ઐન્દ્રીં શ્રિયં યત્ર લેભે તત્ તીર્થં કમલાભિધમ્ એતાનિ સર્વતીર્થાનિ સર્વાભીષ્ટપ્રદાનિ હિ
જ્યાં ઇન્દ્રે વૈભવ મેળવ્યું, એ તીર્થ કમલતીર્થ તરીકે ઓળખાય છે; આ સર્વ તીર્થો સર્વ મનોચાહિત ફળ આપે છે.
સર્વં ભવિષ્યતીત્ય્ ઉક્ત્વા શિવશ્ ચાન્તરધીયત કૃતકૃત્યાશ્ ચ તે જગ્મુઃ સર્વ એવ યથાગતમ્ તીર્થાનાં પુણ્યદં તત્ર લક્ષમ્ એકં પ્રકીર્તિતમ્
'બધું થશે' એમ કહીને શિવજી અદૃશ્ય થઈ ગયા; અને જે લોકો પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરી ચૂક્યા હતા, તેઓ જેમ આવ્યા તેમ પાછા ગયા. ત્યાં લાખ જેટલા પવિત્ર તીર્થો પુણ્યદાયક ગણાય છે.
યમતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં પિતૄણાં પ્રીતિવર્ધનમ્ દૃષ્ટાદૃષ્ટેષ્ટદં સર્વદેવર્ષિગણસેવિતમ્
યમતીર્થ તરીકે પ્રસિદ્ધ એ સ્થાન પિતૃઓને પ્રસન્ન કરે છે, દેખાતા અને અદૃશ્ય સર્વ ઇચ્છાઓ આપે છે અને સર્વ દેવો તથા ઋષિઓએ તેની સેવા કરી છે.
તસ્ય પ્રભાવં વક્ષ્યામિ સર્વપાપપ્રણાશનમ્ અનુહ્રાદ ઇતિ ખ્યાતઃ કપોતો બલવાન્ અભૂત્
હવે હું એ તીર્થની મહિમા કહું છું, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે. અનુહ્રાદ નામનો એક શક્તિશાળી કબૂતર હતો.
તસ્ય ભાર્યા હેતિનામ્ની પક્ષિણી કામરૂપિણી મૃત્યોઃ પૌત્રો હ્ય્ અનુહ્રાદો દૌહિત્રી હેતિર્ એવ ચ
તેની પત્ની હેતિ નામની પંખી હતી, જે ઈચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરી શકતી હતી. અનુહ્રાદ યમરાજનો પૌત્ર હતો અને હેતિ તેની દોહિત્રી હતી.
કાલેનાથ તયોઃ પુત્રાઃ પૌત્રાશ્ ચૈવ બભૂવિરે તસ્ય શત્રુશ્ ચ બલવાન્ ઉલૂકો નામ પક્ષિરાટ્
સમય જતાં, તેમને પુત્રો અને પૌત્રો થયા. તેનો દુશ્મન એક બલવાન ઘુવડ હતો, જે પંખીઓનો રાજા હતો.
તસ્ય પુત્રાશ્ ચ પૌત્રાશ્ ચ આગ્નેયાસ્ તે બલોત્કટાઃ તયોશ્ ચ વૈરમ્ અભવદ્ બહુકાલં દ્વિજન્મનોઃ
એ ઘુવડને પણ પુત્રો અને પૌત્રો હતા, જે અગ્નિ જેવાં પ્રખર અને શક્તિશાળી હતા. આ બંને દ્વિજપક્ષીઓ વચ્ચે લાંબા સમયથી વૈર હતું.
ગઙ્ગાયા ઉત્તરે તીરે કપોતસ્યાશ્રમો ઽભવત્ તસ્યાશ્ ચ દક્ષિણે કૂલ ઉલૂકો નામ પક્ષિરાટ્
ગંગાના ઉત્તર કાંઠે કબૂતરનું આશ્રમ હતું અને દક્ષિણ કાંઠે ઘુવડ પંખી રાજાનું નિવાસ હતું.
વાસં ચક્રે તત્ર પુત્રૈઃ પૌત્રૈશ્ ચ દ્વિજસત્તમ તયોશ્ ચ યુદ્ધમ્ અભવદ્ બહુકાલં વિરુદ્ધયોઃ
એ મહાન દ્વિજ, તેણે ત્યાં પોતાના પુત્રો અને પૌત્રો સાથે વસવાટ કર્યો. બંને વચ્ચે લાંબા સમય સુધી ઝઘડો ચાલ્યો.
પુત્રૈઃ પૌત્રૈશ્ ચ વૃતયોર્ બલિનોર્ બલિભિઃ સહ ઉલૂકો વા કપોતો વા નૈવાપ્નોતિ જયાજયૌ
પુત્રો, પૌત્રો અને અન્ય બળવાન સાથીઓ સાથે બંને શક્તિશાળી પક્ષીઓ લડ્યા, પણ ન તો ઘુવડ અને ન તો કબૂતર જીત્યા કે હાર્યા.
કપોતો યમમ્ આરાધ્ય મૃત્યું પૈતામહં તથા યામ્યમ્ અસ્ત્રમ્ અવાપ્યાથ સર્વેભ્યો ઽપ્ય્ અધિકો ઽભવત્
કબૂતરે યમરાજને પ્રસન્ન કરી યમાસ્ત્ર મેળવ્યું અને એથી બધા કરતાં વધારે શક્તિશાળી બન્યો.
તથોલૂકો ઽગ્નિમ્ આરાધ્ય બલવાન્ અભવદ્ ભૃશમ્ વરૈર્ ઉન્મત્તયોર્ યુદ્ધમ્ અભવચ્ ચાતિભીષણમ્
એ જ રીતે, ઘુવડે અગ્નિદેવની ઉપાસના કરી ખૂબ જ બળવાન બન્યો; પછી બંને ઉગ્રપક્ષીઓ વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું.
તત્રાગ્નેયમ્ ઉલૂકો ઽપિ કપોતાયાસ્ત્રમ્ આક્ષિપત્ કપોતો ઽપ્ય્ અથ પાશાન્ વૈ યામ્યાન્ આક્ષિપ્ય શત્રવે
ત્યાં ઘુવડે કબૂતર પર અગ્નિાસ્ત્ર ફેંક્યું અને કબૂતરે યમના પાશ પોતાના દુશ્મન પર ફેંક્યા.
ઉલૂકાયાથ દણ્ડં ચ મૃત્યુપાશાન્ અવાસૃજત્ પુનસ્ તદ્ અભવદ્ યુદ્ધં પુરાડિબકયોર્ યથા
પછી ઘુવડ માટે દંડ અને મૃત્યુના પાશ છોડી દેવામાં આવ્યા; ફરી એકવાર, કાગડો અને બગલાની જેમ યુદ્ધ થયું.
હેતિઃ કપોતકી દૃષ્ટ્વા જ્વલનં પ્રાપ્તમ્ અન્તિકે પતિવ્રતા મહાયુદ્ધે ભર્તુઃ સા દુઃખવિહ્વલા
કબૂતરની પત્ની હેતી, જ્યારે અગ્નિાસ્ત્ર નજીક આવી રહ્યું હતું, ત્યારે મહાયુદ્ધમાં પોતાના પતિ માટે દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગઈ.
અગ્નિના વેષ્ટ્યમાનાંશ્ ચ પુત્રાન્ દૃષ્ટ્વા વિશેષતઃ સા ગત્વા જ્વલનં હેતિસ્ તુષ્ટાવ વિવિધોક્તિભિઃ
ખાસ કરીને પોતાના પુત્રોને અગ્નિથી ઘેરાયેલા જોઈ, હેતી અગ્નિ પાસે ગઈ અને વિવિધ સ્તુતિઓથી તેની પ્રશંસા કરી.
રૂપં ન દાનં ન પરોક્ષમ્ અસ્તિ યસ્યાત્મભૂતં ચ પદાર્થજાતમ્ અશ્નન્તિ હવ્યાનિ ચ યેન દેવાઃ સ્વાહાપતિં યજ્ઞભુજં નમસ્યે
જેનું સ્વરૂપ દેખાતું નથી કે છુપાયેલું નથી, જે સર્વ વસ્તુઓમાં વ્યાપક છે, જેના દ્વારા દેવતાઓ હવન ગ્રહણ કરે છે, એવા સ્વાહાપતિ, યજ્ઞભોજન કરનારને હું વંદન કરું છું.
મુખભૂતં ચ દેવાનાં દેવાનાં હવ્યવાહનમ્ હોતારં ચાપિ દેવાનાં દેવાનાં દૂતમ્ એવ ચ
તે દેવતાઓનું મુખ છે, દેવતાઓ માટે હવન લાવનાર છે, દેવતાઓનો યજમાન છે અને દેવતાઓનો દૂત પણ છે.
તં દેવં શરણં યામિ આદિદેવં વિભાવસુમ્ અન્તઃ સ્થિતઃ પ્રાણરૂપો બહિશ્ ચાન્નપ્રદો હિ યઃ યો યજ્ઞસાધનં યામિ શરણં તં ધનંજયમ્
એવા દેવ, પ્રાચીન દેવ, વિભાવસુ, જે અંદર પ્રાણરૂપે અને બહાર અન્નદાતા છે, એવા યજ્ઞસાધક ધનંજયને હું શરણું જઉં છું.
અમોઘમ્ એતદ્ અસ્ત્રં મે ન્યસ્તં યુદ્ધે કપોતકિ યત્ર વિશ્રમયેદ્ અસ્ત્રં તન્ મે બ્રૂહિ પતિવ્રતે
મારું આ અસ્ત્ર નિષ્ફળ થતું નથી અને યુદ્ધમાં છોડાયું છે; હે પતિવ્રતા, એ અસ્ત્ર ક્યાં આરામ કરે એ મને કહો.
મયિ વિશ્રમ્યતામ્ અસ્ત્રં ન પુત્રે ન ચ ભર્તરિ સત્યવાગ્ ભવ હવ્યેશ જાતવેદો નમો ઽસ્તુ તે
આ અસ્ત્ર મારા પર આરામ કરે, મારા પુત્રો કે પતિ પર નહીં; હે હવ્યેશ, જાતવેદ, તને વંદન, સત્યવચન રાખજે.
તુષ્ટો ઽસ્મિ તવ વાક્યેન ભર્તૃભક્ત્યા પતિવ્રતે તવાપિ ભર્તૃપુત્રાણાં હેતિ ક્ષેમં દદામ્ય્ અહમ્
હે પતિવ્રતા, તારા વચન અને પતિભક્તિથી હું પ્રસન્ન થયો છું; હે હેતી, હું તારા પતિ અને પુત્રોને સુરક્ષા આપું છું.
આગ્નેયમ્ એતદ્ અસ્ત્રં મે ન ભર્તારં સુતાન્ અપિ ન ત્વાં દહેત્ તતો યાહિ સુખેન ત્વં કપોતકિ
મારું આ અગ્નિાસ્ત્ર તારા પતિ કે પુત્રોને કે તને પણ દહાવશે નહીં; તેથી, હે કબૂતરપત્ની, તું આનંદથી જા.
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તત્ર ઉલૂકી દદૃશે પતિમ્ વેષ્ટ્યમાનં યામ્યપાશૈર્ યમદણ્ડેન તાડિતમ્ ઉલૂકી દુઃખિતા ભૂત્વા યમં પ્રાયાદ્ ભયાતુરા
એ દરમિયાન, ઘુવડપત્નીએ પોતાના પતિને યમના પાશથી બંધાયેલા અને યમદંડથી મારવામાં આવેલા જોયા; દુઃખી થઈ, ભયથી યમ પાસે ગઈ.
ત્વદ્ભીતા અનુદ્રવન્તે જનાસ્ ત્વદ્ભીતા બ્રહ્મચર્યં ચરન્તિ ત્વદ્ભીતાઃ સાધુ ચરન્તિ ધીરાસ્ ત્વદ્ભીતાઃ કર્મનિષ્ઠા ભવન્તિ
તારી ભયથી લોકો ભાગે છે; તારી ભયથી બ્રહ્મચર્ય રાખે છે; તારી ભયથી બુદ્ધિશાળી સારા કર્મ કરે છે; તારી ભયથી કર્મમાં સ્થિર રહે છે.
ત્વદ્ભીતા અનાશકમ્ આચરન્તિ ગ્રામાદ્ અરણ્યમ્ અભિ યચ્ ચરન્તિ ત્વદ્ભીતાઃ સૌમ્યતામ્ આશ્રયન્તે ત્વદ્ભીતાઃ સોમપાનં ભજન્તે
તારી ભયથી લોકો અહિંસા પાળે છે અને ગામ છોડીને જંગલમાં જાય છે; તારી ભયથી સૌમ્યતા અપનાવે છે; તારી ભયથી સોમપાન કરે છે.
એવં બ્રુવત્યાં તસ્યાં તામ્ આહ દક્ષિણદિક્પતિઃ
જ્યારે તે સ્ત્રીએ આવું કહ્યું, ત્યારે દક્ષિણ દિશાના રક્ષકે તેને સંબોધી કહ્યું.
વરં વરય ભદ્રં તે દાસ્યે ઽહં મનસઃ પ્રિયમ્
હે શુભે, તું કોઈ પણ વર્તમાન માગ; હું તારા મનગમતા બધું આપીશ.
યમસ્યેતિ વચઃ શ્રુત્વા સા તમ્ આહ પતિવ્રતા
યમરાજના આ શબ્દો સાંભળીને, પતિવ્રતા સ્ત્રીએ તેમને જવાબ આપ્યો.
ભર્તા મે વેષ્ટિતઃ પાશૈર્ દણ્ડેનાભિહતસ્ તવ તસ્માદ્ રક્ષ સુરશ્રેષ્ઠ પુત્રાન્ ભર્તારમ્ એવ ચ
મારા પતિને તારા ફાંસથી બાંધવામાં આવ્યા છે અને તારા દંડથી મારવામાં આવ્યા છે; તેથી, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા પુત્રો અને પતિની રક્ષા કર.