અજકસ્ય તુ દાયાદો બલાકાશ્વો મહીપતિઃ બભૂવ મૃગયાશીલઃ કુશસ્ તસ્યાત્મજો ઽભવત્
અજકનો વારસદાર બલાકાશ્વ નામનો રાજા થયો, જેને શિકારનો ખૂબ શોખ હતો; તેના પુત્ર કુશ થયો.
કુશપુત્રા બભૂવુર્ હિ ચત્વારો દેવવર્ચસઃ કુશિકઃ કુશનાભશ્ ચ કુશામ્બો મૂર્તિમાંસ્ તથા
કુશના ચાર પુત્રો થયા, જે દેવતાની જેમ તેજસ્વી હતા: કુશિક, કુશનાભ, કુશામ્બ અને મૂર્તિમાન.
બલ્લવૈઃ સહ સંવૃદ્ધો રાજા વનચરઃ સદા કુશિકસ્ તુ તપસ્ તેપે પુત્રમ્ ઇન્દ્રસમં પ્રભુઃ
કુશિક રાજા ગાયવાળાઓ સાથે ઉછર્યો અને હંમેશા જંગલમાં રહેતો; તેણે ઈન્દ્ર સમાન પુત્ર માટે કઠિન તપ કર્યું.
લભેયમ્ ઇતિ તં શક્રસ્ ત્રાસાદ્ અભ્યેત્ય જજ્ઞિવાન્ પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે વૈ તતઃ શક્રો હ્ય્ અપશ્યત
'મને એવો પુત્ર મળે' એવી ઈચ્છા રાખી, ઈન્દ્ર ભયવશ તેના પાસે આવ્યો; અને જ્યારે હજાર વર્ષ પૂર્ણ થયા, ત્યારે ઈન્દ્રે તેને જોયો.
અત્યુગ્રતપસં દૃષ્ટ્વા સહસ્રાક્ષઃ પુરંદરઃ સમર્થઃ પુત્રજનને સ્વયમ્ એવાસ્ય શાશ્વતઃ
તેના અત્યંત કઠિન તપસ્યા જોઈને, સહસ્રાક્ષ ઈન્દ્રે, જે પુત્ર આપવાની શક્તિ ધરાવતો હતો, પોતે જ તેનું સદા માટે કલ્યાણ કર્યું.
પુત્રાર્થં કલ્પયામ્ આસ દેવેન્દ્રઃ સુરસત્તમઃ સ ગાધિર્ અભવદ્ રાજા મઘવાન્ કૌશિકઃ સ્વયમ્
પુત્ર માટે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ઈન્દ્રે નક્કી કર્યું કે, તે પોતે જ તેના પુત્ર રૂપે જન્મશે; આમ, મઘવાન પોતે કુશિકનો પુત્ર ગાધિ રાજા થયો.
પૌરા યસ્યાભવદ્ ભાર્યા ગાધિસ્ તસ્યામ્ અજાયત ગાધેઃ કન્યા મહાભાગા નામ્ના સત્યવતી શુભા
ગાધિની પત્ની પૌરા હતી; તેના ગર્ભથી ગાધિ જન્મ્યો. ગાધિની પુત્રી, અત્યંત ભાગ્યશાળી અને શુભ, સત્યવતી હતી.
તાં ગાધિઃ કાવ્યપુત્રાય ઋચીકાય દદૌ પ્રભુઃ તસ્યાઃ પ્રીતઃ સ વૈ ભર્તા ભાર્ગવો ભૃગુનન્દનઃ
ગાધિએ એ સત્યવતીને કાવ્યપુત્ર ઋચીકને પત્ની રૂપે આપી; pleased, her husband, the Bhārgava and descendant of Bhṛgu, accepted her. (Gujarati: તેના પતિ, ભૃગુવંશી ભારગવ ઋચીક, પ્રસન્ન થઈને તેને સ્વીકારી.)
પુત્રાર્થં સાધયામ્ આસ ચરું ગાધેસ્ તથૈવ ચ ઉવાચાહૂય તાં ભાર્યામ્ ઋચીકો ભાર્ગવસ્ તદા
પુત્રની ઈચ્છાથી ઋચીક ભર્ગવે ગાધિ માટે પણ હવન સામગ્રી તૈયાર કરી; પછી તેણે પોતાની પત્નીને બોલાવીને કહ્યું.
ઉપયોજ્યશ્ ચરુર્ અયં ત્વયા માત્રા સ્વયં શુભે તસ્યાં જનિષ્યતે પુત્રો દીપ્તિમાન્ ક્ષત્રિયર્ષભઃ
'હે શુભે, તું અને તારી માતા આ હવન સામગ્રીનો ઉપયોગ કરો; તારા ગર્ભથી તેજસ્વી અને શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિય પુત્ર જન્મશે.'
અજેયઃ ક્ષત્રિયૈર્ લોકે ક્ષત્રિયર્ષભસૂદનઃ તવાપિ પુત્રં કલ્યાણિ ધૃતિમન્તં તપોધનમ્
'એ પુત્ર જગતમાં ક્ષત્રિયોથી અજય રહેશે અને શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિયોને સંહારનાર બનશે. અને તને, હે કલ્યાણી, ધીર અને તપસ્વી પુત્ર મળશે.'
શમાત્મકં દ્વિજશ્રેષ્ઠં ચરુર્ એષ વિધાસ્યતિ એવમ્ ઉક્ત્વા તુ તાં ભાર્યામ્ ઋચીકો ભૃગુનન્દનઃ
'આ હવન સામગ્રીથી શાંત સ્વભાવવાળો શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ પુત્ર જન્મશે.' આમ કહીને ઋચીક ભૃગુવંશીએ પોતાની પત્નીને સમજાવ્યું.
તપસ્ય્ અભિરતો નિત્યમ્ અરણ્યં પ્રવિવેશ હ ગાધિઃ સદારસ્ તુ તદા ઋચીકાશ્રમમ્ અભ્યગાત્
હંમેશા તપમાં લીન રહી, ઋચીક જંગલમાં ગયો; ત્યારે ગાધિ પત્ની સાથે ઋચીકના આશ્રમમાં ગયો.
તીર્થયાત્રાપ્રસઙ્ગેન સુતાં દ્રષ્ટું નરેશ્વરઃ ચરુદ્વયં ગૃહીત્વા સા ઋષેઃ સત્યવતી તદા
તીર્થયાત્રાના પ્રસંગે, રાજા પોતાની પુત્રીને જોવા ગયો; ત્યારે સત્યવતીએ ઋષિ પાસેથી બે હવન સામગ્રી લીધી.
ચરુમ્ આદાય યત્નેન સા તુ માત્રે ન્યવેદયત્ માતા તુ તસ્યા દૈવેન દુહિત્રે સ્વં ચરું દદૌ
હવન સામગ્રીને કાળજીપૂર્વક લઈને, તેણે પોતાની માતાને આપી; પણ માતાએ, દૈવી પ્રેરણાથી, પોતાનું હવન પાત્ર પુત્રીને આપી દીધું.
તસ્યાશ્ ચરુમ્ અથાજ્ઞાનાદ્ આત્મસંસ્થં ચકાર હ અથ સત્યવતી સર્વં ક્ષત્રિયાન્તકરં તદા
અજાણતાં, સત્યવતીએ પોતાનું હવન પાત્ર પોતે જ ગ્રહણ કર્યું; તેથી, ક્ષત્રિયોના વિનાશ માટે જે હતું, તે બધું સત્યવતીએ સ્વીકારી લીધું.
ધારયામ્ આસ દીપ્તેન વપુષા ઘોરદર્શના તામ્ ઋચીકસ્ તતો દૃષ્ટ્વા યોગેનાભ્યુપસૃત્ય ચ
તેણી ભયાનક અને તેજસ્વી રૂપે તેને સહન કરી રહી હતી. ઋચીકએ તેને આવું જોઈ યોગશક્તિથી નજીક ગયો.
તતો ઽબ્રવીદ્ દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ સ્વાં ભાર્યાં વરવર્ણિનીમ્ માત્રાસિ વઞ્ચિતા ભદ્રે ચરુવ્યત્યાસહેતુના
પછી શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ઋચીકએ પોતાની સુંદર પત્ની સત્યવતીને કહ્યું: 'હે શુભે, તારી માતાએ ચરુ બદલાવાથી તને છેતર્યું છે.'
જનયિષ્યતિ હિ પુત્રસ્ તે ક્રૂરકર્માતિદારુણઃ ભ્રાતા જનિષ્યતે ચાપિ બ્રહ્મભૂતસ્ તપોધનઃ
'હવે તારો પુત્ર અત્યંત ક્રૂર અને ભયાનક કર્મો કરનાર થશે, પણ તેનો ભાઈ બ્રહ્મસ્વરૂપ અને તપસ્વી જન્મશે.'
વિશ્વં હિ બ્રહ્મ તપસા મયા તસ્મિન્ સમર્પિતમ્ એવમ્ ઉક્તા મહાભાગા ભર્ત્રા સત્યવતી તદા
'મારે તપથી સમગ્ર બ્રહ્મ ત્યાગીને તેના અંદર મૂક્યું છે.' પતિએ આવું કહેતાં સત્યવતીએ શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળ્યું.
પ્રસાદયામ્ આસ પતિં પુત્રો મે નેદૃશો ભવેત્ બ્રાહ્મણાપસદસ્ ત્વત્ત ઇત્ય્ ઉક્તો મુનિર્ અબ્રવીત્
પછી સત્યવતીએ પતિને મનાવવા લાગી: 'મારા પુત્ર એવો ન થાય, કે બ્રાહ્મણોમાં અપવિત્ર ગણાય.' આવું સાંભળીને ઋષીએ જવાબ આપ્યો.
નૈષ સંકલ્પિતઃ કામો મયા ભદ્રે તથાસ્ત્વ્ ઇતિ ઉગ્રકર્મા ભવેત્ પુત્રઃ પિતુર્ માતુશ્ ચ કારણાત્
'હે શુભે, આ મારો ઇરાદો નહોતો, પણ હવે એવું જ થાશે. પુત્ર પિતા અને માતા બંનેના કારણથી ઉગ્રકર્મી થશે.'
પુનઃ સત્યવતી વાક્યમ્ એવમ્ ઉક્ત્વાબ્રવીદ્ ઇદમ્ ઇચ્છંલ્ લોકાન્ અપિ મુને સૃજેથાઃ કિં પુનઃ સુતમ્
પછી સત્યવતી ફરી બોલી: 'હે મુનિ, જો તું ઇચ્છે તો જગત પણ સર્જી શકે, તો પુત્રનું શું કહેવું?'
શમાત્મકમ્ ઋજું ત્વં મે પુત્રં દાતુમ્ ઇહાર્હસિ કામમ્ એવંવિધઃ પૌત્રો મમ સ્યાત્ તવ ચ પ્રભો
'મારે શાંત અને સીધો પુત્ર જોઈએ છે; એવો પૌત્ર તારો અને મારો બને, હે પ્રભુ.'
યદ્ય્ અન્યથા ન શક્યં વૈ કર્તુમ્ એતદ્ દ્વિજોત્તમ તતઃ પ્રસાદમ્ અકરોત્ સ તસ્યાસ્ તપસો બલાત્
'જો બીજું શક્ય ન હોય, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તો તેણે તેના તપના બળે તેની ઇચ્છા પૂર્ણ કરી.'
પુત્રે નાસ્તિ વિશેષો મે પૌત્રે વા વરવર્ણિનિ ત્વયા યથોક્તં વચનં તથા ભદ્રે ભવિષ્યતિ
'મારે પુત્ર અને પૌત્રમાં કોઈ ફરક નથી, હે સુંદર. તું જે રીતે કહ્યું છે, એ જ રીતે થશે, હે શુભે.'
તતઃ સત્યવતી પુત્રં જનયામ્ આસ ભાર્ગવમ્ તપસ્ય્ અભિરતં દાન્તં જમદગ્નિં સમાત્મકમ્
પછી સત્યવતીએ ભૃગુ વંશના પુત્ર, તપમાં રત, દમયુક્ત અને શાંત સ્વભાવના જમદગ્નિને જન્મ આપ્યો.
ભૃગોર્ જગત્યાં વંશે ઽસ્મિઞ્ જમદગ્નિર્ અજાયત સા હિ સત્યવતી પુણ્યા સત્યધર્મપરાયણા
ભૃગુ વંશમાં પૃથ્વી પર જમદગ્નિ જન્મ્યા; તેમની માતા સત્યવતી પુણ્યવતી અને સત્યધર્મમાં સ્થિર હતી.
કૌશિકીતિ સમાખ્યાતા પ્રવૃત્તેયં મહાનદી ઇક્ષ્વાકુવંશપ્રભવો રેણુર્ નામ નરાધિપઃ
તે મહાનદી 'કૌશિકી' તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ; અને ઇક્ષ્વાકુ વંશના રાજા રેણુ નામે જાણીતા હતા.
તસ્ય કન્યા મહાભાગા કામલી નામ રેણુકા રેણુકાયાં તુ કામલ્યાં તપોવિદ્યાસમન્વિતઃ
તેની પુત્રી કામલી, જે રેણુકા તરીકે પણ જાણીતી, મહાભાગ્યશાળી હતી; રેણુકામાં તપ અને વિદ્યા બંને હતી.