પૃથિવ્યાં સારભૂતં સ્યાત્ તન્મધ્યે દણ્ડકં વનમ્ તત્ર ગઙ્ગા જગદ્ધાત્રી તત્રેશં પૂજય પ્રભો
પૃથ્વીનું સાર ત્યામાં છે, અને એના મધ્યમાં દંડક વન છે; ત્યાં જ જગતને પોષતી ગંગા વસે છે—ત્યાં તું ભગવાનની પૂજા કર, પ્રભુ.
વિષ્ણું વા જગતામ્ ઈશં દીનાર્તાર્તિહરં વિભુમ્ અનાથાનામ્ ઇહ નૃણાં મજ્જતાં દુઃખસાગરે
વિષ્ણુ, જે જગતના સ્વામી છે, દુઃખી અને પીડિતોના દુઃખ દૂર કરે છે, અનાથ અને દુઃખના દરિયામાં ડૂબતા માણસો માટે મહાન આશ્રય છે—તેમની પૂજા કર.
હરો હરિર્ વા ગઙ્ગા વા ક્વાપ્ય્ અન્યચ્ છરણં નહિ તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન તોષયૈતાન્ સમાહિતઃ
હરો, હરિ કે ગંગા સિવાય બીજું ક્યાંય આશ્રય નથી; એટલે સર્વશક્તિ અને એકાગ્રતાથી એમને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર.
ભક્ત્યા સ્તોત્રૈશ્ ચ તપસા કુરુ ચૈવ મયા સહ તતઃ પ્રાપ્સ્યસિ કલ્યાણમ્ ઈશવિષ્ણુપ્રસાદજમ્
ભક્તિ, સ્તુતિ અને તપથી, મારી સાથે મળીને પૂજા કર; પછી તને શિવ અને વિષ્ણુની કૃપાથી સર્વમંગલ પ્રાપ્ત થશે.
અજ્ઞાત્વૈકગુણં કર્મ ફલં દાસ્યતિ કર્મિણઃ જ્ઞાત્વા શતગુણં તત્ સ્યાદ્ ભાર્યયા ચ તદ્ અક્ષયમ્
અજ્ઞાનથી કરેલા કર્મનું ફળ સામાન્ય મળે છે; જ્ઞાનથી એ ફળ સો ગણું થાય છે અને પત્ની સાથે કરવાથી એ કદી ખૂટતું નથી.
પુંસઃ સર્વેષુ કાર્યેષુ ભાર્યૈવેહ સહાયિની સ્વલ્પાનામ્ અપિ કાર્યાણાં નહિ સિદ્ધિસ્ તયા વિના
માણસના બધા કાર્યોમાં પત્ની જ સાચી સાથી છે; નાનાં કામમાં પણ એ વિના સફળતા મળતી નથી.
એકેન યત્ કૃતં કર્મ તસ્માદ્ અર્ધફલં ભવેત્ જાયયા તુ કૃતં નાથ પુષ્કલં પુરુષો લભેત્
એકલા કરેલું કામ અડધું ફળ આપે છે; પણ પત્ની સાથે કરવાથી પુરુષને ઘણું ફળ મળે છે, પ્રભુ.
તસ્માદ્ એતત્ સુવિદિતમ્ અર્ધો જાયા ઇતિ શ્રુતેઃ શ્રૂયતે દણ્ડકારણ્યે સરિચ્છ્રેષ્ઠાસ્તિ ગૌતમી
માટે એ સારી રીતે સમજવું જોઈએ કે, પત્ની પોતાનો અડધો ભાગ છે, એવું શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે; દંડક વનમાં શ્રેષ્ઠ નદી ગૌતમી છે, એવું સાંભળવામાં આવે છે.
અશેષાઘપ્રશમની સર્વાભીષ્ટપ્રદાયિની તસ્માદ્ ગચ્છ મયા તત્ર કુરુ પુણ્યં મહાફલમ્
એ બધાં પાપો દૂર કરે છે અને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે; એટલે મારી સાથે ત્યાં જઈને પુણ્યકર્મ કર, જેનું મહાન ફળ મળે છે.
તતઃ શત્રૂન્ નિહત્યાજૌ મહત્ સુખમ્ અવાપ્સ્યસિ
પછી યુદ્ધમાં દુશ્મનોને હરાવીને તને મહાન આનંદ મળશે.
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સ ગુરુણા ભાર્યયા ચ શતક્રતુઃ યયૌ ગઙ્ગાં જગદ્ધાત્રીં ગૌતમીં ચેતિ વિશ્રુતામ્
'તથાસ્તુ' કહીને, ગુરુ અને પત્ની સાથે શતક્રતુએ જગતને પોષતી ગંગા અને પ્રસિદ્ધ ગૌતમી પાસે ગયો.
દણ્ડકારણ્યમધ્યસ્થાં યયૌ સ પ્રીતિમાન્ હરિઃ તપઃ કર્તું મનશ્ ચક્રે દેવદેવાય શંભવે
હરિ આનંદિત થઈ દંડક વનના મધ્યમાં ગયો અને દેવોના દેવ શંભુ માટે તપ કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.
ગઙ્ગાં નત્વા તુ પ્રથમં સ્નાત્વા ચ સ કૃતાઞ્જલિઃ શિવૈકશરણો ભૂત્વા સ્તોત્રં ચેદં તતો ઽબ્રવીત્
પહેલા ગંગાને વંદન કરી, સ્નાન કરીને, હાથ જોડીને, એકમાત્ર શિવને આશ્રય લઈને એ સ્તોત્ર બોલ્યો.
સ્વમાયયા યો હ્ય્ અખિલં ચરાચરં સૃજત્ય્ અવત્ય્ અત્તિ ન સજ્જતે ઽસ્મિન્ એકઃ સ્વતન્ત્રો ઽદ્વયચિત્ સુખાત્મકઃ સ નઃ પ્રસન્નો ઽસ્તુ પિનાકપાણિઃ
પિનાકધારી ભગવાન, જે પોતાની માયાથી આખું જગત—ચાલતું અને અચળ—પેદા કરે છે, બચાવે છે અને સંહાર કરે છે, પણ એમાં જોડાતા નથી; એક, સ્વતંત્ર અને આનંદરૂપ છે—એવા શિવ અમારે પર પ્રસન્ન થાય.
ન યસ્ય તત્ત્વં સનકાદયો ઽપિ જાનન્તિ વેદાન્તરહસ્યવિજ્ઞાઃ સ પાર્વતીશઃ સકલાભિલાષ દાતા પ્રસન્નો ઽસ્તુ મમાન્ધકારિઃ
જેની સાચી સ્થિતિને તો સનકાદિ મહર્ષિઓ પણ જાણતા નથી, જે વેદાંતના રહસ્યોના જાણકાર છે, એ પાર્વતીપતિ, સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી કરનાર, મારા અંધકારને દૂર કરે અને કૃપાળુ બને એવી મારી પ્રાર્થના છે.
સૃષ્ટ્વા સ્વયંભૂર્ ભગવાન્ વિરિઞ્ચિં ભયંકરં ચાસ્ય શિરો ઽન્વપશ્યત્ છિત્ત્વા નખાગ્રૈર્ નખસક્તમ્ એતચ્ ચિક્ષેપ તસ્માદ્ અભવત્ ત્રિવર્ગઃ
પછી ભગવાને પોતે વિરુંચિને, સ્વયંભૂ બ્રહ્માને, સર્જ્યા અને તેનો ભયાનક મસ્તક જોયું. પછી પોતાના નખના ટોચથી એ મસ્તક કાપીને ફેંકી દીધું. એમાંથી ધર્મ, અર્થ અને કામ – જીવનના ત્રણ મુખ્ય ધ્યેયો ઉત્પન્ન થયા.
પાપં દરિદ્રં ત્વ્ અથ લોભયાચ્ઞે મોહો વિપચ્ ચેતિ તતો ઽપ્ય્ અનન્તમ્ જાતપ્રભાવં ભવદુઃખરૂપં બભૂવ તૈર્ વ્યાપ્તમ્ ઇદં સમસ્તમ્
પછી પાપ, ગરીબી, લોભ, મોહ અને દુઃખ અનંત રૂપે જન્મ્યા; એ બધું જગત દુઃખરૂપ બનીને આખું જગત વ્યાપી ગયું.
અવેક્ષ્ય સર્વં ચકિતઃ સુરેશો દેવીમ્ અવોચજ્ જગદ્ અસ્તમ્ એતિ ત્વં પાહિ લોકેશ્વરિ લોકમાતર્ ઉમે શરણ્યે સુભગે સુભદ્રે
આ બધું જોઈને દેવતાઓના સ્વામી ભયભીત થઈ ગયા અને દેવીને કહ્યું: 'જગત ડૂબી રહ્યું છે, હે લોકેશ્વરી, હે જગતજનની, હે ઉમા, આશ્રયદાયિ, શુભ અને કલ્યાણમયી, તું જગતનું રક્ષણ કર.'
જગત્પ્રતિષ્ઠે વરદે જય ત્વં ભુક્તિઃ સમાધિઃ પરમા ચ મુક્તિઃ સ્વાહા સ્વધા સ્વસ્તિર્ અનાદિસિદ્ધિર્ ગીર્ બુદ્ધિર્ આસીર્ અજરામરે ત્વમ્
હે જગતની આધાર, વરદાન આપનારી, વિજયી થા! તું ભોગ, ધ્યાન, પરમ મુક્તિ, સ્વાહા, સ્વધા, કલ્યાણ, અનાદિ સિદ્ધિ, વાણી, બુદ્ધિ, આશીર્વાદ અને અજર-અમર છે.
વિદ્યાદિરૂપેણ જગત્ત્રયે ત્વં રક્ષાં કરોષ્ય્ એવ મદાજ્ઞયા ચ ત્વયૈવ સૃષ્ટં ભુવનત્રયં સ્યાદ્ યતઃ પ્રકૃત્યૈવ તથૈવ ચિત્રમ્
વિદ્યા અને અન્ય રૂપે તું મારી આજ્ઞાથી ત્રણેય લોકનું રક્ષણ કરે છે; તારા દ્વારા જ ત્રણેય લોક સર્જાયા છે, કારણ કે તારી સ્વભાવથી એ બધું અદભુત રીતે સર્જાયું છે.
ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તા દયિતા હરેણ સંશ્લેષસંલાપપરા બભૂવ શ્રાન્તા ભવસ્યાર્ધતનૌ સુલગ્ના ચિક્ષેપ ચ સ્વેદજલં કરાગ્રૈઃ
હરિએ આવું કહ્યાના પછી, તેની પ્રિય, પ્રેમભરી વાતોમાં લીન થઈ, થાકેલી ભવના અર્ધાંગમાં સુમેળથી જોડાઈ ગઈ અને પોતાના હાથના આંગળીઓથી સ્વેદજળ છાંટ્યું.
તસ્માદ્ બભૂવ પ્રથમં સ ધર્મો લક્ષ્મીર્ અથો દાનમ્ અથો સુવૃષ્ટિઃ સત્ત્વં સુસંપન્નધરં સરાંસિ ધાન્યાનિ પુષ્પાણિ ફલાનિ ચૈવ
એમાંથી સૌપ્રથમ ધર્મ, પછી લક્ષ્મી, પછી દાન, પછી સારી વરસાદ, ઉત્તમ ગુણવત્તાવાળું સત્વ, પાણી, અનાજ, ફૂલો અને ફળો ઉત્પન્ન થયા.
સૌભાગ્યવસ્તૂનિ વપુઃ સુવેષઃ શૃઙ્ગારભાજીનિ મહૌષધાનિ નૃત્યાનિ ગીતાન્ય્ અમૃતં પુરાણં શ્રુતિસ્મૃતી નીતિર્ અથાન્નપાને
સૌભાગ્યવંત વસ્તુઓ, સૌંદર્ય, સુંદર વસ્ત્રો, પ્રેમભરી વસ્તુઓ, ઉત્તમ ઔષધિઓ, નૃત્યો, ગીતો, અમૃત, પુરાતન જ્ઞાન, વેદ-સ્મૃતિ, નીતિ અને ખોરાક-પાણી ઉત્પન્ન થયા.
શસ્ત્રાણિ શાસ્ત્રાણિ ગૃહોપયોગ્યાન્ય્ અસ્ત્રાણિ તીર્થાનિ ચ કાનનાનિ ઇષ્ટાનિ પૂર્તાનિ ચ મઙ્ગલાનિ યાનાનિ શુભ્રાભરણાસનાનિ
શસ્ત્રો, શાસ્ત્રો, ઘરગથ્થુ વસ્તુઓ, અસ્ત્રો, તીર્થો, વનો, યજ્ઞો, પુણ્યકર્મો, શુભ કાર્ય, વાહનો અને શુદ્ધ આભૂષણો તથા આસનો ઉત્પન્ન થયા.
ભવાઙ્ગસંસર્ગસુસંપ્રહાસ સુસ્વેદસંલાપરહઃપ્રકારૈઃ તથૈવ જાતં સચરાચરં ચ અપાપકં દેવિ તતશ્ ચ જાતમ્
ભવના અંગના મિલનથી, મીઠી વાતચીત અને હળવા હાસ્યથી, સર્વ ચરાચર પ્રાણી અને પવિત્ર વસ્તુઓ, હે દેવી, એમાંથી જન્મ્યા.
સુખં પ્રભૂતં ચ શુભં ચ નિત્યં વિરાજિ ચૈતત્ તવ દેવિ ભાવાત્ તસ્માત્ તુ માં રક્ષ જગજ્જનિત્રિ ભીતં ભયેભ્યો જગતાં પ્રધાને
સુખ, સમૃદ્ધિ અને સદા શુભતા તારી કૃપાથી પ્રકાશિત થઈ, હે દેવી; તેથી, હે જગતજનની, સર્વ ભયોથી ડરેલા મને તું રક્ષા કર.
એકે તર્કૈર્ વિમુહ્યન્તિ લીયન્તે તત્ર ચાપરે શિવશક્ત્યોસ્ તદાદ્વૈતં સુન્દરં નૌમિ વિગ્રહમ્
કેટલાંક લોકો તર્કમાં ભટકી જાય છે અને કેટલાક તેમાં લીન થઈ જાય છે; હું એ શિવ-શક્તિના સુંદર અદ્વિતીય સ્વરૂપને વંદન કરું છું.
એવં તુ સ્તુવતસ્ તસ્ય પુરસ્તાદ્ અભવચ્ છિવઃ
જ્યારે તેણે આવું સ્તવન કર્યું, ત્યારે શિવ તેના સામે પ્રગટ થયા.
કિમ્ અભીષ્ટં વરયસે હરે વદ પરાયણમ્
હે હરિ, તને શું ઇચ્છિત છે? કયો વર માંગે છે? તારી પરમ ઈચ્છા મને કહો.
બલવાન્ મે રિપુશ્ ચાસીદ્ દર્શનૈશ્ ચ શનિર્ યથા તેન બદ્ધસ્ તલં નીતઃ પરિભૂતસ્ ત્વ્ અનેકધા
મારો શત્રુ બહુ શક્તિશાળી હતો અને શનિ જેવી નજરથી તેણે મને બાંધ્યો અને નીચે પાડી, અનેક રીતે મને અપમાનિત કર્યો.