યત્ર સૌમિત્રિણા સ્નાનં શંકરસ્યાર્ચનં કૃતમ્ તત્ તીર્થં લક્ષ્મણં જાતં તથા સીતાસમુદ્ભવમ્
જ્યાં સોમિત્રિએ સ્નાન કરી અને શંકરનું પૂજન કર્યું, એ તીર્થ લક્ષ્મણતીર્થ બન્યું, અને એ જ રીતે સીતાના ઉત્પત્તિનું સ્થાન પણ.
નાનાવિધાશેષપાપસંઘનિર્મૂલનક્ષમમ્ યદ્ અઙ્ઘ્રિસંગાદ્ અભવદ્ ગઙ્ગા ત્રૈલોક્યપાવની
જેના પગના સ્પર્શથી ગંગા સર્વ પ્રકારના અનંત પાપો દૂર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, અને ત્રણેય લોકને પવિત્ર કરે છે.
સ યત્ર સ્નાનમ્ અકરોત્ તદ્ વૈશિષ્ટ્યં કિમ્ ઉચ્યતે તદ્ રામતીર્થસદૃશં તીર્થં ક્વાપિ ન વિદ્યતે
જ્યાં તેમણે સ્નાન કર્યું—એના મહિમા વિશે શું કહેવું? રામતીર્થ જેવું તીર્થ ક્યાંય નથી.
પુત્રતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં પુણ્યતીર્થં તદ્ ઉચ્યતે સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નોતિ યન્મહિમ્નઃ શ્રુતેર્ અપિ
એ પવિત્ર તીર્થ પુત્રતીર્થ તરીકે જાણીતા છે; એ તીર્થ પવિત્ર માનવામાં આવે છે. એના મહિમાથી, શાસ્ત્રોમાં પણ જણાવ્યા મુજબ, સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.
તસ્ય સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ શૃણુ યત્નેન નારદ દિતેઃ પુત્રાશ્ ચ દનુજાઃ પરિક્ષીણા યદાભવન્ અદિતેસ્ તુ સુતા જ્યેષ્ઠાઃ સર્વભાવેન નારદ
હું તને એનું સાચું સ્વરૂપ સમજાવું છું, નારદ, તું ધ્યાનથી સાંભળ. જ્યારે દિતિના પુત્રો દાનવો ઓછા થઈ ગયા અને અદિતિના પુત્રો, મોટા, દરેક રીતે ફળીભૂત થયા, એ સમયે, નારદ—
ક્ષીણાઃ સુતા આવયોર્ એવ ભદ્રે કિં કુર્મહે કર્મ લોકે ગરીયઃ પશ્યાદિતેર્ વંશમ્ અભિન્નમ્ ઉત્તમં સૌરાજ્યયુક્તં યશસા જયશ્રિયા
અમારા બાળકો હવે ઓછા થઈ ગયા છે, બહેન, હવે શું કરીએ? આ દુનિયામાં કામ જ સૌથી મહાન છે. અદિતિના વંશને જુઓ, સતત, ઉત્તમ, રાજસત્તા, યશ અને વિજયની મહિમા સાથે ભરપૂર છે.
જિતારિમ્ અભ્યુન્નતકીર્તિધર્મં મચ્ચિત્તસંહર્ષવિનાશદક્ષમ્ સમાનભર્તૃત્વસમાનધર્મે સમાનગોત્રે ઽપિ સમાનરૂપે
તેમના દુશ્મનો જીતાઈ ગયા છે, તેમની કીર્તિ અને ધર્મ ઉંચા છે, તેઓ મારા મનના દુઃખ દૂર કરવા માટે કાબેલ છે; પતિમાં, વર્તનમાં, વંશમાં અને રૂપમાં પણ સમાન હોવા છતાં—
ન જીવયેયં શ્રિયમ્ ઉન્નતિં ચ જીર્ણાસ્મિ દૃષ્ટ્વા ત્વ્ અદિતિપ્રસૂતાન્ કામ્ અપ્ય્ અવસ્થામ્ અનુયામિ દુઃસ્થા ઽદિતેર્ વિલોક્યાથ પરાં સમૃદ્ધિમ્
હું તેમની સમૃદ્ધિ અને ઉન્નતિ સહન કરી શકતી નથી; અદિતિના પુત્રોને જોઈને હું થાકી ગઈ છું. અદિતીની મહાન સમૃદ્ધિ જોઈને, હું દુઃખદ સ્થિતિમાં જ રહી છું.
એવં બ્રુવાણામ્ અતિદીનવક્ત્રાં વિનિશ્વસન્તીં પરમેષ્ઠિપુત્રઃ કૃતાભિપૂજો વિગતશ્રમસ્ તાં સ સાન્ત્વયન્ન્ આહ મનોભિરામામ્
એ રીતે બોલતી, ખૂબ જ દુઃખી ચહેરા સાથે, ઊંડા શ્વાસ લેતી, બ્રહ્માના પુત્રે, તેને સન્માન આપીને અને થાક વિના, મનને આનંદ આપે એવી વાતો કરીને તેને શાંત કરી.
ખેદો ન કાર્યઃ સમભીપ્સિતં યત્ તત્ પ્રાપ્યતે પુણ્યત એવ ભદ્રે તત્સાધનં વેત્તિ મહાનુભાવઃ પ્રજાપતિસ્ તે સ તુ વક્ષ્યતીતિ
દુઃખ ન કર, બહેન; જે ઇચ્છા છે, તે ફક્ત પુણ્યથી જ મળે છે. એ માટે શું કરવું, એ મહાન આત્મા પ્રજાપતિ જાણે છે; તે તને કહેશે.
સાધ્વ્ય્ એતત્ સર્વભાવેન પ્રશ્રયાવનતા સતી
તે, સારા ગુણોવાળી અને નમ્ર, સમગ્ર હૃદયથી નમસ્કાર કરી.
એવં બ્રુવાણાં ચ દિતિં દનુઃ પ્રોવાચ નારદ
એ રીતે બોલતી દિતિને, દનુએ કહ્યું, નારદ.
ભર્તારં કશ્યપં ભદ્રે તોષયસ્વ નિજૈર્ ગુણૈઃ તુષ્ટો યદિ ભવેદ્ ભર્તા તતઃ કામાન્ અવાપ્સ્યસિ
બહેન, તું તારા પોતાના ગુણોથી પતિ કશ્યપને પ્રસન્ન કર; જો પતિ ખુશ થાય, તો તારી ઇચ્છાઓ પૂરી થશે.
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સર્વભાવૈસ્ તોષયામ્ આસ કશ્યપમ્ દિતિં પ્રોવાચ ભગવાન્ કશ્યપો ઽથ પ્રજાપતિઃ
‘એવું જ થશે’ કહીને, તેણે સમગ્ર હૃદયથી કશ્યપને ખુશ કર્યો. પછી ભગવાન પ્રજાપતિ કશ્યપે દિતિને કહ્યું.
કિં દદામિ વદાભીષ્ટં દિતે વરય સુવ્રતે
શું આપું? તારી ઇચ્છા કહો, દિતિ, પસંદ કર, સારા વર્તનવાળી.
દિતિર્ અપ્ય્ આહ ભર્તારં પુત્રં બહુગુણાન્વિતમ્ જેતારં સર્વલોકાનાં સર્વલોકનમસ્કૃતમ્
દિતિએ પણ પતિને કહ્યું: ‘ઘણા ગુણોવાળો પુત્ર, જે બધા લોકને જીતે, અને બધા લોકોએ માન્ય હોય.’
યેન જાતેન લોકે ઽસ્મિન્ ભવેયં વીરપુત્રિણી તં વરેયં સુરપિતર્ ઇત્ય્ આહ વિનયાન્વિતા
‘જેના જન્મથી હું આ દુનિયામાં વીર પુત્રની માતા બની શકું—એવો વર હું પસંદ કરું છું, દેવોના સ્વામી,’ એમ તેણે નમ્રતાથી કહ્યું.
ઉપદેક્ષ્યે વ્રતં શ્રેષ્ઠં દ્વાદશાબ્દફલપ્રદમ્ તત આગત્ય તે ગર્ભમ્ આધાસ્યે યન્ મનોગતમ્ નિષ્પાપતાયાં જાતાયાં સિધ્યન્તિ હિ મનોરથાઃ
હું તને શ્રેષ્ઠ વ્રત શીખવાડીશ, જે બાર વર્ષનું ફળ આપે છે. પછી, હું આવીને તારા મનની ઇચ્છા પ્રમાણે તારા ગર્ભમાં પુત્ર મૂકીશ. પાપમુક્ત જન્મે ત્યારે બધાં મનની ઇચ્છાઓ પૂરી થાય છે.
ભર્તૃવાક્યાદ્ દિતિઃ પ્રીતા તં નમસ્યાયતેક્ષણા ઉપદિષ્ટં વ્રતં ચક્રે ભર્ત્રાદિષ્ટં યથાવિધિ
પતિના વચનથી ખુશ થઈ, દિતિ, વિશાળ આંખોવાળી, પતિએ શીખવાડેલ વ્રત યોગ્ય રીતે કર્યું.
તીર્થસેવાપાત્રદાનવ્રતચર્યાદિવર્જિતાઃ કથમ્ આસાદયિષ્યન્તિ પ્રાણિનો ઽત્ર મનોરથાન્
જે લોકો તીર્થસેવા, યોગ્યને દાન અને વ્રતની પ્રથા છોડે છે, તેઓ અહીં કેવી રીતે મનની ઇચ્છાઓ મેળવી શકે?
તતશ્ ચીર્ણે વ્રતે તસ્યાં દિત્યાં ગર્ભમ્ અધારયત્ પુનઃ કાન્તામ્ અથોવાચ કશ્યપસ્ તાં દિતિં રહઃ
પછી, વ્રત પૂરું થતાં, કશ્યપે દિતિના ગર્ભમાં પુત્ર મૂકી દીધો. ફરી, એકાંતમાં, કશ્યપે પોતાની પ્રિય દિતિને કહ્યું.
ન પ્રાપ્નુવન્તિ યત્કામાન્ મુનયો ઽપિ તપસ્સ્થિતાઃ યથાવિહિતકર્માઙ્ગઅવજ્ઞયા તચ્ છુચિસ્મિતે
મુનિઓ પણ, તપમાં સ્થિત રહી, prescribed કર્મોનું અવગણન કરે ત્યારે, સુંદર સ્મિતવાળી, પોતાની ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત નથી કરી શકતા.
નિન્દિતં ચ ન કર્તવ્યં સંધ્યયોર્ ઉભયોર્ અપિ ન સ્વપ્તવ્યં ન ગન્તવ્યં મુક્તકેશી ચ નો ભવ
સાંજ અને સવારે ક્યારેય નિંદિત કામો ન કરવું, એ સમયે સૂવું કે બહાર જવું પણ નહીં, અને વાળ ખુલ્લા રાખવા પણ નહીં.
ભોક્તવ્યં સુભગે નૈવ ક્ષુતં વા જૃમ્ભણં તથા સંધ્યાકાલે ન કર્તવ્યં ભૂતસંઘસમાકુલે
સાંજના સમયે, ખાસ કરીને જ્યારે ભૂતપ્રેતો ભેગા થાય છે, એ સમયે ન ખાવું, ન ઊંઘવું, અને ન જાંભવું.
સાન્તર્ધાનં સદા કાર્યં હસિતં તુ વિશેષતઃ ગૃહાન્તદેશે સંધ્યાસુ ન સ્થાતવ્યં કદાચન
હંમેશા પોતાનું હાસ્ય છુપાવવું, ખાસ કરીને વધારે હસવું; સાંજના સમયે ઘરમાં ક્યારેય ઊભા ન રહેવું.
મુશલોલૂખલાદીનિ શૂર્પપીઠપિધાનકમ્ નૈવાતિક્રમણીયાનિ દિવા રાત્રૌ સદા પ્રિયે
મોટર, ઓલુખલ, શૂરપ, પીઠ અને ઢાંકણ — દિવસ કે રાત, ક્યારેય એ વસ્તુઓને પાર ન કરવી, પ્રિયે.
ઉદક્શીર્ષં તુ શયનં ન સંધ્યાસુ વિશેષતઃ વક્તવ્યં નાનૃતં કિંચિન્ નાન્યગેહાટનં તથા
સાંજના સમયે, ખાસ કરીને, પાણીની બાજુથી માથું રાખીને સૂવું નહીં; ક્યારેય ખોટું બોલવું નહીં અને બીજાના ઘરમાં ફરવું પણ નહીં.
કાન્તાદ્ અન્યો ન વીક્ષ્યસ્ તુ પ્રયત્નેન નરઃ ક્વચિત્ ઇત્યાદિનિયમૈર્ યુક્તા યદિ ત્વમ્ અનુવર્તસે તતસ્ તે ભવિતા પુત્રસ્ ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યભાજનમ્
પતિએ પોતાની પત્ની સિવાય બીજી સ્ત્રી તરફ ક્યારેય નજર ન કરવી, એમાં ખૂબ જ સાવચેતી રાખવી; જો તું આ નિયમો પાળશે, તો તને ત્રણેય લોકનું રાજ મળનારો પુત્ર થશે.
તથેતિ પ્રતિજજ્ઞે સા ભર્તારં લોકપૂજિતમ્ ગતશ્ ચ કશ્યપો બ્રહ્મન્ન્ ઇતશ્ ચેતઃ સુરાન્ પ્રતિ
તે સ્ત્રીએ 'જેમ હોય તેમ' કહીને પોતાના પતિને, જે વિશ્વમાં માન્ય છે, સંમતિ આપી; અને કશ્યપ, હે બ્રાહ્મણ, ત્યાંથી દેવો તરફ મન રાખીને ચાલ્યા ગયા.
દિતેર્ ગર્ભો ઽપિ વવૃધે બલવાન્ પુણ્યસંભવઃ એતત્ સર્વં મયો દૈત્યો માયયા વેત્તિ તત્ત્વતઃ
દિતિના ગર્ભે પવિત્ર અને શક્તિશાળી બાળક વધતું ગયું; આ બધું દૈત્ય માયા પોતાની માયાથી સાચું જાણે છે.