દેવ ગચ્છ મહાભાગ શંભું ત્રૈલોક્યપૂજિતમ્ તારકાદ્ ભયમ્ ઉત્પન્નં શંભવે ત્વં નિવેદય
હે મહાન ભાગ્યશાળી, તું ત્રણેય લોકમાં પૂજાતા શંભુ પાસે જા અને તારકથી ઉદ્ભવેલા ભયની વાત શંભુને જણાવી દે.
ન ગન્તવ્યં તત્ર દેશે દંપત્યોઃ સ્થિતયો રહઃ સામાન્યમાત્રતો ન્યાયઃ કિં પુનઃ શૂલપાણિનિ
જે જગ્યાએ પતિ-પત્ની એકાંતમાં હોય, ત્યાં જવું યોગ્ય નથી; સામાન્ય માણસો માટે પણ આ નિયમ છે—તો પછી ત્રિશૂલધારી માટે તો એ વાતે વધારે ધ્યાન રાખવું જ પડે.
એકાન્તસ્થિતયોઃ સ્વૈરં જલ્પતોર્ યઃ સરાગયોઃ દંપત્યોઃ શૃણુયાદ્ વાક્યં નિરયાત્ તસ્ય નોદ્ધૃતિઃ
પતિ-પત્ની એકાંતમાં પ્રેમથી વાત કરતા હોય અને કોઈ એ વાતો સાંભળે, તો એ માણસને નરકમાંથી છૂટકો મળતો નથી.
સ સ્વામ્ય્ અખિલલોકાનાં મહાકાલસ્ ત્રિશૂલવાન્ નિરીક્ષણીયઃ કેન સ્યાદ્ ભવાન્યા રહસિ સ્થિતઃ
જે સર્વ લોકના સ્વામી છે, મહાકાળ છે, ત્રિશૂલધારી છે—એ ભવાની સાથે એકાંતમાં હોય ત્યારે તેમને કોણ જોઈ શકે?
મહાભયે ચાનુગતે ન્યાયઃ કો ઽન્વ્ અત્ર વર્ણ્યતે તારકાદ્ ભય ઉત્પન્ને ગચ્છ ત્વં તારકો ભવાન્
મોટું ભય આવી પડ્યું હોય ત્યારે કયો નિયમ લાગુ પડે? તારકથી ભય ઊભું થયું છે, એટલે તું જા—તારે જ તારક બનવું પડશે.
મહાભયાબ્ધૌ સાધૂનાં યત્ પરાર્થાય જીવિતમ્ રૂપેણાન્યેન વા ગચ્છ વાચં વદ યથા તથા
જ્યારે સારા લોકો માટે ભયનો મહાસાગર ઊભો થાય છે, ત્યારે પોતાના જીવને પણ બીજાના હિત માટે અર્પણ કરવો જોઈએ; તું જા, બીજું રૂપ ધારણ કર અથવા યોગ્ય રીતે વાત કર.
વિશ્રાવ્ય દેવવચનં શંભુમ્ આગચ્છ સત્વરઃ તતો દાસ્યામહે પૂજામ્ ઉભયોર્ લોકયોઃ કવે
દેવતાઓનું સંદેશો શંભુ સુધી પહોંચાડી, પછી તરત પાછો આવી જા; પછી, હે કવિ, અમે બંને લોકમાં પૂજા કરીશું.
શુકો ભૂત્વા જગામાશુ દેવવાક્યાદ્ ધુતાશનઃ યત્રાસીજ્ જગતાં નાથો રમમાણસ્ તદોમયા
ધૂતાશન દેવતાઓના આદેશથી તરત જ શુક (પોપટ) બનીને ત્યાં ગયો, જ્યાં જગતના સ્વામી ઉમા સાથે આનંદ માણી રહ્યા હતા.
સ ભીતવદ્ અથ પ્રાયાચ્ છુકો ભૂત્વા તદાનલઃ નાશકદ્ દ્વારદેશે તુ પ્રવેષ્ટું હવ્યવાહનઃ
પછી એ અગ્નિદેવ પોપટનું રૂપ ધારણ કરીને ડરતા-ડરતા આગળ વધ્યા, પણ હવ્યવાહન દ્વારથી અંદર જઈ શક્યા નહીં.
તતો ગવાક્ષદેશે તુ તસ્થૌ ધુન્વન્ન્ અધોમુખઃ તં દૃષ્ટ્વા પ્રહસઞ્ શંભુર્ ઉમાં પ્રાહ રહોગતઃ
પછી એ ખિડકી પાસે ઊભા રહ્યા, માથું ઝુકાવ્યું અને કાંપતા હતા; તેમને જોઈને શંભુ હસ્યા અને એકાંતમાં ઉમાને કહ્યું.
પશ્ય દેવિ શુકં પ્રાપ્તં દેવવાક્યાદ્ ધુતાશનમ્
હે દેવી, જો, દેવતાઓના આદેશથી ધૂતાશન પોપટ બનીને અહીં આવ્યો છે.
લજ્જિતા ચાવદદ્ દેવમ્ અલં દેવેતિ પાર્વતી પુરશ્ચરન્તં દેવેશો હ્ય્ અગ્નિં તં દ્વિજરૂપિણમ્
લજ્જાથી પાર્વતીએ ભગવાનને કહ્યું, 'બસ, હે દેવ.' પછી દેવેશ્વરે દ્વિજરૂપ ધારણ કરેલા અગ્નિને સંબોધ્યા.
આહૂય બહુશશ્ ચાપિ જ્ઞાતો ઽસ્ય્ અગ્ને ઽત્ર મા વદ વિદારયસ્વ સ્વમુખં ગૃહાણેદં નયસ્વ તત્
તેમણે વારંવાર બોલાવીને અગ્નિને ઓળખી લીધા અને કહ્યું, 'અહીં કંઈ બોલશો નહીં; તમારું મોઢું ખોલો, આ લો અને લઈ જાવ.'
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તસ્ય ચાસ્યે ઽગ્ને રેતઃ સ પ્રાક્ષિપદ્ બહુ રેતોગર્ભસ્ તદા ચાગ્નિર્ ગન્તું નૈવ ચ શક્તવાન્
આ રીતે કહીને ભગવાને પોતાનું બીજ અગ્નિના મોઢામાં નાખ્યું; એ બીજથી ભરાયેલા અગ્નિ પછી ત્યાંથી જઇ શક્યા નહીં.
સુરનદ્યાસ્ તતસ્ તીરં શ્રાન્તો ઽગ્નિર્ ઉપતસ્થિવાન્ કૃત્તિકાસુ ચ તદ્ રેતઃ પ્રક્ષેપાત્ કાર્ત્તિકો ઽભવત્
પછી થાકી ગયેલા અગ્નિ દેવતાનદીના કિનારે ગયા; અને એ બીજ કૃત્તિકા પાસે નાખતાં કાર્તિકેયનો જન્મ થયો.
અવશિષ્ટં ચ યત્ કિંચિદ્ અગ્નેર્ દેહે ચ શાંભવમ્ તદ્ એવ રેતો વહ્નિસ્ તુ સ્વભાર્યાયાં દ્વિધાક્ષિપત્
અગ્નિના શરીરમાં જે શાંભવ બીજ બચ્યું હતું, એ જ બીજ અગ્નિએ પોતાની પત્નીમાં બે ભાગમાં નાખ્યું.
સ્વાહાયાં પ્રિયભૂતાયાં પુત્રાર્થિન્યાં વિશેષતઃ પુરા સાશ્વાસિતા તેન સંતતિસ્ તે ભવિષ્યતિ
પતિપ્રિય અને ખાસ કરીને પુત્રની ઇચ્છાવાળી સ્વાહામાં એ બીજ મૂક્યું; તેણે તેને આશ્વાસન આપ્યું અને તારો વંશ એમાંથી આગળ વધશે.
તદ્ વહ્નિનાથ સંસ્મૃત્ય તત્ ક્ષિપ્તં શાંભવં મહઃ તદ્ અગ્ને રેતસસ્ તસ્યાં જજ્ઞે મિથુનમ્ ઉત્તમમ્
પછી અગ્નિએ એ વાત યાદ કરીને શાંભવ મહાત્મ્યનું બીજ સ્વાહામાં નાખ્યું; અને એમાંથી અગ્નિના બીજથી શ્રેષ્ઠ યુગળ જન્મ્યું.
સુવર્ણશ્ ચ સુવર્ણા ચ રૂપેણાપ્રતિમં ભુવિ અગ્નેઃ પ્રીતિકરં નિત્યં લોકાનાં પ્રીતિવર્ધનમ્
સુવર્ણ અને સુવર્ણા, પૃથ્વી પર સૌંદર્યમાં બેનમૂન, અગ્નિને હંમેશા આનંદ આપે છે અને બધા લોકોએ ખુશી વધારતી રહે છે.
અગ્નિઃ પ્રીત્યા સુવર્ણાં તાં પ્રાદાદ્ ધર્માય ધીમતે સુવર્ણસ્યાથ પુત્રસ્ય સંકલ્પામ્ અકરોત્ પ્રિયામ્ એવં પુત્રસ્ય પુત્ર્યાશ્ ચ વિવાહમ્ અકરોત્ કવિઃ
અગ્નિએ પ્રેમથી સુવર્ણાને ધર્મ માટે વિદ્વાનને આપી, પછી સુવર્ણના પુત્ર માટે મનમાં પ્રિય સંકલ્પ કર્યો અને એ રીતે કવિએ પુત્ર અને પુત્રીનું લગ્ન કરાવ્યું.
અન્યોન્યરેતોવ્યતિષઙ્ગદોષાદ્ અગ્નેર્ અપત્યમ્ ઉભયં તથૈવ પુત્રઃ સુવર્ણો બહુરૂપરૂપી રૂપાણિ કૃત્વા સુરસત્તમાનામ્
પરસ્પર બીજના મિલનથી બંને અગ્નિના સંતાન બન્યા; એ જ રીતે સુવર્ણ, પુત્ર, અનેક રૂપ ધારણ કરીને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રૂપો ધારણ કરતો રહ્યો.
ઇન્દ્રસ્ય વાયોર્ ધનદસ્ય ભાર્યાં જલેશ્વરસ્યાપિ મુનીશ્વરાણામ્ ભાર્યાસ્ તુ ગચ્છત્ય્ અનિશં સુવર્ણો યસ્યાઃ પ્રિયં યચ્ ચ વપુઃ સ કૃત્વા
સુવર્ણ જે ઇચ્છે ત્યાં એ ઇન્દ્ર, વાયુ, કુબેર, જલના દેવ અને મહાન ઋષિઓની પ્રિય પત્નીનું રૂપ અને સૌંદર્ય ધારણ કરીને જતો.
યાતિ ક્વચિચ્ ચાપિ કવેસ્ તનૂજસ્ તદ્ભર્તૃરૂપં ચ પતિવ્રતાસુ કૃત્વાનિશં તાભિર્ ઉદારભાવઃ કુર્વન્ કૃતાર્થં મદનં સ રેમે
ક્યારેક કવિનો પુત્ર પતિવ્રતા સ્ત્રીઓમાં પતિનું રૂપ ધારણ કરીને, હંમેશા ઉદારભાવથી, તેમની સાથે ઈચ્છા પૂર્ણ કરીને આનંદ માણતો.
કૃત્વા ગતા ક્વાપિ ચૈવં સુવર્ણા ધર્મસ્ય ભાર્યાપિ સુવર્ણનામ્ની સ્વાહાસુતા સ્વૈરિણી સા બભૂવ યસ્યાપિ યસ્યાપિ મનોગતા યા
એ રીતે કર્યા પછી, સુવર્ણા, ધર્મની પત્ની અને સ્વાહાની દીકરી, મનમાં જે ઇચ્છે ત્યાં નિર્ભયપણે જતી રહી.
ભાર્યાસ્વરૂપા સૈવ ભૂત્વા સુવર્ણા રેમે પતીન્ માનુષાન્ આસુરાંશ્ ચ દેવાન્ ઋષીન્ પિતૃરૂપાંસ્ તથાન્યાન્ રૂપૌદાર્યસ્થૈર્યગામ્ભીર્યયુક્તાન્
પત્નીનું રૂપ ધારણ કરીને, સુવર્ણા મનુષ્યો, અસુરો, દેવો, ઋષિઓ, પિતૃઓ અને અન્ય સૌંદર્ય, ઉદારતા, સ્થિરતા અને ગંભીરતા ધરાવનારા પતિઓ સાથે આનંદ માણતી.
યાભિપ્રેતા યસ્ય દેવસ્ય ભાર્યા તદ્રૂપા સા રમતે તેન સાર્ધમ્ નાનાભેદૈઃ કરણૈશ્ ચાપ્ય્ અનેકૈર્ આકર્ષન્તી તન્મનઃ કામસિદ્ધિમ્
જે દેવને જે દેવી પત્ની તરીકે પસંદ હોય એનું જ રૂપ ધારણ કરીને, સુવર્ણા એ દેવ સાથે આનંદ માણતી, અનેક રીતો અને ઉપાયોથી તેનું મન આકર્ષતી અને તેની ઈચ્છા પૂર્ણ કરતી.
એવં સુવર્ણસ્ય નિરીક્ષ્ય ચેષ્ટામ્ અગ્નેઃ સૂનોઃ પુત્રિકાયાસ્ તથાગ્નેઃ સર્વે ચ શેપુઃ કુપિતાસ્ તદાગ્નેઃ પુત્રં ચ પુત્રીં ચ સુરાસુરાસ્ તે
આ રીતે અગ્નિના પુત્ર અને પુત્રી સુવર્ણાની આ ચાલ-ચાલાકી જોઈને બધા દેવો અને અસુરો ગુસ્સે થઈ ગયા અને બંનેને શાપ આપ્યો.
કૃતં યદ્ એતદ્ વ્યભિચારરૂપં યચ્ છદ્મના વર્તનં પાપરૂપમ્ તસ્માત્ સુતસ્ તે વ્યભિચારવાંશ્ ચ સર્વત્ર ગામી જાયતાં હવ્યવાહ
આ જે થયું એ દોષ અને છેતરપિંડીનું કામ છે, પાપરૂપ છે; તેથી, હવ્યો વહન કરનાર, તારો પુત્ર હંમેશા ભટકતો અને દોષી બની રહે.
તથા સુવર્ણાપિ ન ચૈકનિષ્ઠા ભૂયાદ્ અગ્ને નૈકતૃપ્તા બહૂંશ્ ચ નાનાજાતીન્ નિન્દિતાન્ દેહભાજો ભજિત્રી સ્યાદ્ એષ દોષશ્ ચ પુત્ર્યાઃ
એ જ રીતે, સુવર્ણા પણ એક જ પતિમાં સ્થિર ન રહે, અગ્નિ, એકથી સંતોષાય નહીં; અનેક જાતિના અને નિંદનીય રૂપ ધરાવનારા સાથે સંબંધ રાખે—આ તારી પુત્રીનો દોષ રહે.
ઇત્ય્ એતચ્ છાપવચનં શ્રુત્વાગ્નિર્ અતિભીતવત્ મામ્ અભ્યેત્ય તદોવાચ નિષ્કૃતિં વદ પુત્રયોઃ
આ શાપના શબ્દો સાંભળી, અગ્નિ બહુ ડરીને મારી પાસે આવ્યો અને કહ્યું, 'મારા પુત્ર અને પુત્રી માટે પ્રાયશ્ચિત્ત શું છે, એ કહો.'