એમાંથી સૌપ્રથમ ધર્મ, પછી લક્ષ્મી, પછી દાન, પછી સારી વરસાદ, ઉત્તમ ગુણવત્તાવાળું સત્વ, પાણી, અનાજ, ફૂલો અને ફળો ઉત્પન્ન થયા.
સૌભાગ્યવસ્તૂનિ વપુઃ સુવેષઃ શૃઙ્ગારભાજીનિ મહૌષધાનિ નૃત્યાનિ ગીતાન્ય્ અમૃતં પુરાણં શ્રુતિસ્મૃતી નીતિર્ અથાન્નપાને
સૌભાગ્યવંત વસ્તુઓ, સૌંદર્ય, સુંદર વસ્ત્રો, પ્રેમભરી વસ્તુઓ, ઉત્તમ ઔષધિઓ, નૃત્યો, ગીતો, અમૃત, પુરાતન જ્ઞાન, વેદ-સ્મૃતિ, નીતિ અને ખોરાક-પાણી ઉત્પન્ન થયા.
શસ્ત્રાણિ શાસ્ત્રાણિ ગૃહોપયોગ્યાન્ય્ અસ્ત્રાણિ તીર્થાનિ ચ કાનનાનિ ઇષ્ટાનિ પૂર્તાનિ ચ મઙ્ગલાનિ યાનાનિ શુભ્રાભરણાસનાનિ
શસ્ત્રો, શાસ્ત્રો, ઘરગથ્થુ વસ્તુઓ, અસ્ત્રો, તીર્થો, વનો, યજ્ઞો, પુણ્યકર્મો, શુભ કાર્ય, વાહનો અને શુદ્ધ આભૂષણો તથા આસનો ઉત્પન્ન થયા.
ભવાઙ્ગસંસર્ગસુસંપ્રહાસ સુસ્વેદસંલાપરહઃપ્રકારૈઃ તથૈવ જાતં સચરાચરં ચ અપાપકં દેવિ તતશ્ ચ જાતમ્
ભવના અંગના મિલનથી, મીઠી વાતચીત અને હળવા હાસ્યથી, સર્વ ચરાચર પ્રાણી અને પવિત્ર વસ્તુઓ, હે દેવી, એમાંથી જન્મ્યા.
સુખં પ્રભૂતં ચ શુભં ચ નિત્યં વિરાજિ ચૈતત્ તવ દેવિ ભાવાત્ તસ્માત્ તુ માં રક્ષ જગજ્જનિત્રિ ભીતં ભયેભ્યો જગતાં પ્રધાને
સુખ, સમૃદ્ધિ અને સદા શુભતા તારી કૃપાથી પ્રકાશિત થઈ, હે દેવી; તેથી, હે જગતજનની, સર્વ ભયોથી ડરેલા મને તું રક્ષા કર.
એકે તર્કૈર્ વિમુહ્યન્તિ લીયન્તે તત્ર ચાપરે શિવશક્ત્યોસ્ તદાદ્વૈતં સુન્દરં નૌમિ વિગ્રહમ્
કેટલાંક લોકો તર્કમાં ભટકી જાય છે અને કેટલાક તેમાં લીન થઈ જાય છે; હું એ શિવ-શક્તિના સુંદર અદ્વિતીય સ્વરૂપને વંદન કરું છું.
એવં તુ સ્તુવતસ્ તસ્ય પુરસ્તાદ્ અભવચ્ છિવઃ
જ્યારે તેણે આવું સ્તવન કર્યું, ત્યારે શિવ તેના સામે પ્રગટ થયા.
કિમ્ અભીષ્ટં વરયસે હરે વદ પરાયણમ્
હે હરિ, તને શું ઇચ્છિત છે? કયો વર માંગે છે? તારી પરમ ઈચ્છા મને કહો.
બલવાન્ મે રિપુશ્ ચાસીદ્ દર્શનૈશ્ ચ શનિર્ યથા તેન બદ્ધસ્ તલં નીતઃ પરિભૂતસ્ ત્વ્ અનેકધા
મારો શત્રુ બહુ શક્તિશાળી હતો અને શનિ જેવી નજરથી તેણે મને બાંધ્યો અને નીચે પાડી, અનેક રીતે મને અપમાનિત કર્યો.
વાક્સાયકૈસ્ તથા વિદ્ધસ્ તદ્વધાય ત્વ્ ઇયં કૃતિઃ તદર્થં જગતામ્ ઈશ યેન જેષ્યે રિપું પ્રભો
તેના વચનો અને શસ્ત્રોથી હું ઘાયલ થયો; તેના વિનાશ માટે આ કાર્ય કરું છું. એ હેતુથી, હે જગતના ઈશ્વર, મને મારા શત્રુ પર વિજય આપ.
તદ્ એવ દેહિ વીર્યં મે યચ્ ચાન્યદ્ રિપુનાશનમ્ જાતઃ પરાભવો યસ્માત્ તદ્વિનાશે કૃતે સતિ પુનર્જાતમ્ અહં મન્યે વરં કીર્તિર્ જયશ્રિયોઃ
મને એવી શક્તિ આપજે કે જે શત્રુઓનો નાશ કરે, અને જે કંઈ પણ તેમના વિનાશ માટે જરૂરી હોય તે પણ. હું હાર્યો છું, તેથી તેમના વિનાશ પછી ફરીથી કીર્તિ અને વિજયશ્રી પ્રાપ્ત કરું એ જ મારા માટે શ્રેષ્ઠ છે.
સ શિવઃ શક્રમ્ આહેદં ન મયૈકેન તે રિપુઃ વધમ્ આપ્નોતિ તસ્માત્ ત્વં વિષ્ણુમ્ અપ્ય્ અવ્યયં હરિમ્
પછી શિવજી એ ઇન્દ્રને કહ્યું: 'મારો એકલો પ્રયાસ તારા દુશ્મનને મારવા પૂરતો નથી. એટલે, તું પણ અવિનાશી હરિ વિષ્ણુ સાથે મળીને—'
આરાધયસ્વ પૌલોમ્યા સહ દેવં જનાર્દનમ્ લોકત્રયૈકશરણં નારાયણમ્ અનન્યધીઃ
—'પૌલોમિ સાથે, એકાગ્ર ચિત્તે, ત્રણેય લોકના આશ્રય એવા જનાર્દન નારાયણની ભક્તિપૂર્વક ઉપાસના કર.'
તતઃ પ્રાપ્સ્યસિ તસ્માચ્ ચ મત્તશ્ ચાપિ પ્રિયં હરે પુનશ્ ચોવાચ ભગવાન્ આદિકર્તા મહેશ્વરઃ
'એ પછી, મને અને હરિ પાસેથી પણ, તને મનગમતું ફળ મળશે.' ફરીથી મહેશ્વર ભગવાન, સર્વપ્રથમ સર્જનહાર, બોલ્યા:
મન્ત્રાભ્યાસસ્ તપો વાપિ યોગાભ્યસનમ્ એવ ચ સંગમે યત્ર કુત્રાપિ સિદ્ધિદં મુનયો વિદુઃ
'મંત્રજાપ, તપ, કે યોગસાધના—આ બધું જ્યાં પણ સંગમ પર થાય છે, ત્યાં ઋષિઓએ તેને સિદ્ધિદાયક માન્યું છે.'
કિં પુનઃ સંગમે વિપ્ર ગૌતમીસિન્ધુફેનયોઃ ગિરીણાં ગહ્વરે યદ્ વા સરિતામ્ અથ સંગમે
'તો પછી, હે બ્રાહ્મણ, ગૌતમીએ અને સિંધુ નદીઓના સંગમ પર, પર્વતોની ગુફામાં, કે અન્ય નદીઓના સંગમમાં તો કેટલી વધુ સિદ્ધિ મળે છે!'
વિપ્રો ધિયૈવ ભવતિ મુકુન્દાઙ્ઘ્રિનિવિષ્ટયા ગઙ્ગાયા દક્ષિણે તીર આપસ્તમ્બો મુનીશ્વરઃ
'બ્રાહ્મણ જ્યારે પોતાનું મન મુકુન્દના ચરણોમાં સ્થિર કરે છે, ત્યારે એ એવું બની જાય છે; ગંગાના દક્ષિણ કાંઠે, ઋષિશ્રેષ્ઠ આપસ્તંબ—'
આસ્તે તસ્યાપ્ય્ અહં તોષમ્ અગમં બલસૂદન તેન ત્વં ભાર્યયા ચૈવ તોષયસ્વ ગદાધરમ્
'—ત્યાં નિવાસ કરતા હતા. હું પણ ત્યાં સંતોષ પામ્યો હતો, હે દુશ્મનના સંહારક. એટલે, તું પણ તારી પત્ની સાથે ગદાધર pleased કર.'
આપસ્તમ્બેન સહિતો ગઙ્ગાયા દક્ષિણે તટે તુષ્ટાવ દેવં પ્રયતઃ સ્નાત્વા પુણ્યે ઽથ સંગમે
આપસ્તંબ સાથે, ગંગાના દક્ષિણ કાંઠે, પવિત્ર સંગમમાં ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરીને, તેણે દેવની સ્તુતિ કરી.
ફેનાયાશ્ ચૈવ ગઙ્ગાયાસ્ તત્ર દેવં જનાર્દનમ્ વૈદિકૈર્ વિવિધૈર્ મન્ત્રૈસ્ તપસાતોષયત્ તદા
ફેના અને ગંગાના સંગમ પર, તેણે વિવિધ વૈદિક મંત્રો અને તપસ્યા વડે જનાર્દન દેવને પ્રસન્ન કર્યા.
તતસ્ તુષ્ટો ઽભવદ્ વિષ્ણુઃ કિં દેયં ચેત્ય્ અભાષત દેહિ મે શત્રુહન્તારમ્ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ હરિઃ
પછી વિષ્ણુ પ્રસન્ન થયા અને પુછ્યું: 'શું આપવું?' તેણે કહ્યું: 'મને દુશ્મનને સંહારનાર આપો.' ત્યારે ભગવાન હરિએ કહ્યું:
દત્તમ્ ઇત્ય્ એવ જાનીહિ તમ્ ઉવાચ જનાર્દનઃ તત્રાભવચ્ છિવસ્યૈવ ગઙ્ગાવિષ્ણ્વોઃ પ્રસાદતઃ
'આપ્યું જ માન.' એમ જનાર્દને કહ્યું. ત્યાં, ગંગાના શિવ અને વિષ્ણુની કૃપાથી એ ફળ મળ્યું.
અમ્ભસા પુરુષો જાતઃ શિવવિષ્ણુસ્વરૂપધૃક્ ચક્રપાણિઃ શૂલધરઃ સ ગત્વા તુ રસાતલમ્
પાણીમાંથી એક પુરુષ જન્મ્યો, જે શિવ અને વિષ્ણુના સ્વરૂપમાં હતો, હાથમાં ચક્ર અને ત્રિશૂલ ધરાવતો; પછી તે પાતાળમાં ગયો.
નિજઘાન તદા દૈત્યમ્ ઇન્દ્રશત્રું મહાશનિમ્ સખાભવત્ સ ચેન્દ્રસ્ય અબ્જકઃ સ વૃષાકપિઃ
તેણે ત્યારે દૈત્ય, ઇન્દ્રના દુશ્મનને, મહાન વજ્રથી મારી નાખ્યો. એ ઇન્દ્રનો મિત્ર બન્યો—અભજક, એટલે વૃષાકપિ.
દિવિસ્થો ઽપિ સદા ચેન્દ્રસ્ તમ્ અન્વેતિ વૃષાકપિમ્ કુપિતા પ્રણયેનાભૂદ્ અન્યાસક્તં વિલોક્ય તમ્ શચીં તાં સાન્ત્વયન્ન્ આહ શતમન્યુર્ હસન્ન્ ઇદમ્
દિવસે સ્વર્ગમાં રહેતો હોવા છતાં, ઇન્દ્ર હંમેશા વૃષાકપિનું અનુસરણ કરતો. તેને બીજે જ જોડાયેલું જોઈ, શચી ગુસ્સે અને પ્રેમથી બોલી; શતક્રતુ હસતાં હસતાં તેને કહ્યું:
નાહમ્ ઇન્દ્રાણિ શરણમ્ ઋતે સખ્યુર્ વૃષાકપેઃ વારિ વાપિ હવિર્ યસ્ય અગ્નેઃ પ્રિયકરં સદા
'હે ઇન્દ્રાણી, મારા મિત્ર વૃષાકપિ સિવાય મને બીજું કોઈ આશ્રય નથી, જેના જળ કે હવિષ્ય અગ્નિને હંમેશા પ્રિય છે.'
નાહમ્ અન્યત્ર ગન્તાસ્મિ પ્રિયે ચાઙ્ગેન તે શપે તસ્માન્ નાર્હસિ માં વક્તું શઙ્કયાન્યત્ર ભામિનિ
'પ્રિયે, હું બીજે ક્યાંય જઇશ નહીં; હું તારા શરીરનું શપથ ખાઉં છું. એટલે, હે સુંદરિ, તું મને શંકાથી કંઈ ન કહેજે.'
પતિવ્રતા પ્રિયા મે ત્વં ધર્મે મન્ત્રે સહાયિની સાપત્યા ચ કુલીના ચ ત્વત્તો ઽન્યા કા પ્રિયા મમ
'તું મારી પ્રિય, પતિવ્રતા, ધર્મ અને મંત્રમાં સાથી, સંતાનવતી અને કુળીન છે; તારા સિવાય બીજું કોણ મને પ્રિય છે?'
તસ્માત્ તવોપદેશેન ગઙ્ગાં પ્રાપ્ય મહાનદીમ્ પ્રસાદાદ્ દેવદેવસ્ય વિષ્ણોર્ વૈ ચક્રપાણિનઃ
'એટલે, તારા ઉપદેશથી, મહાનદી ગંગા સુધી પહોંચી, દેવોના દેવ, ચક્રધારી વિષ્ણુની કૃપાથી—'