ત્રિવિષ્ટપસ્થઃ પરિવેષ્ટિતઃ સન્ સર્વૈઃ સુરૈઃ કાન્તયા વીજ્યમાનઃ સંસ્તૂયમાનશ્ ચ તથાપ્સરોભિર્ નૂનં લજ્જા તે બિભેતીતિ મન્યે
તુ સ્વર્ગમાં બેસે છે, બધા દેવોથી ઘેરાયેલો છે, તારી પ્રિય તને પંખો કરે છે, અપ્સરાઓ તારી પ્રશંસા કરે છે - તો મને લાગે છે કે તારી પાસે શરમ પણ ડરે છે.
ત્વં વૃત્રહા નમુચેશ્ ચાપિ હન્તા પુરાં ભેત્તા ગોત્રભિદ્ વજ્રબાહુઃ એવં સુરાસ્ ત્વાં પરિપૂજયન્તીત્ય્ અતો જિષ્ણો સર્વમ્ એતત્ ત્યજસ્વ
તુ વૃત્ર અને નમુચિનો સંહાર કરનાર છે, નગરોનો વિનાશક છે, બંધનો તોડનાર છે, વજ્રધારી છે. એથી બધા દેવો તારી પૂજા કરે છે - પણ હે વિજયી, હવે આ બધું તું છોડી દે.
વિકારમ્ આપ્યાપ્ય્ અહિતોદ્ભવં યે જીવન્તિ લોકાન્ અનુસંવિશન્તિ ભવાદૃશાં દુશ્ચ્યવનાબ્જજન્મા કથં ન હૃદ્ભેદમ્ અવાપ કર્તા
જે લોકો દુશ્મનાવટથી બદલાઈ ગયા છે, છતાં જીવતા રહે છે અને દુનિયામાં ફરતા રહે છે - કમળમાંથી જન્મેલા, તારા જેવા માણસને આવી બદનામીથી દિલ દુખતું કેમ ન થાય?
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ દૈત્યેશો વરુણાય મહાત્મને પ્રાદાદ્ ઇન્દ્રં પુનશ્ ચેદં વચનં તદ્ અભાષત
આ રીતે કહીને દૈત્યરાજાએ મહાન વરુણને ફરીથી ઇન્દ્રને સોંપી દીધા અને પછી એણે તેને આ શબ્દો કહ્યા.
અદ્ય પ્રભૃત્ય્ અસૌ શિષ્ય ઇન્દ્રઃ સ્યાદ્ વરુણો ગુરુઃ શ્વશુરો મમ યેન ત્વં મુક્તિમ્ આપ્તો ઽસિ વાસવ
આજે પછી ઇન્દ્ર શિષ્ય રહેશે અને વરુણ ગુરુ રહેશે - મારા સસરા - જેમના કારણે, હે વાસવ, તને મુક્તિ મળી છે.
તથા ત્વં ભૃત્યભાવેન વર્તેથા વરુણં પ્રતિ નો ચેદ્ બદ્ધ્વા પુનસ્ ત્વાં વૈ ક્ષેપ્સ્યે ચૈવ રસાતલમ્
હવે તારે વરુણ સામે દાસની જેમ વર્તવું પડશે; નહિ તો, હું તને ફરીથી બાંધીને પાતાળમાં ફેંકી દઈશ.
એવં નિર્ભર્ત્સ્ય તં શક્રં હસંશ્ ચાપિ પુનઃ પુનઃ અબ્રવીદ્ ગચ્છ ગચ્છેતિ વરુણં ચાનુમન્ય તુ
આ રીતે શક્રને ધમકાવીને, વારંવાર હસી, એણે કહ્યું, 'ચાલ, ચાલ,' અને વરુણને પણ મંજૂરી આપી.
સ તુ પ્રાપ્તઃ સ્વનિલયં લજ્જયા કલુષીકૃતઃ પૌલોમ્યાં પ્રાહ તત્ સર્વં યત્ તચ્ છત્રુપરાભવમ્
પછી એ પોતાના ઘર ગયો, શરમથી મન કળુષિત થયું હતું, અને પૌલોમીને સમગ્ર ઘટના, દુશ્મનથી થયેલી હાર સહિત, કહ્યા.
એવમ્ ઉક્તઃ કૃતશ્ ચૈવ શત્રુણાહં વરાનને નિર્વાપયામિ યેન સ્વમ્ આત્માનં સુભગે વદ
દુશ્મન દ્વારા આવું કહેવામાં અને કરવામાં આવ્યા પછી એણે કહ્યું, 'હે સુંદર મુખવાળી, મને કહો કે હું કેવી રીતે પોતાને ફરીથી પુનઃસ્થાપિત કરી શકું.'
દાનવાનામ્ અથોદ્ભૂતિં શક્ર માયાં પરાભવમ્ વરદાનં તથા મૃત્યું જાને ઽહં બલસૂદન
હે બળવિનાશક, હું દાનવોની ઉત્પત્તિ, તેમની માયા, તેમનો પરાજય, મળેલા વરદાન અને તેમનો મૃત્યુ બધું જાણું છું.
તસ્માદ્ યસ્માત્ તસ્ય મૃત્યુર્ અથવાપિ પરાભવઃ જાયેત શૃણુ તત્ સર્વં વક્ષ્યે ઽહં પ્રીતયે તવ
એથી, જે રીતે તેનું મૃત્યુ કે પરાજય થઈ શકે, એ બધું હું તારી ખુશી માટે હવે કહું છું, સાંભળ.
હિરણ્યસ્ય સુતો વીરઃ પિતૃવ્યસ્ય સુતો બલી તસ્માન્ મમ સ્યાત્ સ ભ્રાતા વરદાનાચ્ ચ દર્પિતઃ
હિરણ્યનો પુત્ર, પિતરાઈ ભાઈનો પુત્ર, બળવાન - એથી એ મારો ભાઈ છે, અને મળેલા વરદાનથી એ ઘમંડી થયો છે.
બ્રહ્માણં તોષયામ્ આસ તપસા નિયમેન ચ ઈદૃશં બલમ્ આપન્નં તપસા કિં ન સિધ્યતિ
એણે બ્રહ્માને તપ અને નિયમથી પ્રસન્ન કર્યો; આવી શક્તિ તપથી મેળવી છે, તો પછી તપથી શું શક્ય નથી?
તસ્માત્ ત્વયા ચિત્તરાગો વિસ્મયો વા કથંચન ન કાર્યઃ શૃણુ તત્રેદં કાર્યં યત્ તુ ક્રમાગતમ્
એથી, તારે મનમાં કોઈ લગાવ કે આશ્ચર્ય લાવવું નહીં. હવે જે કરવું જોઈએ એ ક્રમવાર સાંભળ.
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ પૌલોમી પ્રાહેન્દ્રં વિનયાન્વિતા
આ રીતે કહીને પૌલોમીએ વિનમ્રતાથી ઇન્દ્રને સંબોધ્યા.
નાસાધ્યમ્ અસ્તિ તપસો નાસાધ્યં યજ્ઞકર્મણઃ નાસાધ્યં લોકનાથસ્ય વિષ્ણોર્ ભક્ત્યા હરસ્ય ચ
તપથી કંઈ અશક્ય નથી, યજ્ઞથી કંઈ અશક્ય નથી, વિશ્વના સ્વામી વિષ્ણુ માટે કે હરિ માટે ભક્તિથી કંઈ અશક્ય નથી.
પુનશ્ ચેદં મયા કાન્ત શ્રુતમ્ અસ્ત્ય્ અતિશોભનમ્ સ્ત્રીણાં સ્વભાવં જાનન્તિ સ્ત્રિય એવ સુરાધિપ
પ્રિયે, હું ફરીથી એક સુંદર વાત સાંભળી છે: સ્ત્રીઓના સ્વભાવને સાચે તો સ્ત્રીઓ જ જાણે છે, દેવોના સ્વામી.
તસ્માદ્ ભૂમેસ્ તથા ચાપાં નાસાધ્યં વિદ્યતે પ્રભો તપો વા યજ્ઞકર્માદિ તાભ્યામ્ એવ યતો ભવેત્
માટે પૃથ્વી અને સ્ત્રીઓ માટે કંઈ અપ્રાપ્ય નથી, પ્રભુ. તપ, યજ્ઞ કે અન્ય કર્મો પણ એમની જ શક્તિથી થાય છે.
તત્રાપિ તીર્થભૂતા તુ યા ભૂમિસ્ તાં વ્રજેદ્ ભવાન્ તત્ર વિષ્ણું શિવં પૂજ્ય સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્સ્યસિ
આમાંથી પવિત્ર બનેલી પૃથ્વી પર તું જા; ત્યાં વિષ્ણુ અને શિવની પૂજા કરીને તને બધા ઇચ્છિત ફળ મળશે.
શ્રુતમ્ અસ્તિ પુનશ્ ચેદં સ્ત્રિયો યાશ્ ચ પતિવ્રતાઃ તા એવ સર્વં જાનન્તિ ધૃતં તાભિશ્ ચરાચરમ્
ફરી એક વાર સાંભળ્યું છે કે, જે સ્ત્રીઓ પતિવ્રતા છે, એ જ બધું જાણે છે; ચાલતું અને અચળ બધું એમના હાથમાં છે.
પૃથિવ્યાં સારભૂતં સ્યાત્ તન્મધ્યે દણ્ડકં વનમ્ તત્ર ગઙ્ગા જગદ્ધાત્રી તત્રેશં પૂજય પ્રભો
પૃથ્વીનું સાર ત્યામાં છે, અને એના મધ્યમાં દંડક વન છે; ત્યાં જ જગતને પોષતી ગંગા વસે છે—ત્યાં તું ભગવાનની પૂજા કર, પ્રભુ.
વિષ્ણું વા જગતામ્ ઈશં દીનાર્તાર્તિહરં વિભુમ્ અનાથાનામ્ ઇહ નૃણાં મજ્જતાં દુઃખસાગરે
વિષ્ણુ, જે જગતના સ્વામી છે, દુઃખી અને પીડિતોના દુઃખ દૂર કરે છે, અનાથ અને દુઃખના દરિયામાં ડૂબતા માણસો માટે મહાન આશ્રય છે—તેમની પૂજા કર.
હરો હરિર્ વા ગઙ્ગા વા ક્વાપ્ય્ અન્યચ્ છરણં નહિ તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન તોષયૈતાન્ સમાહિતઃ
હરો, હરિ કે ગંગા સિવાય બીજું ક્યાંય આશ્રય નથી; એટલે સર્વશક્તિ અને એકાગ્રતાથી એમને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કર.
ભક્ત્યા સ્તોત્રૈશ્ ચ તપસા કુરુ ચૈવ મયા સહ તતઃ પ્રાપ્સ્યસિ કલ્યાણમ્ ઈશવિષ્ણુપ્રસાદજમ્
ભક્તિ, સ્તુતિ અને તપથી, મારી સાથે મળીને પૂજા કર; પછી તને શિવ અને વિષ્ણુની કૃપાથી સર્વમંગલ પ્રાપ્ત થશે.
અજ્ઞાત્વૈકગુણં કર્મ ફલં દાસ્યતિ કર્મિણઃ જ્ઞાત્વા શતગુણં તત્ સ્યાદ્ ભાર્યયા ચ તદ્ અક્ષયમ્
અજ્ઞાનથી કરેલા કર્મનું ફળ સામાન્ય મળે છે; જ્ઞાનથી એ ફળ સો ગણું થાય છે અને પત્ની સાથે કરવાથી એ કદી ખૂટતું નથી.
પુંસઃ સર્વેષુ કાર્યેષુ ભાર્યૈવેહ સહાયિની સ્વલ્પાનામ્ અપિ કાર્યાણાં નહિ સિદ્ધિસ્ તયા વિના
માણસના બધા કાર્યોમાં પત્ની જ સાચી સાથી છે; નાનાં કામમાં પણ એ વિના સફળતા મળતી નથી.
એકેન યત્ કૃતં કર્મ તસ્માદ્ અર્ધફલં ભવેત્ જાયયા તુ કૃતં નાથ પુષ્કલં પુરુષો લભેત્
એકલા કરેલું કામ અડધું ફળ આપે છે; પણ પત્ની સાથે કરવાથી પુરુષને ઘણું ફળ મળે છે, પ્રભુ.
તસ્માદ્ એતત્ સુવિદિતમ્ અર્ધો જાયા ઇતિ શ્રુતેઃ શ્રૂયતે દણ્ડકારણ્યે સરિચ્છ્રેષ્ઠાસ્તિ ગૌતમી
માટે એ સારી રીતે સમજવું જોઈએ કે, પત્ની પોતાનો અડધો ભાગ છે, એવું શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવ્યું છે; દંડક વનમાં શ્રેષ્ઠ નદી ગૌતમી છે, એવું સાંભળવામાં આવે છે.
અશેષાઘપ્રશમની સર્વાભીષ્ટપ્રદાયિની તસ્માદ્ ગચ્છ મયા તત્ર કુરુ પુણ્યં મહાફલમ્
એ બધાં પાપો દૂર કરે છે અને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે; એટલે મારી સાથે ત્યાં જઈને પુણ્યકર્મ કર, જેનું મહાન ફળ મળે છે.
તતઃ શત્રૂન્ નિહત્યાજૌ મહત્ સુખમ્ અવાપ્સ્યસિ
પછી યુદ્ધમાં દુશ્મનોને હરાવીને તને મહાન આનંદ મળશે.