સુતાપતિં હિરણ્યસુતં વિક્રાન્તં તં મહાશનિમ્ અતિસંમાનિતસ્ તેન જામાત્રા વરુણઃ પ્રભુઃ
વરુણ, પોતાના જમાઈથી ખૂબ સન્માન પામીને, હિરણ્યપુત્ર મહાશનિ, જે બહુ શક્તિશાળી હતો, તેની પાસે ગયો.
પપ્રચ્છાગમનં દૈત્યો વિનયાચ્ છ્વશુરં તદા વરુણઃ પ્રાહ તં દૈત્યં યદ્ આગમનકારણમ્
પછી દૈત્યે વિનમ્રતાથી પોતાના સસરાને આવવાનો કારણ પૂછ્યું; ત્યારે વરુણે દૈત્યને આવવાનો હેતુ કહ્યું.
ઇન્દ્રં દેહિ મહાબાહો યસ્ ત્વયા નિર્જિતઃ પુરા બદ્ધં રસાતલસ્થં તં દેવાનામ્ અધિપં સખે
'હે મહાબાહુ, જે ઈન્દ્રને તું પહેલાં હરાવીને પાતાળમાં બાંધી દીધો છે, એ દેવોના સ્વામી, મારા મિત્ર ઈન્દ્રને મને આપી દે.'
અસ્માકં સર્વદા માન્યં દેહિ ત્વં મમ શત્રુહન્ બદ્ધ્વા વિમોક્ષણં શત્રોર્ મહતે યશસે સતામ્
'જે હંમેશા સૌના માટે માન્ય છે, એ મને આપ, હે મારા શત્રુના વિનાશક; શત્રુને બાંધી અને મુક્ત કરીને તું સારા લોકોમાં મહાન યશ મેળવશે.'
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા કથંચિત્ સ દૈત્યેશો વરુણાય તમ્ પ્રાદાદ્ ઇન્દ્રં શચીકાન્તં વારણેન સમન્વિતમ્
‘તથા’ કહીને, દૈત્યોના સ્વામીએ થોડું મનમાં રાખીને, શચીપ્રિય ઈન્દ્રને હાથી સાથે બાંધીને વરુણને આપી દીધો.
સ દૈત્યમધ્યે ઽતિવિરાજમાનો હરિં તદોવાચ જલેશસંનિધૌ સંપૂજ્ય ચૈવાથ મહોપચારૈર્ મહાશનિર્ મઘવન્તં બભાષે
ત્યાં દૈત્યોમાં તેજથી ઝળહળતો મહાશનિ, જળના દેવની હાજરીમાં, મહાન સન્માનથી હરિનું પૂજન કરીને, મઘવનને બોલ્યો.
કેન ત્વમ્ ઇન્દ્રો ઽદ્ય કૃતો ઽસિ કેન વીર્યં તવેદૃગ્ બહુ ભાષસે ચ ત્વં સંગરે શત્રુભિર્ બાધ્યસે ચ તથાપિ ચેન્દ્રો ભવસીતિ ચિત્રમ્
'તને આજે કોણે ઈન્દ્ર બનાવ્યો છે? તારી પાસે કઈ શક્તિ છે કે તું યુદ્ધમાં એટલું બોલે છે, અને શત્રુઓ તને તકલીફ આપે છે છતાં તું ફરી ઈન્દ્ર બને છે? આ તો આશ્ચર્ય છે.'
અથાપિ બદ્ધા પુરુષેણ કાચિત્ તસ્યાઃ પતિસ્ તાં મોચયતીતિ યુક્તમ્ સ્ત્રિયો ઽસ્વતન્ત્રાઃ પુરુષપ્રધાનાસ્ ત્વં વૈ પુમાન્ ભવિતા શક્ર સાધો
'પણ જો સ્ત્રી પુરુષ દ્વારા બાંધી હોય, તો તેનો પતિ તેને મુક્ત કરે — એ યોગ્ય છે. સ્ત્રીઓ સ્વતંત્ર નથી, પુરુષ મુખ્ય છે. હે શક્ર, તું ખરેખર પુરુષ બનશે, હે સારા માણસ.'
બદ્ધો મયા સંગરે વાહનેન ક્વાપ્ય્ અસ્ત્રં તે વજ્રમ્ ઉદ્દામશક્તિ ચિન્તારત્નં નન્દનં યોષિતસ્ તા યશો બલં દેવરાજોપભોગ્યમ્
મારે યુદ્ધમાં તને બાંધ્યો, તારો રથ, તારું શસ્ત્ર - એ પ્રચંડ વજ્ર, ઈચ્છિત રત્ન, નંદન વન, સ્વર્ગની સ્ત્રીઓ, તારી પ્રતિષ્ઠા અને તારી તાકાત - આ બધું દેવરાજના આનંદ માટે જ છે.
તજ્ જીવનં યત્ તુ યશોનિધાનં સ એવ મૃત્યુર્ યશસો યદ્ વિરોધિ એવં જાનઞ્ શક્ર કથં જલેશાન્ મુક્તિં પ્રાપ્તો નૈવ લજ્જાં ભજેથાઃ
જે જીવન છે, જે પ્રતિષ્ઠાનો ખજાનો છે, એ જ પ્રતિષ્ઠા સામે જાય ત્યારે મૃત્યુ બની જાય છે. હે શક્ર, આ જાણીને પણ, પાણીના દેવોથી મુક્તિ મળ્યા પછી તને શરમ કેમ ન લાગી?
ત્રિવિષ્ટપસ્થઃ પરિવેષ્ટિતઃ સન્ સર્વૈઃ સુરૈઃ કાન્તયા વીજ્યમાનઃ સંસ્તૂયમાનશ્ ચ તથાપ્સરોભિર્ નૂનં લજ્જા તે બિભેતીતિ મન્યે
તુ સ્વર્ગમાં બેસે છે, બધા દેવોથી ઘેરાયેલો છે, તારી પ્રિય તને પંખો કરે છે, અપ્સરાઓ તારી પ્રશંસા કરે છે - તો મને લાગે છે કે તારી પાસે શરમ પણ ડરે છે.
ત્વં વૃત્રહા નમુચેશ્ ચાપિ હન્તા પુરાં ભેત્તા ગોત્રભિદ્ વજ્રબાહુઃ એવં સુરાસ્ ત્વાં પરિપૂજયન્તીત્ય્ અતો જિષ્ણો સર્વમ્ એતત્ ત્યજસ્વ
તુ વૃત્ર અને નમુચિનો સંહાર કરનાર છે, નગરોનો વિનાશક છે, બંધનો તોડનાર છે, વજ્રધારી છે. એથી બધા દેવો તારી પૂજા કરે છે - પણ હે વિજયી, હવે આ બધું તું છોડી દે.
વિકારમ્ આપ્યાપ્ય્ અહિતોદ્ભવં યે જીવન્તિ લોકાન્ અનુસંવિશન્તિ ભવાદૃશાં દુશ્ચ્યવનાબ્જજન્મા કથં ન હૃદ્ભેદમ્ અવાપ કર્તા
જે લોકો દુશ્મનાવટથી બદલાઈ ગયા છે, છતાં જીવતા રહે છે અને દુનિયામાં ફરતા રહે છે - કમળમાંથી જન્મેલા, તારા જેવા માણસને આવી બદનામીથી દિલ દુખતું કેમ ન થાય?
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ દૈત્યેશો વરુણાય મહાત્મને પ્રાદાદ્ ઇન્દ્રં પુનશ્ ચેદં વચનં તદ્ અભાષત
આ રીતે કહીને દૈત્યરાજાએ મહાન વરુણને ફરીથી ઇન્દ્રને સોંપી દીધા અને પછી એણે તેને આ શબ્દો કહ્યા.
અદ્ય પ્રભૃત્ય્ અસૌ શિષ્ય ઇન્દ્રઃ સ્યાદ્ વરુણો ગુરુઃ શ્વશુરો મમ યેન ત્વં મુક્તિમ્ આપ્તો ઽસિ વાસવ
આજે પછી ઇન્દ્ર શિષ્ય રહેશે અને વરુણ ગુરુ રહેશે - મારા સસરા - જેમના કારણે, હે વાસવ, તને મુક્તિ મળી છે.
તથા ત્વં ભૃત્યભાવેન વર્તેથા વરુણં પ્રતિ નો ચેદ્ બદ્ધ્વા પુનસ્ ત્વાં વૈ ક્ષેપ્સ્યે ચૈવ રસાતલમ્
હવે તારે વરુણ સામે દાસની જેમ વર્તવું પડશે; નહિ તો, હું તને ફરીથી બાંધીને પાતાળમાં ફેંકી દઈશ.
એવં નિર્ભર્ત્સ્ય તં શક્રં હસંશ્ ચાપિ પુનઃ પુનઃ અબ્રવીદ્ ગચ્છ ગચ્છેતિ વરુણં ચાનુમન્ય તુ
આ રીતે શક્રને ધમકાવીને, વારંવાર હસી, એણે કહ્યું, 'ચાલ, ચાલ,' અને વરુણને પણ મંજૂરી આપી.
સ તુ પ્રાપ્તઃ સ્વનિલયં લજ્જયા કલુષીકૃતઃ પૌલોમ્યાં પ્રાહ તત્ સર્વં યત્ તચ્ છત્રુપરાભવમ્
પછી એ પોતાના ઘર ગયો, શરમથી મન કળુષિત થયું હતું, અને પૌલોમીને સમગ્ર ઘટના, દુશ્મનથી થયેલી હાર સહિત, કહ્યા.
એવમ્ ઉક્તઃ કૃતશ્ ચૈવ શત્રુણાહં વરાનને નિર્વાપયામિ યેન સ્વમ્ આત્માનં સુભગે વદ
દુશ્મન દ્વારા આવું કહેવામાં અને કરવામાં આવ્યા પછી એણે કહ્યું, 'હે સુંદર મુખવાળી, મને કહો કે હું કેવી રીતે પોતાને ફરીથી પુનઃસ્થાપિત કરી શકું.'
દાનવાનામ્ અથોદ્ભૂતિં શક્ર માયાં પરાભવમ્ વરદાનં તથા મૃત્યું જાને ઽહં બલસૂદન
હે બળવિનાશક, હું દાનવોની ઉત્પત્તિ, તેમની માયા, તેમનો પરાજય, મળેલા વરદાન અને તેમનો મૃત્યુ બધું જાણું છું.
તસ્માદ્ યસ્માત્ તસ્ય મૃત્યુર્ અથવાપિ પરાભવઃ જાયેત શૃણુ તત્ સર્વં વક્ષ્યે ઽહં પ્રીતયે તવ
એથી, જે રીતે તેનું મૃત્યુ કે પરાજય થઈ શકે, એ બધું હું તારી ખુશી માટે હવે કહું છું, સાંભળ.
હિરણ્યસ્ય સુતો વીરઃ પિતૃવ્યસ્ય સુતો બલી તસ્માન્ મમ સ્યાત્ સ ભ્રાતા વરદાનાચ્ ચ દર્પિતઃ
હિરણ્યનો પુત્ર, પિતરાઈ ભાઈનો પુત્ર, બળવાન - એથી એ મારો ભાઈ છે, અને મળેલા વરદાનથી એ ઘમંડી થયો છે.
બ્રહ્માણં તોષયામ્ આસ તપસા નિયમેન ચ ઈદૃશં બલમ્ આપન્નં તપસા કિં ન સિધ્યતિ
એણે બ્રહ્માને તપ અને નિયમથી પ્રસન્ન કર્યો; આવી શક્તિ તપથી મેળવી છે, તો પછી તપથી શું શક્ય નથી?
તસ્માત્ ત્વયા ચિત્તરાગો વિસ્મયો વા કથંચન ન કાર્યઃ શૃણુ તત્રેદં કાર્યં યત્ તુ ક્રમાગતમ્
એથી, તારે મનમાં કોઈ લગાવ કે આશ્ચર્ય લાવવું નહીં. હવે જે કરવું જોઈએ એ ક્રમવાર સાંભળ.
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ પૌલોમી પ્રાહેન્દ્રં વિનયાન્વિતા
આ રીતે કહીને પૌલોમીએ વિનમ્રતાથી ઇન્દ્રને સંબોધ્યા.
નાસાધ્યમ્ અસ્તિ તપસો નાસાધ્યં યજ્ઞકર્મણઃ નાસાધ્યં લોકનાથસ્ય વિષ્ણોર્ ભક્ત્યા હરસ્ય ચ
તપથી કંઈ અશક્ય નથી, યજ્ઞથી કંઈ અશક્ય નથી, વિશ્વના સ્વામી વિષ્ણુ માટે કે હરિ માટે ભક્તિથી કંઈ અશક્ય નથી.
પુનશ્ ચેદં મયા કાન્ત શ્રુતમ્ અસ્ત્ય્ અતિશોભનમ્ સ્ત્રીણાં સ્વભાવં જાનન્તિ સ્ત્રિય એવ સુરાધિપ
પ્રિયે, હું ફરીથી એક સુંદર વાત સાંભળી છે: સ્ત્રીઓના સ્વભાવને સાચે તો સ્ત્રીઓ જ જાણે છે, દેવોના સ્વામી.
તસ્માદ્ ભૂમેસ્ તથા ચાપાં નાસાધ્યં વિદ્યતે પ્રભો તપો વા યજ્ઞકર્માદિ તાભ્યામ્ એવ યતો ભવેત્
માટે પૃથ્વી અને સ્ત્રીઓ માટે કંઈ અપ્રાપ્ય નથી, પ્રભુ. તપ, યજ્ઞ કે અન્ય કર્મો પણ એમની જ શક્તિથી થાય છે.
તત્રાપિ તીર્થભૂતા તુ યા ભૂમિસ્ તાં વ્રજેદ્ ભવાન્ તત્ર વિષ્ણું શિવં પૂજ્ય સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્સ્યસિ
આમાંથી પવિત્ર બનેલી પૃથ્વી પર તું જા; ત્યાં વિષ્ણુ અને શિવની પૂજા કરીને તને બધા ઇચ્છિત ફળ મળશે.
શ્રુતમ્ અસ્તિ પુનશ્ ચેદં સ્ત્રિયો યાશ્ ચ પતિવ્રતાઃ તા એવ સર્વં જાનન્તિ ધૃતં તાભિશ્ ચરાચરમ્
ફરી એક વાર સાંભળ્યું છે કે, જે સ્ત્રીઓ પતિવ્રતા છે, એ જ બધું જાણે છે; ચાલતું અને અચળ બધું એમના હાથમાં છે.