અગ્નીંશ્ ચ બ્રાહ્મણાન્ પૂજ્ય જેતુમ્ ઇન્દ્રં કૃતક્ષણઃ દાતારં ચ તદાર્થિભ્યઃ સ્તૂયમાનં ચ બન્દિભિઃ
અગ્નિ અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરીને, ઇન્દ્ર યુદ્ધ માટે તૈયાર થયો અને માંગનારાઓને દાન આપ્યું; બંદીઓ દ્વારા તેની પ્રશંસા કરવામાં આવી.
વિદિત્વા મઘવા વાયોર્ મયં માયાવિનં રિપુમ્ ઉપક્રાન્તં સુયુદ્ધાય વિપ્રો ભૂત્વા તમ્ અભ્યગાત્ શચીભર્તા મયં દૈત્યં પ્રોવાચેદં પુનઃ પુનઃ
મઘવાને જાણ્યું કે વાયુના શત્રુ, માયાવાળું માયા, સારા યુદ્ધ માટે આવી ગયો છે; તેથી શચીપતિ બ્રાહ્મણ બનીને તેની પાસે ગયો અને વારંવાર માયા દૈત્યને સંબોધન કર્યો.
દેહિ દૈત્યપતે મહ્યમ્ અર્થિને ઽપેક્ષિતં વરમ્ ત્વાં શ્રુત્વા દાતૃતિલકમ્ આગતો ઽહં દ્વિજોત્તમઃ
દૈત્યપતિ, મને જે વર માંગું છું તે આપો; તમારી દાનશીલતા સાંભળી, હું શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ બનીને તમારી પાસે આવ્યો છું.
મયો ઽપિ બ્રાહ્મણં મત્વા ઽવદદ્ દત્તં મયા તવ વિચારયન્તિ કૃતિનો બહ્વ્ અલ્પં વા પુરો ઽર્થિનિ
માયાએ તેને બ્રાહ્મણ માનીને કહ્યું: 'તમે જે માંગો છો, તે મેં આપ્યું છે. બુદ્ધિમાન લોકો માંગનારને વધારે કે ઓછું આપવું તે વિચાર કરે છે.'
ઇત્ય્ ઉક્તે તુ હરિઃ પ્રાહ સખ્યમ્ ઇચ્છે હ્ય્ અહં ત્વયા ઇન્દ્રં મયઃ પુનઃ પ્રાહ કિમ્ અનેન દ્વિજોત્તમ
આ રીતે કહેતાં, હરિએ કહ્યું: 'હું તારી સાથે મિત્રતા ઈચ્છું છું.' માયાએ ફરી કહ્યું: 'આમાં શું ફાયદો છે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ?'
ન ત્વયા મમ વૈરં ભોઃ સ્વસ્તીત્ય્ આહ હરિર્ મયમ્ તત્ત્વં વદેતિ સ હરિર્ દૈત્યેનોક્તઃ સ્વકં વપુઃ
'મારે તારી સાથે કોઈ વેર નથી, મિત્ર,' હરિએ માયાને કહ્યું. 'સાચું કહો,' હરિએ કહ્યું, અને દૈત્યે પોતાનું સ્વરૂપ બતાવ્યું.
દર્શયામ્ આસ દૈત્યાય સહસ્રાક્ષં યદ્ ઉચ્યતે તતઃ સવિસ્મયો દૈત્યો મયો હરિમ્ ઉવાચ હ
હરિએ દૈત્યને સહસ્રાક્ષનું સ્વરૂપ બતાવ્યું. ત્યારબાદ, આશ્ચર્યચકિત થઈને માયાએ હરિને સંબોધન કર્યો.
કિમ્ ઇદં વજ્રપાણિસ્ ત્વં તવાયોગ્યા કૃતિઃ સખે
'આ શું છે? તમે વજ્રધારી છો! મિત્ર, આ કામ તમારા માટે યોગ્ય નથી.'
પરિષ્વજ્ય વિહસ્યાથ વૃત્તમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીદ્ ધરિઃ કેનાપિ સાધયન્ત્ય્ અત્ર પણ્ડિતાશ્ ચ સમીહિતમ્
હરિએ તેને ગળે લગાવી હસતાં કહ્યું: 'બધું થઈ ગયું. અહીં બુદ્ધિમાન લોકો કોઈક રીતે પોતાનું કામ પૂરું કરે છે.'
તતઃ પ્રભૃતિ શક્રસ્ય મયેન મહતી હ્ય્ અભૂત્ સુપ્રીતિર્ મુનિશાર્દૂલ મયો હરિહિતઃ સદા
ત્યાંથી શક્ર અને માયા વચ્ચે મોટી પ્રીતિ થઈ; માયા હંમેશા હરિ માટે સમર્પિત રહ્યો.
ઇન્દ્રસ્ય ભવનં ગત્વા તસ્મૈ સર્વં ન્યવેદયત્ કિં મે કૃત્યમ્ ઇતિ પ્રાહ મયં માયાવિનં હરિઃ
ઇન્દ્રના મહેલમાં જઈને માયાએ બધું તેને જણાવ્યું. હરિએ માયા, માયાવાળાને પૂછ્યું: 'હવે શું કરવું?'
હરયે ચ મયો માયાં પ્રાદાત્ પ્રીત્યા તથા હરિઃ પ્રાપ્તઃ સંપ્રીતિમાન્ આહ કિં કૃત્યં મય તદ્ વદ
માયાએ આનંદથી પોતાની માયા હરિને આપી; હરિ પ્રસન્ન થઈને પૂછ્યું: 'માયા, હવે શું કરવું? કહો.'
અગસ્ત્યસ્યાશ્રમં ગચ્છ તત્રાસ્તે ગર્ભિણી દિતિઃ તસ્યાઃ શુશ્રૂષણં કુર્વન્ન્ આસ્સ્વ તત્ર કિયન્તિ ચ
અગસ્ત્યના આશ્રમમાં જાઓ; ત્યાં ગર્ભવતી દિતિ રહે છે. તમે ત્યાં તેની સેવા કરો અને થોડો સમય ત્યાં રહો.
અહાનિ મઘવંસ્ તસ્યા ગર્ભમ્ આવિશ્ય વજ્રધૃક્ વર્ધમાનં ચ તં છિન્ધિ યાવદ્ વશ્યો ઽથવા મૃતિમ્ પ્રાપ્નોતિ તાવદ્ વજ્રેણ તતો ન ભવિતા રિપુઃ
મઘવાન, દિતિના ગર્ભમાં જઈને, વજ્ર લઈને, વધતા ગર્ભને કાપો, ત્યાં સુધી કે તે વશમાં આવે અથવા મરી જાય; ત્યાં સુધી વજ્રથી પ્રહાર કરો, પછી દુશ્મન રહેશે નહીં.
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા મયં પૂજ્ય મઘવાન્ એક એવ હિ વિનીતવત્ તદા પ્રાયાદ્ દિતિં માતરમ્ અઞ્જસા શુશ્રૂષમાણસ્ તાં દેવીં શક્રો દૈતેયમાતરમ્ સા ન જાનાતિ તચ્ ચિત્તં શક્રસ્ય દ્વિષતો દિતિઃ
'એવું જ થશે' કહીને, મઘવાને માયાની પૂજા કરી અને એકલો, વિનમ્રતાથી, દિતિ પાસે ગયો; દૈત્યમાતા દેવીને સેવા આપી, પણ દિતિને ઇન્દ્રના દુશ્મન ભાવની ખબર નહોતી.
ગર્ભે સ્થિતં તુ યદ્ ભૂતં દેવેન્દ્રસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ અમોઘં તન્ મુનેસ્ તેજઃ કશ્યપસ્ય દુરાસદમ્
ગર્ભમાં જે ભૂત હતું, તે દેવેન્દ્ર દ્વારા કરાયું; મુનિ કશ્યપનું તેજ અવિનાશી અને અપ્રાપ્ય હતું.
તતઃ પ્રગૃહ્ય કુલિશં સહસ્રાક્ષઃ પુરંદરઃ અન્તઃપ્રવેશકામો ઽસૌ બહુકાલં સમાવસન્
પછી, વજ્ર પકડીને, સહસ્રાક્ષ પુરંદર ગર્ભમાં પ્રવેશવાની ઈચ્છા રાખી, ઘણા સમય સુધી ત્યાં રહ્યો.
સંધ્યોદક્શીર્ષનિદ્રાં તામ્ અવેક્ષ્ય કુલિશાયુધઃ ઇદમ્ અન્તરમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દિત્યાઃ કુક્ષિં સમાવિશત્
સાંજના સમયે, દિતિને માથું ધોઈને ઊંઘતી જોઈ, વજ્રધારી એ કહ્યું: 'આ સમય છે,' અને દિતિના ગર્ભમાં પ્રવેશ્યો.
અન્તર્વર્તિ ચ યદ્ ભૂતમ્ ઇન્દ્રં દૃષ્ટ્વા ધૃતાયુધમ્ હન્તુકામં તદોવાચ પુનઃ પુનર્ અભીતવત્
અંદર રહેલા જીવએ ઇન્દ્રને હથિયાર સાથે મારી નાખવાની ઇચ્છા રાખતા જોયા પછી, ડર્યા વિના વારંવાર વાત કરી.
કિં માં ન રક્ષસે વજ્રિન્ ભ્રાતરં ત્વં જિઘાંસસિ નારણે મારણાદ્ અન્યત્ પાતકં વિદ્યતે મહત્
હે વજ્રધારી, તું મને કેમ બચાવતો નથી? તું તો પોતાને ભાઈને જ મારવા ઈચ્છે છે. યુદ્ધમાં ભાઈને મારવાથી મોટી કોઈ પાપી વાત નથી.
ઋતે યુદ્ધાન્ મહાબાહો શક્ર યુધ્યસ્વ નિર્ગતે મયિ તસ્માન્ નૈતદ્ એવં તવ યુક્તં ભવિષ્યતિ
મહાબાહુ, યુદ્ધ સિવાય તું લડીશ નહીં અને હું બહાર નીકળી જાઉં ત્યાર પછી જ લડજે. એટલે, હે શક્ર, તારો આ વલણ યોગ્ય નથી.
શતક્રતુઃ સહસ્રાક્ષઃ શચીભર્તા પુરંદરઃ વજ્રપાણિઃ સુરેન્દ્રસ્ ત્વં તે ન યુક્તં ભવેત્ પ્રભો
તુ તો શતક્રતુ, સહસ્રનેત્ર, શચીપતિ, પુરંદર, વજ્રધારી અને દેવોના રાજા છે; હે સ્વામી, આવું કરવું તને શોભતું નથી.
અથવા યુદ્ધકામસ્ ત્વં મમ નિષ્ક્રમણં યથા તથા કુરુ મહાબાહો માર્ગાદ્ અસ્માદ્ અપાસર
અથવા, જો તને યુદ્ધ કરવાની જ ઇચ્છા હોય તો, મહાબાહુ, મારી બહાર નીકળવાની વ્યવસ્થા કર અને મને આ રસ્તા પરથી દૂર કરી દે.
કુમાર્ગે ન પ્રવર્તન્તે મહાન્તો ઽપિ વિપદ્ગતાઃ અવિદ્યશ્ ચાપ્ય્ અશસ્ત્રશ્ ચ નૈવ ચાયુધસંગ્રહઃ
મહાન લોકો પણ મુશ્કેલીમાં હોય ત્યારે ખોટો રસ્તો પસંદ કરતા નથી; અજ્ઞાન અને નિઃશસ્ત્ર માણસ સાથે કદી યુદ્ધ કરવું નહીં.
ત્વં વિદ્યાવાન્ વજ્રપાણે માં નિઘ્નન્ કિં ન લજ્જસે કુર્વન્તિ ગર્હિતં કર્મ ન કુલીનાઃ કદાચન
હે વજ્રધારી, તું તો વિદ્વાન છે, છતાં મને મારવામાં તને શરમ નથી આવતી? સજ્જન લોકો ક્યારેય નિંદનીય કામ કરતા નથી.
હત્વા વા કિં તુ જાયેત યશો વા પુણ્યમ્ એવ વા વધ્યન્તે ભ્રાતરઃ કામાદ્ ગર્ભસ્થાઃ કિં નુ પૌરુષમ્
મારીને કે ભાઈઓને ઇચ્છાથી ગર્ભમાં જ મારીને શું યશ કે પુણ્ય મળે? એમાં શું પુરુષાર્થ છે?
યદિ વા યુદ્ધભક્તિસ્ તે મયિ ભ્રાતર્ અસંશયમ્ તતો મુષ્ટિં પુરસ્કૃત્ય વજ્રિણે ઽસૌ વ્યવસ્થિતઃ
જો તારી યુદ્ધની ભાવના ખરેખર મારી સામે છે, હે ભાઈ, તો હું નિઃશંકપણે મુઠી બાંધીને તારી સામે ઊભો છું, હે વજ્રધારી.
બાલઘાતી બ્રહ્મઘાતી તથા વિશ્વાસઘાતકઃ એવંભૂતં ફલં શક્ર કસ્માન્ માં હન્તુમ્ ઉદ્યતઃ
બાળકહંત, બ્રાહ્મણહંત અને વિશ્વાસઘાતી—એવા માણસને જે ફળ મળે છે, એ જ ફળ તને મળશે. તો હે શક્ર, તું મને મારવા કેમ ઉદ્યત થયો છે?
યસ્યાજ્ઞયા સર્વમ્ ઇદં વર્તતે સચરાચરમ્ સ હન્તા બાલકં માં વૈ કિં યશઃ કિં તુ પૌરુષમ્
જેની આજ્ઞાથી આખું જગત ચાલે છે, એ જ મને, એક બાળકને, મારી નાખે તો એમાં શું યશ કે પુરુષાર્થ છે?
એવં બ્રુવન્તં તં ગર્ભં ચિચ્છેદ કુલિશેન સઃ ક્રોધાન્ધાનાં લોભિનાં ચ ન ઘૃણા ક્વાપિ વિદ્યતે
એમ બોલતા, ઇન્દ્રે વજ્રથી એ ગર્ભને કાપી નાખ્યો; ક્રોધ અને લોભમાં અંધ થયેલા લોકોને ક્યાંય દયા રહેતી નથી.