તસ્મિન્ રાજનિ રાજ્યે તુ સ્થિતે ઽયોધ્યાપતૌ મુને વસિષ્ઠે બ્રહ્મવિચ્છ્રેષ્ઠે પુરોધસિ વિશેષતઃ
અયોધ્યાના રાજા દશરથ રાજ્યમાં શાસન કરતા હતા, ત્યારે, હે મુનિ, વશિષ્ઠ, જે બ્રહ્મજ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ છે, ખાસ કરીને તેમના મુખ્ય પુરોહિત હતા.
ન ચ વ્યાધિર્ ન દુર્ભિક્ષં ન ચાવૃષ્ટિર્ ન ચાધયઃ બ્રહ્મક્ષત્રવિશાં નિત્યં શૂદ્રાણાં ચ વિશેષતઃ
બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને ખાસ કરીને શૂદ્રોમાં કોઈ રોગ, દુર્ભિક્ષ, અનાવૃષ્ટિ કે દુઃખ નહોતું.
આશ્રમાણાં તુ સર્વેષામ્ આનન્દો ઽભૂત્ પૃથક્ પૃથક્ તસ્મિઞ્ શાસતિ રાજેન્દ્ર ઇક્ષ્વાકૂણાં કુલોદ્વહે
ઈક્ષ્વાકુ વંશના રાજા દશરથ શાસન કરતા હતા ત્યારે બધા આશ્રમોમાં અલગ અલગ આનંદ હતો.
દેવાનાં દાનવાનાં તુ રાજ્યાર્થે વિગ્રહો ઽભવત્ ક્વાપિ તત્ર જયં પ્રાપુર્ દેવાઃ ક્વાપિ તથેતરે
ક્યાંક દેવો અને દાનવો વચ્ચે રાજ્ય માટે ઝઘડો થયો; ક્યારેક દેવો જીત્યા, ક્યારેક દાનવો.
એવં પ્રવર્તમાને તુ ત્રૈલોક્યમ્ અતિપીડિતમ્ અભૂન્ નારદ તત્રાહમ્ અવદં દૈત્યદાનવાન્
એ રીતે ચાલતા, હે નારદ, ત્રણેય લોકોએ ભારે પીડા અનુભવી; ત્યારે મેં દૈત્ય અને દાનવોને સંબોધન કર્યું.
દેવાંશ્ ચાપિ વિશેષેણ ન કૃતં તૈર્ મદીરિતમ્ પુનશ્ ચ સંગરસ્ તેષાં બભૂવ સુમહાન્ મિથઃ
પણ ખાસ કરીને દેવોએ મારા કહેવા પર ધ્યાન ન આપ્યું; ફરીથી તેમના વચ્ચે મોટો યુદ્ધ થયો.
વિષ્ણું ગત્વા સુરાઃ પ્રોચુસ્ તથેશાનં જગન્મયમ્ તાવ્ ઊચતુર્ ઉભૌ દેવાન્ અસુરાન્ દૈત્યદાનવાન્
દેવો વિષ્ણુ અને ઈશાન, જગતના સ્વામી પાસે ગયા; બંનેએ દેવો, અસુરો, દૈત્ય અને દાનવોને સંબોધન કર્યું.
તપસા બલિનો યાન્તુ પુનઃ કુર્વન્તુ સંગરમ્ તથેત્ય્ આહુર્ યયુઃ સર્વે તપસે નિયતવ્રતાઃ
જે તપથી શક્તિશાળી છે, તેઓ ફરી તપ કરો અને પછી યુદ્ધ કરો; એમ કહ્યું અને બધા તપ કરવા માટે નિશ્ચયપૂર્વક ગયા.
યયુસ્ તુ રાક્ષસાન્ દેવાઃ પુનસ્ તે મત્સરાન્વિતાઃ દેવાનાં દાનવાનાં ચ સંગરો ઽભૂત્ સુદારુણઃ
દેવો ઈર્ષ્યાથી ભરેલા, ફરી રાક્ષસો પાસે ગયા; દેવો અને દાનવો વચ્ચે ખૂબ જ ભયંકર યુદ્ધ થયું.
ન તત્ર દેવા જેતારો નૈવ દૈત્યાશ્ ચ દાનવાઃ સંયુગે વર્તમાને તુ વાગ્ ઉવાચાશરીરિણી
તેમાં ન તો દેવો જીત્યા, ન તો દૈત્ય અને દાનવો; યુદ્ધ ચાલતા, એક શરીર વિનાની વાણી બોલી.
યેષાં દશરથો રાજા તે જેતારો ન ચેતરે
જેના સાથે રાજા દશરથ છે, તેઓ જ જીતે છે, બીજાઓ નહિ.
ઇતિ શ્રુત્વા જયાયોભૌ જગ્મતુર્ દેવદાનવૌ તત્ર વાયુસ્ ત્વરન્ પ્રાપ્તો રાજાનમ્ અવદત્ તદા
આ સાંભળીને દેવો અને દાનવો બંને વિજય માટે આગળ વધ્યા; ત્યારે વાયુ ઝડપથી રાજા પાસે આવ્યો અને કહ્યું.
આગન્તવ્યં ત્વયા રાજન્ દેવદાનવસંગરે યત્ર રાજા દશરથો જયસ્ તત્રેતિ વિશ્રુતમ્
હે રાજા, તમારે દેવો અને દાનવોના યુદ્ધમાં આવવું જોઈએ; જ્યાં દશરથ રાજા છે, ત્યાં વિજય જાણીતી છે.
તસ્માત્ ત્વં દેવપક્ષે સ્યા ભવેયુર્ જયિનઃ સુરાઃ
તેથી, તમે દેવોની તરફ હો, જેથી દેવો જીતે.
તદ્ વાયુવચનં શ્રુત્વા રાજા દશરથો નૃપઃ આગમ્યતે મયા સત્યં ગચ્છ વાયો યથાસુખમ્
વાયુના શબ્દો સાંભળીને દશરથ રાજાએ કહ્યું: 'હું ચોક્કસ આવીશ; વાયુ, તું મનગમતું જા.'
ગતે વાયૌ તદા દૈત્યા આજગ્મુર્ ભૂપતિં પ્રતિ તે ઽપ્ય્ ઊચુર્ ભગવન્ન્ અસ્મત્સાહાય્યં કર્તુમ્ અર્હસિ
વાયુ જતા, દૈત્યો રાજા પાસે આવ્યા અને કહ્યું: 'હે સ્વામી, અમને પણ સહાય આપવી જોઈએ.'
રાજન્ દશરથ શ્રીમન્ વિજયસ્ ત્વયિ સંસ્થિતઃ તસ્માત્ ત્વં વૈ દૈત્યપતેઃ સાહાય્યં કર્તુમ્ અર્હસિ
રાજા દશરથ, તારી પાસે જ વિજય છે; તેથી તું દૈત્યપતિને મદદ કરવી જોઈએ.
તતઃ પ્રોવાચ નૃપતિર્ વાયુના પ્રાર્થિતઃ પુરા પ્રતિજ્ઞાતં મયા તચ્ ચ યાન્તુ દૈત્યાશ્ ચ દાનવાઃ
પછી, વાયુએ પહેલાં વિનંતી કરી હતી, એ રાજાએ કહ્યું: 'હું પહેલેથી જ વચન આપ્યું છે; દૈત્ય અને દાનવો હવે જઈ શકે.'
સ તુ રાજા તથા ચક્રે ગત્વા ચૈવ ત્રિવિષ્ટપમ્ યુદ્ધં ચક્રે તથા દૈત્યૈર્ દાનવૈઃ સહ રાક્ષસૈઃ
એ રાજાએ એમ જ કર્યું, અને સ્વર્ગમાં જઈને દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસો સાથે યુદ્ધ કર્યું.
પશ્યત્સુ દેવસંઘેષુ નમુચેર્ ભ્રાતરસ્ તદા વિવિધુર્ નિશિતૈર્ બાણૈર્ અથાક્ષં નૃપતેસ્ તથા
દેવતાઓની સભા જોઈ રહી હતી ત્યારે, નમુચિના ભાઈઓએ તીક્ષ્ણ બાણોથી રાજાના રથનું અક્ષ ભાંગી નાખ્યું.
ભિન્નાક્ષં તં રથં રાજા ન જાનાતિ સ સંભ્રમાત્ રાજાન્તિકે સ્થિતા સુભ્રૂઃ કૈકેય્યાજ્ઞાયિ નારદ
રાજા ગભરાટમાં રથનું અક્ષ ભાંયેલું છે એ જાણ્યો નહીં; સુંદર ભ્રૂવાળી કૈકેયી રાજા પાસે ઊભી હતી, નારદ.
ન જ્ઞાપિતં તયા રાજ્ઞે સ્વયમ્ આલોક્ય સુવ્રતા ભગ્નમ્ અક્ષં સમાલક્ષ્ય ચક્રે હસ્તં તદા સ્વકમ્
કૈકેયીએ રાજાને પોતે કહ્યું નહીં, પણ ભંગાયેલા અક્ષને જોઈને, એ સદ્ગુણવતી સ્ત્રીએ તરત પોતાનો હાથ ત્યાં રાખ્યો.
અક્ષવન્ મુનિશાર્દૂલ તદ્ એતન્ મહદ્ અદ્ભુતમ્ રથેન રથિનાં શ્રેષ્ઠસ્ તયા દત્તકરેણ ચ
મુનિશ્રેષ્ઠ, આ બહુ અદભુત કામ હતું: રથચાલકમાં શ્રેષ્ઠ રાજાએ, કૈકેયીના હાથથી અક્ષની જગ્યાએ, યુદ્ધમાં વિજય મેળવ્યો.
જિતવાન્ દૈત્યદનુજાન્ દેવૈઃ પ્રાપ્ય વરાન્ બહૂન્ તતો દેવૈર્ અનુજ્ઞાતસ્ ત્વ્ અયોધ્યાં પુનર્ અભ્યગાત્
દૈત્ય અને દાનવોને જીત્યા પછી, દેવતાઓ પાસેથી અનેક વરદાન મેળવી, તેમના અનુમતિથી રાજા આનંદથી અયોધ્યા પાછા ફર્યો.
સ તુ મધ્યે મહારાજો માર્ગે વીક્ષ્ય તદા પ્રિયામ્ કૈકેય્યાઃ કર્મ તદ્ દૃષ્ટ્વા વિસ્મયં પરમં ગતઃ
પછી, માર્ગમાં મહારાજાએ પોતાની પ્રિય કૈકેયીને જોયી, અને એના કામને જોઈને ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડી ગયો.
તતસ્ તસ્યૈ વરાન્ પ્રાદાત્ ત્રીંસ્ તુ નારદ સા અપિ અનુમાન્ય નૃપપ્રોક્તં કૈકેયી વાક્યમ્ અબ્રવીત્
પછી, રાજાએ કૈકેયીને ત્રણ વરદાન આપ્યા, નારદ; અને રાજાની મંજૂરી લઈને, કૈકેયીએ એના શબ્દો કહ્યું.
ત્વયિ તિષ્ઠન્તુ રાજેન્દ્ર ત્વયા દત્તા વરા અમી
રાજાધિરાજ, એ વરદાનો તારી પાસે રહે, જ્યારે સુધી હું એ માંગું નહીં.
વિભૂષણાનિ રાજેન્દ્રો દત્ત્વા સ પ્રિયયા સહ રથેન વિજયી રાજા યયૌ સ્વનગરં સુખી
રાજાએ પોતાની પ્રિયને આભૂષણ આપ્યા, અને એ સાથે રથમાં વિજયી અને ખુશ થઈને પોતાના શહેરમાં પાછો ગયો.
યોષિતાં કિમ્ અદેયં હિ પ્રિયાણામ્ ઉચિતાગમે સ કદાચિદ્ દશરથો મૃગયાશીલિભિર્ વૃતઃ
પ્રિય સ્ત્રીઓ માટે યોગ્ય સમયે શું આપવું નહીં જોઈએ? એક વખત દશરથ શિકારીઓ સાથે શિકાર માટે નીકળ્યા.
અટન્ન્ અરણ્યે શર્વર્યાં વારિબન્ધમ્ અથાકરોત્ સપ્તવ્યસનહીનેન ભવિતવ્યં તુ ભૂભુજા
એ જંગલમાં રાતે ફર્યા અને પાણીનો બંધ બાંધ્યો; રાજાને સાત દુર્વૃત્તિઓથી મુક્ત રહેવું જોઈએ.