ઉભયોસ્ તીરયોસ્ તત્ર તીર્થાનાં શતમ્ ઉત્તમમ્ સર્વપાપક્ષયકરં સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્
આ બંને કાંઠે શ્રેષ્ઠ તીર્થોનું શત છે, જે બધા પાપો દૂર કરે છે અને સર્વ સિદ્ધિઓ આપે છે.
પૂર્ણતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં ગઙ્ગાયા ઉત્તરે તટે તત્ર સ્નાત્વા નરો ઽજ્ઞાનાત્ તથાપિ શુભમ્ આપ્નુયાત્
ગંગાના ઉત્તર કાંઠે, જ્યાં પૂર્ણતીર્થ નામે જાણીતું છે, ત્યાં કોઈ અજાણતાં પણ સ્નાન કરે તો શુભ ફળ મેળવે છે.
પૂર્ણતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં વર્ણ્યતે કેન જન્તુના સ્વયં સંસ્થીયતે યત્ર ચક્રિણા ચ પિનાકિના
પૂર્ણતીર્થની મહિમા કોણ વર્ણવી શકે, જ્યાં ચક્રધારી અને ત્રિશૂલી પણ પોતે સ્થિર થયા છે.
પુરા ધન્વન્તરિર્ નામ કલ્પાદાવ્ આયુષઃ સુતઃ ઇષ્ટ્વા બહુવિધૈર્ યજ્ઞૈર્ અશ્વમેધપુરઃસરૈઃ
કલ્પના આરંભે, આયુષનો પુત્ર ધન્વંતરીએ અનેક યજ્ઞો કર્યા, જેમાં અશ્વમેધ યજ્ઞ મુખ્ય હતો.
દત્ત્વા દાનાન્ય્ અનેકાનિ ભુક્ત્વા ભોગાંશ્ ચ પુષ્કલાન્ વિજ્ઞાય ભોગવૈષમ્યં પરં વૈરાગ્યમ્ આશ્રિતઃ
ધન્વંતરીએ અનેક દાન આપ્યા અને ઘણાં આનંદ માણ્યા, પણ ભોગોમાં અસમાનતા સમજીને અંતે શ્રેષ્ઠ વૈરાગ્ય અપનાવ્યું.
ગિરિશૃઙ્ગે ઽમ્બુધેઃ પારે તથા ગઙ્ગાનદીતટે શિવવિષ્ણ્વોર્ ગૃહે વાપિ વિશેષાત્ પુણ્યસંગમે
સમુદ્રપાર પર્વત શિખરે, ગંગા કાંઠે, શિવ-વિષ્ણુના ઘરમાં કે પવિત્ર સંગમમાં વિશેષ પુણ્ય મળે છે.
તપ્તં હુતં ચ જપ્તં ચ સર્વમ્ અક્ષયતાં વ્રજેત્ ધન્વન્તરિર્ ઇતિ જ્ઞાત્વા તત્ર તેપે તપો મહત્
ત્યાં જે તપ, હવન અને જપ થાય છે, તે બધું અક્ષય રહે છે; આ જાણીને ધન્વંતરીએ ત્યાં મહાન તપ કર્યું.
જ્ઞાનવૈરાગ્યસંપન્નો ભીમેશચરણાશ્રયઃ તપશ્ ચકાર વિપુલં ગઙ્ગાસાગરસંગમે
જ્ઞાન અને વૈરાગ્યથી યુક્ત, ભીમેશના ચરણોમાં આશ્રય લઈને, ગંગા અને સમુદ્રના સંગમ પર ધન્વંતરીએ ઉગ્ર તપ કર્યું.
પુરા ચ નિકૃતો રાજ્ઞા રણં હિત્વા મહાસુરઃ સહસ્રમ્ એકં વર્ષાણાં સમુદ્રં પ્રાવિશદ્ ભયાત્
ક્યારેક એક મહાસુર રાજાએ યુદ્ધમાં હરાવ્યો, તો ડરથી તે હજારો વર્ષ સુધી સમુદ્રમાં છુપાયો.
ધન્વન્તરૌ વનં પ્રાપ્તે રાજ્યં પ્રાપ્તે તુ તત્સુતે વિરાગં ચ ગતે રાજ્ઞિ તતઃ પ્રાયાદ્ અથાર્ણવાત્
ધન્વંતરી જંગલમાં ગયો ત્યારે તેના પુત્રને રાજ્ય મળ્યું; રાજાએ વૈરાગ્ય ધારણ કર્યું ત્યારે તે સમુદ્રમાંથી બહાર આવ્યો.
તપસ્યન્તં તમો નામ બલવાન્ અસુરો મુને ગઙ્ગાતીરં સમાશ્રિત્ય રાજા ધન્વન્તરિર્ યતઃ
ગંગા કાંઠે ધન્વંતરી રાજા તપ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે તામો નામનો શક્તિશાળી દાનવ ત્યાં આશ્રયે આવ્યો, હે મુનિ.
જપહોમરતો નિત્યં બ્રહ્મજ્ઞાનપરાયણઃ તં રિપું નાશયામીતિ તમઃ પ્રાયાદ્ અથાર્ણવાત્
ધન્વંતરી હમેશાં જપ અને હવનમાં તત્પર, બ્રહ્મજ્ઞાનમાં રત હતો; 'હું એ દુશ્મનને નાશીશ' એમ વિચારી, તામો સમુદ્રમાંથી બહાર આવ્યો.
નાશિતો બહુશો ઽનેન રાજ્ઞા બલવતા ત્વ્ અહમ્ તં રિપું નાશયામીતિ તમઃ પ્રાયાદ્ અથાર્ણવાત્
હું, આ શક્તિશાળી રાજા, એ દુશ્મનને ઘણી વાર નાશ કર્યો છે; 'હું એ દુશ્મનને નાશીશ' એમ વિચારી, તામો સમુદ્રમાંથી બહાર આવ્યો.
માયયા પ્રમદારૂપં કૃત્વા રાજાનમ્ અભ્યગાત્ નૃત્યગીતવતી સુભ્રૂર્ હસન્તી ચારુદર્શના
તામોએ માયાથી સ્ત્રીનું રૂપ લઈને રાજા પાસે ગયો; સુંદર ભમોવાળી, નૃત્ય-ગીત કરતી, હસતી, મનોહર દેખાતી હતી.
તાં દૃષ્ટ્વા ચારુસર્વાઙ્ગીં બહુકાલં નયાન્વિતામ્ શાન્તામ્ અનુવ્રતાં ભક્તાં કૃપયા ચાબ્રવીન્ નૃપઃ
રાજાએ એ સુંદર અંગોવાળી, લાંબા સમયથી ત્યાં રહેલી, શાંત, ભક્ત અને નિષ્ઠાવાન સ્ત્રીને દયાથી વાત કરી.
કાસિ ત્વં કસ્ય હેતોર્ વા વર્તસે ગહને વને કં દૃષ્ટ્વા હર્ષસીવ ત્વં વદ કલ્યાણિ પૃચ્છતે
તુ કોણ છે? આ ઘન જંગલમાં કયા કારણથી રહે છે? તુ કોને જોઈને એટલી ખુશ લાગે છે? હે શુભે, હું પૂછું છું, મને કહો.
પ્રમદા ચાપિ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા રાજાનમ્ અબ્રવીત્
સ્ત્રીએ એ વાક્ય સાંભળી રાજાને જવાબ આપ્યો.
ત્વયિ તિષ્ઠતિ કો લોકે હેતુર્ હર્ષસ્ય મે ભવેત્ અહમ્ ઇન્દ્રસ્ય યા લક્ષ્મીસ્ ત્વાં દૃષ્ટ્વા કામસંભૃતમ્
તુ અહીં હોય ત્યારે મારા આનંદનું બીજું કારણ શું હોઈ શકે? હું ઇન્દ્રની લક્ષ્મી છું; તને જોઈને મારી અંદર કામ ઉદ્ભવ્યો છે.
હર્ષાચ્ ચરામિ પુરતો રાજંસ્ તવ પુનઃ પુનઃ અગણ્યપુણ્યવિરહાદ્ અહં સર્વસ્ય દુર્લભા
હું આનંદથી તારો સામો વારંવાર ચાલું છું, રાજા, પણ અનગણ્ય પુણ્યના અભાવને કારણે, હું સૌ માટે દુર્લભ છું.
એતદ્ વચો નિશમ્યાશુ તપસ્ ત્યક્ત્વા સુદુષ્કરમ્ તામ્ એવ મનસા ધ્યાયંસ્ તન્નિષ્ઠસ્ તત્પરાયણઃ
આ શબ્દો સાંભળીને, તેણે એ અત્યંત કઠિન તપ તુરંત છોડી દીધું, મનમાં માત્ર એ સ્ત્રીને જ ધ્યાનમાં રાખી, એમાં જ નિષ્ઠા રાખી, એમાં જ તનમનથી લાગ્યો.
તદેકશરણો રાજા બભૂવ સ યદા તમઃ અન્તર્ધાનં ગતો બ્રહ્મન્ નાશયિત્વા તપો બૃહત્
પછી રાજા માત્ર એ સ્ત્રીમાં જ આશ્રય લેતા બન્યા; જ્યારે અંધકારમાં પ્રવેશ કર્યો, બ્રહ્મન, એ મહાન તપનો નાશ કરીને અદૃશ્ય થઈ ગયા.
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ઽહં વૈ વરાન્ દાતું સમભ્યગામ્ તં દૃષ્ટ્વા વિહ્વલીભૂતં તપોભ્રષ્ટં યથા મૃતમ્
એ દરમિયાન, હું ત્યાં વરદાન આપવા આવ્યો; તેને ગભરાયેલો, તપથી પડી ગયેલો, જાણે મરેલો હોય એવો જોઈને—
તમ્ આશ્વાસ્યાથ વિવિધૈર્ હેતુભિર્ નૃપસત્તમમ્ તવ શત્રુસ્ તમો નામ કૃત્વા તાં તપસશ્ ચ્યુતિમ્
પછી, વિવિધ કારણોથી એ શ્રેષ્ઠ રાજાને આશ્વાસન આપીને, તારા શત્રુનું નામ 'અંધકાર' રાખ્યું અને એના તપનો પતન કર્યો.
ચરિતાર્થો ગતો રાજન્ ન ત્વં શોચિતુમ્ અર્હસિ આનન્દયન્તિ પ્રમદાસ્ તાપયન્તિ ચ માનવમ્
એનો ઉદ્દેશ્ય પૂરું થયો, રાજા, તું દુઃખી થવો જોઈએ નહીં; સ્ત્રીઓ આનંદ આપે છે અને પુરુષોને દુઃખ પણ આપે છે.
સર્વા એવ વિશેષેણ કિમ્ ઉ માયામયી તુ સા તતઃ કૃતાઞ્જલી રાજા મામ્ આહ વિગતભ્રમઃ
બધી સ્ત્રીઓ આવું કરે છે, ખાસ કરીને એ જે માયાથી બનેલી છે; પછી, હાથ જોડીને, રાજાએ મને કહ્યું, એનો ભ્રમ દૂર થઈ ગયો હતો.
કિં કરોમિ કથં બ્રહ્મંસ્ તપસઃ પારમ્ આપ્નુયામ્
હું શું કરું, બ્રહ્મન? કેવી રીતે તપનો અંત મેળવી શકું?
તતસ્ તસ્યોત્તરં પ્રાદાં દેવદેવં જનાર્દનમ્ સ્તુહિ સર્વપ્રયત્નેન તતઃ સિદ્ધિમ્ અવાપ્સ્યસિ
પછી મેં તેને ઉત્તર આપ્યો: સર્વશક્તિને, જનાર્દનને, સર્વ પ્રયત્નથી સ્તુતિ કર; પછી તું સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરશે.
સ હ્ય્ અશેષજગત્સ્રષ્ટા વેદવેદ્યઃ પુરાતનઃ સર્વાર્થસિદ્ધિદઃ પુંસાં નાન્યો ઽસ્તિ ભુવનત્રયે
એ સર્વ જગતનો સર્જનહાર છે, પ્રાચીન છે, વેદથી જાણવાનો છે, પુરુષોને સર્વ સિદ્ધિ આપનાર છે; ત્રણેય લોકમાં બીજો કોઈ નથી.
સ જગામ નગશ્રેષ્ઠં હિમવન્તં નૃપોત્તમઃ કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા વિષ્ણું તુષ્ટાવ ભક્તિતઃ
પછી એ શ્રેષ્ઠ રાજા હિમવંત પર્વત પર ગયો; હાથ જોડીને, ભક્તિપૂર્વક વિષ્ણુની સ્તુતિ કરી.
જય વિષ્ણો જયાચિન્ત્ય જય જિષ્ણો જયાચ્યુત જય ગોપાલ લક્ષ્મીશ જય કૃષ્ણ જગન્મય
જય વિષ્ણુ! જય અચિંત્ય! જય વિજયી! જય અચ્યૂત! જય ગોપાલ, લક્ષ્મીનાથ! જય કૃષ્ણ, જગતરૂપ!