તસ્ય સંસ્તૂયમાનસ્ય તેજઃ સોમસ્ય ભાસ્વતઃ આપ્યાયનાય લોકાનાં ભાવયામ્ આસ સર્વતઃ
જ્યારે સૌએ તેની સ્તુતિ કરી, ત્યારે તેજસ્વી ચંદ્રનું તેજ સર્વ દિશાઓમાં જગતને પોષણ આપતું રહ્યું.
સ તેન રથમુખ્યેન સાગરાન્તાં વસુંધરામ્ ત્રિઃસપ્તકૃત્વો ઽતિયશાશ્ ચકારાભિપ્રદક્ષિણામ્
તે શ્રેષ્ઠ રથ પર ચઢીને, ચંદ્રે સાગરથી ઘેરાયેલી પૃથ્વીનું એકત્રીસ વાર શુભ પ્રદક્ષિણ કર્યું.
તસ્ય યચ્ ચરિતં તેજઃ પૃથિવીમ્ અન્વપદ્યત ઓષધ્યસ્ તાઃ સમુદ્ભૂતા યાભિઃ સંધાર્યતે જગત્
ચંદ્રે જે તેજ પ્રગટાવ્યું, તે પૃથ્વીમાં પ્રવેશ્યું અને ત્યાંથી વિવિધ ઔષધિઓ ઉગીને, જેના દ્વારા આખું જગત ટક્યું છે.
સ લબ્ધતેજા ભગવાન્ સંસ્તવૈશ્ ચ સ્વકર્મભિઃ તપસ્ તેપે મહાભાગઃ પદ્માનાં દર્શનાય સઃ
પછી, પોતાનું તેજ પાછું મેળવી, સ્તુતિ અને પોતાના કર્મોથી, એ મહાભાગ્યવાને કમળોની દૃષ્ટિ માટે તપ કર્યું.
તતસ્ તસ્મૈ દદૌ રાજ્યં બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ બીજૌષધીનાં વિપ્રાણામ્ અપાં ચ મુનિસત્તમાઃ
પછી, બ્રહ્માજીએ, સર્વોત્તમ બ્રહ્મજ્ઞાની, તેને બીજ, ઔષધિઓ, બ્રાહ્મણો અને જળ પર રાજસત્તા આપી, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ.
સ તત્ પ્રાપ્ય મહારાજ્યં સોમઃ સૌમ્યવતાં વરઃ સમાજહ્રે રાજસૂયં સહસ્રશતદક્ષિણમ્
એ મહારાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને, સૌમ્ય સ્વભાવવાળા ચંદ્રે હજારો દાન આપીને રાજસૂય યજ્ઞ કર્યો.
દક્ષિણામ્ અદદાત્ સોમસ્ ત્રીંલ્ લોકાન્ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્ તેભ્યો બ્રહ્મર્ષિમુખ્યેભ્યઃ સદસ્યેભ્યશ્ ચ ભો દ્વિજાઃ
ચંદ્રે ત્રણેય લોકને દાનરૂપે આપ્યા, એવું આપણે સાંભળ્યું છે, હે દ્વિજગણ, એ સર્વ દાન બ્રહ્મર્ષિ અને યજ્ઞકર્મમાં સહાયકોને આપ્યા.
હિરણ્યગર્ભો બ્રહ્માત્રિર્ ભૃગુશ્ ચ ઋત્વિજો ઽભવત્ સદસ્યો ઽભૂદ્ ધરિસ્ તત્ર મુનિભિર્ બહુભિર્ વૃતઃ
હિરણ્યગર્ભ, બ્રહ્મા અને ભૃગુ યજ્ઞના મુખ્ય ઋત્વિજ બન્યા; હરિ ત્યાં સભ્ય તરીકે અનેક ઋષિઓ સાથે ઉપસ્થિત રહ્યા.
તં સિનીશ્ ચ કુહૂશ્ ચૈવ દ્યુતિઃ પુષ્ટિઃ પ્રભા વસુઃ કીર્તિર્ ધૃતિશ્ ચ લક્ષ્મીશ્ ચ નવ દેવ્યઃ સિષેવિરે
સિની, કુહૂ, દ્યુતિ, પુષ્ટિ, પ્રભા, વસુ, કીર્તિ, ધૃતિ અને લક્ષ્મી—આ નવ દેવીઓએ તેની સેવા કરી.
પ્રાપ્યાવભૃથમ્ અપ્ય્ અગ્ર્યં સર્વદેવર્ષિપૂજિતઃ વિરરાજાધિરાજેન્દ્રો દશધા ભાસયન્ દિશઃ
અગ્રગણ્ય અવભૃથ સ્નાન કરીને, સર્વ દેવતાઓ અને ઋષિઓ દ્વારા પૂજિત, તે રાજાધિરાજ દશ દિશાઓમાં તેજથી ઝગમગ્યો.
તસ્ય તત્ પ્રાપ્ય દુષ્પ્રાપ્યમ્ ઐશ્વર્યમ્ ઋષિસત્કૃતમ્ વિબભ્રામ મતિસ્ તાતાવિનયાદ્ અનયાહૃતા
એ દુર્લભ ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કરીને, ઋષિઓ દ્વારા સન્માનિત, તેના મનમાં અભિમાન અને અવિનય આવી ગયો.
બૃહસ્પતેઃ સ વૈ ભાર્યામ્ ઐશ્વર્યમદમોહિતઃ જહાર તરસા સોમો વિમત્યાઙ્ગિરસઃ સુતમ્
ઐશ્વર્યના ઘમંડથી ચકાચૂર થયેલા ચંદ્રે, અંગિરાના પુત્ર બૃહસ્પતિની પત્નીને બળપૂર્વક હરી લીધી.
સ યાચ્યમાનો દેવૈશ્ ચ તથા દેવર્ષિભિર્ મુહુઃ નૈવ વ્યસર્જયત્ તારાં તસ્માય્ અઙ્ગિરસે તદા
દેવતાઓ અને દેવર્ષિઓ વારંવાર વિનંતી કરતા છતાં, તે સમયે તેણે તારા અંગિરસને આપી નહોતી.
ઉશના તસ્ય જગ્રાહ પાર્ષ્ણિમ્ અઙ્ગિરસસ્ તદા રુદ્રશ્ ચ પાર્ષ્ણિં જગ્રાહ ગૃહીત્વાજગવં ધનુઃ
પછી ઉશનાએ અંગિરસના પગની એડી પકડી, અને રુદ્રે પણ પોતાનું બકરાના શિંગનું ધનુષ લઈને એડી પકડી.
તેન બ્રહ્મશિરો નામ પરમાસ્ત્રં મહાત્મના ઉદ્દિશ્ય દેવાન્ ઉત્સૃષ્ટં યેનૈષાં નાશિતં યશઃ
પછી એ મહાન આત્માએ બ્રહ્મશિર નામનું પરમાસ્ત્ર દેવતાઓ સામે ચલાવ્યું, જેના કારણે તેમની કીર્તિ નાશ પામી.
તત્ર તદ્ યુદ્ધમ્ અભવત્ પ્રખ્યાતં તારકામયમ્ દેવાનાં દાનવાનાં ચ લોકક્ષયકરં મહત્
ત્યારે તારા માટે દેવો અને દાનવો વચ્ચે લોકને વિનાશ કરનારું મોટું અને પ્રસિદ્ધ યુદ્ધ થયું.
તત્ર શિષ્ટાસ્ તુ યે દેવાસ્ તુષિતાશ્ ચૈવ યે દ્વિજાઃ બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુર્ આદિદેવં સનાતનમ્
ત્યાં બાકી રહેલા દેવો, તુષિત દેવો અને દ્વિજોએ પ્રાચીન અને શાશ્વત બ્રહ્માને આશ્રય લીધો.
તદા નિવાર્યોશનસં તં વૈ રુદ્રં ચ શંકરમ્ દદાવ્ અઙ્ગિરસે તારાં સ્વયમ્ એવ પિતામહઃ
પછી ઉશનાસ અને રુદ્ર શંકરને રોકીને, પિતામહે પોતે તારા અંગિરસને આપી.
તામ્ અન્તઃપ્રસવાં દૃષ્ટ્વા ક્રુદ્ધઃ પ્રાહ બૃહસ્પતિઃ મદીયાયાં ન તે યોનૌ ગર્ભો ધાર્યઃ કથંચન
તારાને ગર્ભવતી જોઈને, બૃહસ્પતિ ગુસ્સે થઈને કહ્યું: 'મારી પત્નીમાં તારો બીજ કદી પણ રાખવામાં નહીં આવે.'
ઇષીકાસ્તમ્બમ્ આસાદ્ય ગર્ભં સા ચોત્સસર્જ હ જાતમાત્રઃ સ ભગવાન્ દેવાનામ્ આક્ષિપદ્ વપુઃ
પછી તે ઈશીકાના ડાંડા પાસે જઈને ગર્ભ છોડ્યો; અને જન્મતા જ તે ભગવંત દેવો જેવા તેજથી ચમક્યો.
તતઃ સંશયમ્ આપન્નાસ્ તારામ્ ઊચુઃ સુરોત્તમાઃ સત્યં બ્રૂહિ સુતઃ કસ્ય સોમસ્યાથ બૃહસ્પતેઃ
પછી શ્રેષ્ઠ દેવોએ તારા પાસે શંકા સાથે પૂછ્યું: 'સાચું કહો—આ પુત્ર કોનો છે? સોમાનો કે બૃહસ્પતિનો?'
પૃચ્છ્યમાના યદા દેવૈર્ નાહ સા વિબુધાન્ કિલ તદા તાં શપ્તુમ્ આરબ્ધઃ કુમારો દસ્યુહન્તમઃ
દેવોએ પુછ્યા છતાં, તારા જવાબ ન આપતા, ત્યારે દુશ્મનનો વિનાશ કરનાર પુત્ર તેને શાપ આપવા લાગ્યો.
તં નિવાર્ય તતો બ્રહ્મા તારાં પપ્રચ્છ સંશયમ્ યદ્ અત્ર તથ્યં તદ્ બ્રૂહિ તારે કસ્ય સુતસ્ ત્વ્ અયમ્
પછી બ્રહ્માએ તેને રોકી તારા પાસે શંકા વિશે પૂછ્યું: 'તારા, સાચું કહો, આ પુત્ર કોનો છે?'
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિઃ સા તં સોમસ્યેતિ પિતામહમ્ તદા તં મૂર્ધ્નિ ચાઘ્રાય સોમો રાજા સુતં પ્રતિ
તારે હાથ જોડીને કહ્યું: 'પિતામહ, આ સોમાનો પુત્ર છે.' પછી રાજા સોમાએ પોતાના પુત્રના માથા પર સુગંધ લીધી અને આનંદ કર્યો.
બુધ ઇત્ય્ અકરોન્ નામ તસ્ય બાલસ્ય ધીમતઃ પ્રતિકૂલં ચ ગગને સમભ્યુત્તિષ્ઠતે બુધઃ
તે બુદ્ધિશાળી બાળકને 'બુધ' નામ આપ્યું; અને બુધ આકાશમાં બીજા ગ્રહો સામે ઉગે છે.
ઉત્પાદયામ્ આસ તદા પુત્રં વૈરાજપુત્રિકમ્ તસ્યાપત્યં મહાતેજા બભૂવૈલઃ પુરૂરવાઃ
પછી તેણે વૈરોજના કન્યાથી પુત્ર ઉત્પન્ન કર્યો; તેનું મહાતેજસ્વી સંતાન ઇલાનો પુત્ર પુરૂરવસ બન્યો.
ઉર્વશ્યાં જજ્ઞિરે યસ્ય પુત્રાઃ સપ્ત મહાત્મનઃ એતત્ સોમસ્ય વો જન્મ કીર્તિતં કીર્તિવર્ધનમ્
ઉર્વશીમાંથી એ મહાન આત્માના સાત પુત્રો જન્મ્યા; આ રીતે સોમાનું કીર્તિવર્ધક જન્મ તમને વર્ણવાયું છે.
વંશમ્ અસ્ય મુનિશ્રેષ્ઠાઃ કીર્ત્યમાનં નિબોધત ધન્યમ્ આયુષ્યમ્ આરોગ્યં પુણ્યં સંકલ્પસાધનમ્
હવે, મુનિશ્રેષ્ઠો, તેના વંશનું વર્ણન સાંભળો, જે ધન્યતા, આયુષ્ય, આરોગ્ય, પુણ્ય અને ઇચ્છાની પૂર્ણતા આપે છે.
સોમસ્ય જન્મ શ્રુત્વૈવ પાપેભ્યો વિપ્રમુચ્યતે
સોમાનો જન્મ માત્ર સાંભળવાથી જ પાપોથી મુક્તિ મળે છે.
બુધસ્ય તુ મુનિશ્રેષ્ઠા વિદ્વાન્ પુત્રઃ પુરૂરવાઃ તેજસ્વી દાનશીલશ્ ચ યજ્વા વિપુલદક્ષિણઃ
હવે, મુનિશ્રેષ્ઠો, બુધનો વિદ્વાન પુત્ર પુરૂરવસ હતો, જે તેજસ્વી, દાનશીલ, યજ્ઞપ્રિય અને વિશાળ દક્ષિણાવાળો હતો.