અપાં ચ નમુચેઃ શત્રોસ્ તત્ફેનવજ્રરૂપધૃક્ શિરશ્ છિત્ત્વા તચ્ ચ ફેનં ગઙ્ગાયા દક્ષિણે તટે
પાણીમાંથી, નમુચિ શત્રુનું માથું, ફેના જે વજ્રરૂપે હતું, કાપી નાખવામાં આવ્યું અને એ ફેના ગંગાના દક્ષિણ કાંઠે પડ્યું.
ન્યપતદ્ ભૂમિં ભિત્ત્વા તુ રસાતલમ્ અથાવિશત્ રસાતલભવં ગાઙ્ગં વારિ યદ્ વિશ્વપાવનમ્
એ ફેના જમીન ભેદી નીચે પડ્યું અને પાતાળમાં પ્રવેશ્યું; ત્યાંથી ઉદ્ભવેલું ગંગાજળ સમગ્ર વિશ્વને પવિત્ર કરે છે.
વજ્રાદિષ્ટેન માર્ગેણ વ્યગમદ્ ભૂમિમણ્ડલમ્ તજ્ જલં ફેનનામ્ના તુ નદી ફેનેતિ ગદ્યતે
વજ્રથી નિશાન કરેલા માર્ગે એ પાણી જમીન પર આવ્યું; એ જ પાણી ફેના નામે ઓળખાય છે અને એ નદી ફેના કહેવાય છે.
તસ્યાસ્ તુ સંગમઃ પુણ્યો ગઙ્ગયા લોકવિશ્રુતઃ સર્વપાપક્ષયકરો ગઙ્ગાયમુનયોર્ ઇવ
ફેના અને ગંગાનું સંગમ વિશ્વમાં પવિત્ર અને પ્રસિદ્ધ છે, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે, જેમ ગંગા અને યમુનાનું સંગમ કરે છે.
હનૂમદુપમાતા વૈ યત્રાપ્લવનમાત્રતઃ માર્જારત્વાદ્ અભૂન્ મુક્તા વિષ્ણુગઙ્ગાપ્રસાદતઃ
જ્યાં હનુમાનની માતાએ ફક્ત એક ઉછાળથી, વિષ્ણુ અને ગંગાની કૃપાથી, બિલાડીના રૂપમાંથી મુક્તિ પામી હતી.
માર્જારં ચેતિ તત્ તીર્થં પુરા પ્રોક્તં મયા તવ હનૂમતં ચ તત્ પ્રોક્તં તત્રાખ્યાનં પુરોદિતમ્
એ તીર્થને મારજાર કહેવામાં આવે છે, જેમ હું તને અગાઉ કહ્યું છે, અને હનુમત પણ કહેવાય છે; ત્યાંની કથા પહેલેથી કહી છે.
વૃષાકપં ચાબ્જકં ચ તત્રેદં પ્રયતઃ શૃણુ હિરણ્ય ઇતિ વિખ્યાતો દૈત્યાનાં પૂર્વજો બલી
હવે તું ધ્યાનપૂર્વક વૃષાકપ અને અબજક વિશે સાંભળ; ત્યાં હિરણ્ય નામે પ્રસિદ્ધ અને દૈત્યોમાં મોટો અને શક્તિશાળી પણ છે.
તપસ્ તપ્ત્વા સુરૈઃ સર્વૈર્ અજેયો ઽભૂત્ સુદારુણઃ તસ્યાપિ બલવાન્ પુત્રો દેવાનાં દુર્જયઃ સદા
તેણે બધા દેવતાઓ કરતાં પણ કઠોર તપ કર્યું અને અજય બન્યો, ખૂબ જ ભયાનક; તેનો પુત્ર પણ દેવતાઓ માટે હંમેશા અપરાજિત રહ્યો.
મહાશનિર્ ઇતિ ખ્યાતસ્ તસ્ય ભાર્યા પરાજિતા તેનેન્દ્રસ્યાભવદ્ યુદ્ધં બહુકાલં નિરન્તરમ્
તેને મહાશનિ નામે ઓળખવામાં આવે છે અને તેની પત્ની પરાજિતા હતી; તેણે ઇન્દ્ર સાથે લાંબા સમય સુધી અવિરત યુદ્ધ કર્યું.
મહાશનિર્ મહાવીર્યઃ સતતં રણમૂર્ધનિ જિત્વા નાગેન સહિતં શક્રં પિત્રે ન્યવેદયત્
મહાશનિ, જે મહાન પરાક્રમી હતો અને હંમેશા યુદ્ધના મથકે રહેતો, તેણે સાપ સાથે આવેલા ઇન્દ્રને હરાવ્યો અને એ વાત પિતાને જણાવી.
બદ્ધ્વા હસ્તિસમાયુક્તં સ્વસારં વીક્ષ્ય તાં તદા વિહાય ક્રૂરતાં દૈત્યો હિરણ્યાય ન્યવેદયત્
પછી દૈત્યે પોતાની બહેનને અને હાથીને બાંધીને, પોતાની ક્રૂરતા છોડીને, હિરણ્યને આ વાત જણાવી.
મહાશનિપિતા દૈત્યઃ પૂર્વેષાં પૂર્વવત્તરઃ શચીકાન્તં તલે સ્થાપ્ય તસ્ય રક્ષામ્ અથાકરોત્
મહા ખાવાવાળો દૈત્ય, જે પોતાના પૂર્વજોથી પણ વધુ હતો, તેણે શચીની પ્રિય વ્યક્તિને જમીન પર રાખી, પછી તેની રક્ષા કરી.
મહાશનિર્ હરિં જિત્વા જેતું વરુણમ્ અભ્યગાત્ વરુણો ઽપિ મહાબુદ્ધિઃ પ્રાદાત્ કન્યાં મહાશનેઃ
મહાશનિએ હરિને હરાવીને પછી વરુણને જીતવા ગયો; પણ મહા બુદ્ધિશાળી વરુણે પોતાની દીકરી મહાશનિને આપી.
ઉદધિં સ્વાલયં પ્રાદાદ્ વરુણસ્ તુ મહાશનેઃ તયોશ્ ચ સખ્યમ્ અભવદ્ વરુણસ્ય મહાશનેઃ
વરુણે પોતાનું ઘર, એટલે કે દરિયો, મહાશનિને આપી દીધો; અને વરુણ અને મહાશનિ વચ્ચે મિત્રતા થઈ.
વારુણી ચાપિ યા કન્યા સા પ્રિયાભૂન્ મહાશનેઃ વીર્યેણ યશસા ચાપિ શૌર્યેણ ચ બલેન ચ
વરુણની દીકરી મહાશનિને ખૂબ જ પ્રિય બની, કારણ કે તેની તાકાત, યશ, શૌર્ય અને બળથી તે પ્રસિદ્ધ હતો.
મહાશનિર્ મહાદૈત્યસ્ ત્રૈલોક્યે નોપમીયતે નિરિન્દ્રત્વં ગતે લોકે દેવાઃ સર્વે ન્યમન્ત્રયન્
મહાશનિ, મહા દૈત્ય, ત્રણેય લોકમાં બેસમો હતો; જ્યારે દુનિયામાં ઈન્દ્ર નહોતો, ત્યારે બધા દેવતાઓ ભેગા થયા.
વિષ્ણુર્ એવેન્દ્રદાતા સ્યાદ્ દૈત્યહન્તા સ એવ ચ મન્ત્રદૃગ્ વા સ એવ સ્યાદ્ ઇન્દ્રં ચાન્યં કરિષ્યતિ
તેઓએ કહ્યું: 'વિષ્ણુ જ ઈન્દ્ર આપનાર, દૈત્યનો વિનાશક, મંત્ર જાણનાર છે અને એ જ બીજો ઈન્દ્ર બનાવશે.'
એવં સંમન્ત્ર્ય તે દેવા વિષ્ણોર્ મન્ત્રં ન્યવેદયન્ મમાવધ્યો મહાદૈત્યો મહાશનિર્ ઇતિ બ્રુવન્
આ રીતે ચર્ચા કરીને દેવોએ પોતાનું વિચાર વિષ્ણુને કહ્યું: 'મહાદૈત્ય મહાશનિને હું મારી શકતો નથી.'
પ્રાયાદ્ વારીશ્વરં વિષ્ણુઃ શ્વશુરં વરુણં તદા કેશવો વરુણં ગત્વા પ્રાહેન્દ્રસ્ય પરાભવમ્
પછી વિષ્ણુ પોતાના સસરા, જળના દેવ વરુણ પાસે ગયો; કેશવે વરુણને જઈને ઈન્દ્રની હારની વાત કહી.
તથા ત્વયૈતત્ કર્તવ્યં યથાયાતિ પુરંદરઃ તદ્વિષ્ણુવચનાચ્ છીઘ્રં યયૌ જલપતિર્ મુને
તેને કહ્યું, 'તું એવું કર કે પુરંદર પાછો આવે.' વિષ્ણુના કહેવા પર જળના દેવ, હે મુનિ, તરત જ ચાલ્યા ગયા.
સુતાપતિં હિરણ્યસુતં વિક્રાન્તં તં મહાશનિમ્ અતિસંમાનિતસ્ તેન જામાત્રા વરુણઃ પ્રભુઃ
વરુણ, પોતાના જમાઈથી ખૂબ સન્માન પામીને, હિરણ્યપુત્ર મહાશનિ, જે બહુ શક્તિશાળી હતો, તેની પાસે ગયો.
પપ્રચ્છાગમનં દૈત્યો વિનયાચ્ છ્વશુરં તદા વરુણઃ પ્રાહ તં દૈત્યં યદ્ આગમનકારણમ્
પછી દૈત્યે વિનમ્રતાથી પોતાના સસરાને આવવાનો કારણ પૂછ્યું; ત્યારે વરુણે દૈત્યને આવવાનો હેતુ કહ્યું.
ઇન્દ્રં દેહિ મહાબાહો યસ્ ત્વયા નિર્જિતઃ પુરા બદ્ધં રસાતલસ્થં તં દેવાનામ્ અધિપં સખે
'હે મહાબાહુ, જે ઈન્દ્રને તું પહેલાં હરાવીને પાતાળમાં બાંધી દીધો છે, એ દેવોના સ્વામી, મારા મિત્ર ઈન્દ્રને મને આપી દે.'
અસ્માકં સર્વદા માન્યં દેહિ ત્વં મમ શત્રુહન્ બદ્ધ્વા વિમોક્ષણં શત્રોર્ મહતે યશસે સતામ્
'જે હંમેશા સૌના માટે માન્ય છે, એ મને આપ, હે મારા શત્રુના વિનાશક; શત્રુને બાંધી અને મુક્ત કરીને તું સારા લોકોમાં મહાન યશ મેળવશે.'
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા કથંચિત્ સ દૈત્યેશો વરુણાય તમ્ પ્રાદાદ્ ઇન્દ્રં શચીકાન્તં વારણેન સમન્વિતમ્
‘તથા’ કહીને, દૈત્યોના સ્વામીએ થોડું મનમાં રાખીને, શચીપ્રિય ઈન્દ્રને હાથી સાથે બાંધીને વરુણને આપી દીધો.
સ દૈત્યમધ્યે ઽતિવિરાજમાનો હરિં તદોવાચ જલેશસંનિધૌ સંપૂજ્ય ચૈવાથ મહોપચારૈર્ મહાશનિર્ મઘવન્તં બભાષે
ત્યાં દૈત્યોમાં તેજથી ઝળહળતો મહાશનિ, જળના દેવની હાજરીમાં, મહાન સન્માનથી હરિનું પૂજન કરીને, મઘવનને બોલ્યો.
કેન ત્વમ્ ઇન્દ્રો ઽદ્ય કૃતો ઽસિ કેન વીર્યં તવેદૃગ્ બહુ ભાષસે ચ ત્વં સંગરે શત્રુભિર્ બાધ્યસે ચ તથાપિ ચેન્દ્રો ભવસીતિ ચિત્રમ્
'તને આજે કોણે ઈન્દ્ર બનાવ્યો છે? તારી પાસે કઈ શક્તિ છે કે તું યુદ્ધમાં એટલું બોલે છે, અને શત્રુઓ તને તકલીફ આપે છે છતાં તું ફરી ઈન્દ્ર બને છે? આ તો આશ્ચર્ય છે.'
અથાપિ બદ્ધા પુરુષેણ કાચિત્ તસ્યાઃ પતિસ્ તાં મોચયતીતિ યુક્તમ્ સ્ત્રિયો ઽસ્વતન્ત્રાઃ પુરુષપ્રધાનાસ્ ત્વં વૈ પુમાન્ ભવિતા શક્ર સાધો
'પણ જો સ્ત્રી પુરુષ દ્વારા બાંધી હોય, તો તેનો પતિ તેને મુક્ત કરે — એ યોગ્ય છે. સ્ત્રીઓ સ્વતંત્ર નથી, પુરુષ મુખ્ય છે. હે શક્ર, તું ખરેખર પુરુષ બનશે, હે સારા માણસ.'
બદ્ધો મયા સંગરે વાહનેન ક્વાપ્ય્ અસ્ત્રં તે વજ્રમ્ ઉદ્દામશક્તિ ચિન્તારત્નં નન્દનં યોષિતસ્ તા યશો બલં દેવરાજોપભોગ્યમ્
મારે યુદ્ધમાં તને બાંધ્યો, તારો રથ, તારું શસ્ત્ર - એ પ્રચંડ વજ્ર, ઈચ્છિત રત્ન, નંદન વન, સ્વર્ગની સ્ત્રીઓ, તારી પ્રતિષ્ઠા અને તારી તાકાત - આ બધું દેવરાજના આનંદ માટે જ છે.
તજ્ જીવનં યત્ તુ યશોનિધાનં સ એવ મૃત્યુર્ યશસો યદ્ વિરોધિ એવં જાનઞ્ શક્ર કથં જલેશાન્ મુક્તિં પ્રાપ્તો નૈવ લજ્જાં ભજેથાઃ
જે જીવન છે, જે પ્રતિષ્ઠાનો ખજાનો છે, એ જ પ્રતિષ્ઠા સામે જાય ત્યારે મૃત્યુ બની જાય છે. હે શક્ર, આ જાણીને પણ, પાણીના દેવોથી મુક્તિ મળ્યા પછી તને શરમ કેમ ન લાગી?