તત્ર તત્ર ચ તીર્થાનિ સાભિજ્ઞાનાનિ સન્તિ વૈ નામાનિ ચ પૃથક્ સન્તિ સંક્ષેપાત્ તન્ મયોચ્યતે
પ્રત્યેક સ્થળે અલગ-અલગ લક્ષણવાળા તીર્થો છે; તેમના નામો અનેક છે, પણ હું સંક્ષિપ્તમાં કહું છું.
એતાનિ યશ્ ચ શૃણુયાદ્ યશ્ ચ વા પઠતિ સ્મરેત્ સર્વેષુ તત્ર કામ્યેષુ પરિપૂર્ણો ભવેન્ નરઃ
જે આ તીર્થોની વાર્તા સાંભળે, વાંચે કે સ્મરણ કરે, તે દરેક ઇચ્છિત કાર્યમાં સંપૂર્ણ રીતે પૂર્ણ થાય છે.
એતદ્ વૃત્તં તુ યો જ્ઞાત્વા તત્ર સ્નાનાદિકં ચરેત્ લક્ષ્મીવાઞ્ જાયતે નિત્યં ધર્મવાંશ્ ચ વિશેષતઃ
આ ઘટના વિશે જાણીને, જે ત્યાં સ્નાન અને અન્ય વિધિઓ કરે છે, તેને હંમેશા ધન અને સુખ મળે છે અને તે ખાસ કરીને ધર્મમાં સ્થિર રહે છે.
અબ્જકાત્ પશ્ચિમે તીર્થં તચ્ છાર્દૂલમ્ ઉદાહૃતમ્ વારાણસ્યાદિતીર્થેભ્યઃ સર્વેભ્યો હ્ય્ અધિકં ભવેત્
અબજકાથી પશ્ચિમે જે તીર્થ છે, તેને શાર્દૂલ કહેવામાં આવે છે; તે વારાણસી અને અન્ય બધા તીર્થોથી શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
તત્ર સ્નાત્વા પિતૄન્ દેવાન્ વન્દતે તર્પયત્ય્ અપિ સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે
ત્યાં સ્નાન કરીને, જે પિતૃઓ અને દેવતાઓનું પૂજન અને તૃપ્તિ કરે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને વિષ્ણુના લોકમાં મહાન બન્યો છે.
તપોવનાચ્ ચ શાર્દૂલાન્ મધ્યે તીર્થાન્ય્ અશેષતઃ તસ્યૈકૈકસ્ય માહાત્મ્યં ન કેનાપ્ય્ અત્ર વર્ણ્યતે
તપોવન અને શાર્દૂલ વચ્ચે અનેક તીર્થો છે; એ દરેકનું મહાત્મ્ય અહીં કોઈ પણ વર્ણવી શકે તેમ નથી.
ઇન્દ્રતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં તત્રૈવ ચ વૃષાકપમ્ ફેનાયાઃ સંગમો યત્ર હનૂમતં તથૈવ ચ
ત્યાં ઇન્દ્રતીર્થ નામે પ્રસિદ્ધ તીર્થ છે, અને ફેના નદીનું સંગમ પણ છે, જ્યાં વૃષાકપ અને હનુમત પણ મળે છે.
અબ્જકં ચાપિ યત્ પ્રોક્તં યત્ર દેવસ્ ત્રિવિક્રમઃ તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ પુનરાવૃત્તિદુર્લભમ્
અબજક પણ એ જ છે, જ્યાં દેવ ત્રિવિક્રમ વસે છે; ત્યાં સ્નાન અને દાન કરવાથી પુનર્જન્મ અતિ દુર્લભ બને છે.
તત્ર વૃત્તાન્ય્ અથાખ્યાસ્યે ગઙ્ગાયા દક્ષિણે તટે ઇન્દ્રેશ્વરં ચોત્તરે ચ શૃણુ ભક્ત્યા યતવ્રતઃ
હવે હું ગંગાના દક્ષિણ કાંઠે થયેલા પ્રસંગો કહું છું; તું ભક્તિ અને નિયમથી ઉત્તર કાંઠે આવેલા ઇન્દ્રેશ્વર વિશે સાંભળ.
નમુચિર્ બલવાન્ આસીદ્ ઇન્દ્રશત્રુર્ મદોત્કટઃ તસ્યેન્દ્રેણાભવદ્ યુદ્ધં ફેનેનેન્દ્રો ઽહરચ્ છિરઃ
નમુચિ નામનો શક્તિશાળી અને અહંકારથી ભરેલો, ઇન્દ્રનો શત્રુ હતો; ઇન્દ્રે ફેના વડે તેની સાથે યુદ્ધ કરી તેનું માથું કાપી નાખ્યું.
અપાં ચ નમુચેઃ શત્રોસ્ તત્ફેનવજ્રરૂપધૃક્ શિરશ્ છિત્ત્વા તચ્ ચ ફેનં ગઙ્ગાયા દક્ષિણે તટે
પાણીમાંથી, નમુચિ શત્રુનું માથું, ફેના જે વજ્રરૂપે હતું, કાપી નાખવામાં આવ્યું અને એ ફેના ગંગાના દક્ષિણ કાંઠે પડ્યું.
ન્યપતદ્ ભૂમિં ભિત્ત્વા તુ રસાતલમ્ અથાવિશત્ રસાતલભવં ગાઙ્ગં વારિ યદ્ વિશ્વપાવનમ્
એ ફેના જમીન ભેદી નીચે પડ્યું અને પાતાળમાં પ્રવેશ્યું; ત્યાંથી ઉદ્ભવેલું ગંગાજળ સમગ્ર વિશ્વને પવિત્ર કરે છે.
વજ્રાદિષ્ટેન માર્ગેણ વ્યગમદ્ ભૂમિમણ્ડલમ્ તજ્ જલં ફેનનામ્ના તુ નદી ફેનેતિ ગદ્યતે
વજ્રથી નિશાન કરેલા માર્ગે એ પાણી જમીન પર આવ્યું; એ જ પાણી ફેના નામે ઓળખાય છે અને એ નદી ફેના કહેવાય છે.
તસ્યાસ્ તુ સંગમઃ પુણ્યો ગઙ્ગયા લોકવિશ્રુતઃ સર્વપાપક્ષયકરો ગઙ્ગાયમુનયોર્ ઇવ
ફેના અને ગંગાનું સંગમ વિશ્વમાં પવિત્ર અને પ્રસિદ્ધ છે, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે, જેમ ગંગા અને યમુનાનું સંગમ કરે છે.
હનૂમદુપમાતા વૈ યત્રાપ્લવનમાત્રતઃ માર્જારત્વાદ્ અભૂન્ મુક્તા વિષ્ણુગઙ્ગાપ્રસાદતઃ
જ્યાં હનુમાનની માતાએ ફક્ત એક ઉછાળથી, વિષ્ણુ અને ગંગાની કૃપાથી, બિલાડીના રૂપમાંથી મુક્તિ પામી હતી.
માર્જારં ચેતિ તત્ તીર્થં પુરા પ્રોક્તં મયા તવ હનૂમતં ચ તત્ પ્રોક્તં તત્રાખ્યાનં પુરોદિતમ્
એ તીર્થને મારજાર કહેવામાં આવે છે, જેમ હું તને અગાઉ કહ્યું છે, અને હનુમત પણ કહેવાય છે; ત્યાંની કથા પહેલેથી કહી છે.
વૃષાકપં ચાબ્જકં ચ તત્રેદં પ્રયતઃ શૃણુ હિરણ્ય ઇતિ વિખ્યાતો દૈત્યાનાં પૂર્વજો બલી
હવે તું ધ્યાનપૂર્વક વૃષાકપ અને અબજક વિશે સાંભળ; ત્યાં હિરણ્ય નામે પ્રસિદ્ધ અને દૈત્યોમાં મોટો અને શક્તિશાળી પણ છે.
તપસ્ તપ્ત્વા સુરૈઃ સર્વૈર્ અજેયો ઽભૂત્ સુદારુણઃ તસ્યાપિ બલવાન્ પુત્રો દેવાનાં દુર્જયઃ સદા
તેણે બધા દેવતાઓ કરતાં પણ કઠોર તપ કર્યું અને અજય બન્યો, ખૂબ જ ભયાનક; તેનો પુત્ર પણ દેવતાઓ માટે હંમેશા અપરાજિત રહ્યો.
મહાશનિર્ ઇતિ ખ્યાતસ્ તસ્ય ભાર્યા પરાજિતા તેનેન્દ્રસ્યાભવદ્ યુદ્ધં બહુકાલં નિરન્તરમ્
તેને મહાશનિ નામે ઓળખવામાં આવે છે અને તેની પત્ની પરાજિતા હતી; તેણે ઇન્દ્ર સાથે લાંબા સમય સુધી અવિરત યુદ્ધ કર્યું.
મહાશનિર્ મહાવીર્યઃ સતતં રણમૂર્ધનિ જિત્વા નાગેન સહિતં શક્રં પિત્રે ન્યવેદયત્
મહાશનિ, જે મહાન પરાક્રમી હતો અને હંમેશા યુદ્ધના મથકે રહેતો, તેણે સાપ સાથે આવેલા ઇન્દ્રને હરાવ્યો અને એ વાત પિતાને જણાવી.
બદ્ધ્વા હસ્તિસમાયુક્તં સ્વસારં વીક્ષ્ય તાં તદા વિહાય ક્રૂરતાં દૈત્યો હિરણ્યાય ન્યવેદયત્
પછી દૈત્યે પોતાની બહેનને અને હાથીને બાંધીને, પોતાની ક્રૂરતા છોડીને, હિરણ્યને આ વાત જણાવી.
મહાશનિપિતા દૈત્યઃ પૂર્વેષાં પૂર્વવત્તરઃ શચીકાન્તં તલે સ્થાપ્ય તસ્ય રક્ષામ્ અથાકરોત્
મહા ખાવાવાળો દૈત્ય, જે પોતાના પૂર્વજોથી પણ વધુ હતો, તેણે શચીની પ્રિય વ્યક્તિને જમીન પર રાખી, પછી તેની રક્ષા કરી.
મહાશનિર્ હરિં જિત્વા જેતું વરુણમ્ અભ્યગાત્ વરુણો ઽપિ મહાબુદ્ધિઃ પ્રાદાત્ કન્યાં મહાશનેઃ
મહાશનિએ હરિને હરાવીને પછી વરુણને જીતવા ગયો; પણ મહા બુદ્ધિશાળી વરુણે પોતાની દીકરી મહાશનિને આપી.
ઉદધિં સ્વાલયં પ્રાદાદ્ વરુણસ્ તુ મહાશનેઃ તયોશ્ ચ સખ્યમ્ અભવદ્ વરુણસ્ય મહાશનેઃ
વરુણે પોતાનું ઘર, એટલે કે દરિયો, મહાશનિને આપી દીધો; અને વરુણ અને મહાશનિ વચ્ચે મિત્રતા થઈ.
વારુણી ચાપિ યા કન્યા સા પ્રિયાભૂન્ મહાશનેઃ વીર્યેણ યશસા ચાપિ શૌર્યેણ ચ બલેન ચ
વરુણની દીકરી મહાશનિને ખૂબ જ પ્રિય બની, કારણ કે તેની તાકાત, યશ, શૌર્ય અને બળથી તે પ્રસિદ્ધ હતો.
મહાશનિર્ મહાદૈત્યસ્ ત્રૈલોક્યે નોપમીયતે નિરિન્દ્રત્વં ગતે લોકે દેવાઃ સર્વે ન્યમન્ત્રયન્
મહાશનિ, મહા દૈત્ય, ત્રણેય લોકમાં બેસમો હતો; જ્યારે દુનિયામાં ઈન્દ્ર નહોતો, ત્યારે બધા દેવતાઓ ભેગા થયા.
વિષ્ણુર્ એવેન્દ્રદાતા સ્યાદ્ દૈત્યહન્તા સ એવ ચ મન્ત્રદૃગ્ વા સ એવ સ્યાદ્ ઇન્દ્રં ચાન્યં કરિષ્યતિ
તેઓએ કહ્યું: 'વિષ્ણુ જ ઈન્દ્ર આપનાર, દૈત્યનો વિનાશક, મંત્ર જાણનાર છે અને એ જ બીજો ઈન્દ્ર બનાવશે.'
એવં સંમન્ત્ર્ય તે દેવા વિષ્ણોર્ મન્ત્રં ન્યવેદયન્ મમાવધ્યો મહાદૈત્યો મહાશનિર્ ઇતિ બ્રુવન્
આ રીતે ચર્ચા કરીને દેવોએ પોતાનું વિચાર વિષ્ણુને કહ્યું: 'મહાદૈત્ય મહાશનિને હું મારી શકતો નથી.'
પ્રાયાદ્ વારીશ્વરં વિષ્ણુઃ શ્વશુરં વરુણં તદા કેશવો વરુણં ગત્વા પ્રાહેન્દ્રસ્ય પરાભવમ્
પછી વિષ્ણુ પોતાના સસરા, જળના દેવ વરુણ પાસે ગયો; કેશવે વરુણને જઈને ઈન્દ્રની હારની વાત કહી.
તથા ત્વયૈતત્ કર્તવ્યં યથાયાતિ પુરંદરઃ તદ્વિષ્ણુવચનાચ્ છીઘ્રં યયૌ જલપતિર્ મુને
તેને કહ્યું, 'તું એવું કર કે પુરંદર પાછો આવે.' વિષ્ણુના કહેવા પર જળના દેવ, હે મુનિ, તરત જ ચાલ્યા ગયા.