ગૃહાણ કન્યાં વિધિવદ્ ભાર્યાં કુરુ મમ સ્વસામ્ અસ્યાં પ્રીત્યા વર્તિતવ્યં યાચેયં દક્ષિણામ્ ઇમામ્
મારી બહેનને વિધિવત પત્ની તરીકે સ્વીકારો; તેના સાથે પ્રેમથી રહો—એ જ દક્ષિણા હું માગું છું.
ભ્રાતૃવત્ પુત્રવચ્ ચાપિ શિષ્યઃ સ્યાત્ તુ ગુરોઃ સદા ગુરુશ્ ચ પિતૃવચ્ ચ સ્યાત્ સંબન્ધો ઽત્ર કથં ભવેત્
શિષ્યે ગુરુ માટે હંમેશા ભાઈ કે પુત્ર જેવો હોવો જોઈએ, અને ગુરુ પિતા જેવો; તો આ સંબંધ કેવી રીતે શક્ય છે?
મદ્વાક્યં કુરુ સત્યં ત્વં મમાજ્ઞા તવ દક્ષિણા સર્વં સ્મૃત્વા કઠાદ્ય ત્વં રેવતીં ભર તન્મનાઃ
મારા વચનને સાચું માનીને, મારી આજ્ઞા જ તમારી દક્ષિણા છે. કઠ, બધું યાદ રાખો અને રેવતીને મનથી સ્વીકારો.
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા ગુરોર્ વાક્યાત્ કઠો જગ્રાહ પાણિના રેવતીં વિધિવદ્ દત્તાં તાં સમીક્ષ્ય કઠસ્ ત્વ્ અથ
‘તથાસ્તુ’ કહીને, ગુરુના વચનથી કઠે રેવતીને હાથ પકડીને વિધિવત સ્વીકારી; પછી કઠે રેવતીને જોયી.
તત્રૈવ પૂજયામ્ આસ દેવેશં શંકરં તદા રેવત્યા રૂપસંપત્ત્યૈ શિવપ્રીત્યૈ ચ રેવતી
ત્યાં કઠે રેવતી સાથે દેવોના સ્વામી શંકરને પૂજ્યા, રેવતીના રૂપ અને શિવની પ્રસન્નતા માટે.
સુરૂપા ચારુસર્વાઙ્ગી ન રૂપેણોપમીયતે અભિષેકોદકં તત્ર રેવત્યા યદ્ વિનિઃસૃતમ્
તે સુંદર હતી, સૌંદર્યથી ભરપૂર, રૂપમાં અદ્વિતીય; ત્યાં રેવતીના અભિષેકનું પાણી વહ્યું.
સાભવત્ તત્ર ગઙ્ગાયાં તસ્માત્ તન્નામતો નદી રેવતીતિ સમાખ્યાતા રૂપસૌભાગ્યદાયિની
તે ગંગામાં રેવતી નામે નદી બની, જે સૌંદર્ય અને શુભતા આપે છે.
પુનર્ દર્ભૈશ્ ચ વિવિધૈર્ અભિષેકં ચકાર સઃ પુણ્યરૂપત્વસંસિદ્ધ્યૈ વિદર્ભા તદ્ અભૂન્ નદી
પછી વિવિધ દર્ભાથી ફરી અભિષેક કર્યો, શુભ રૂપ મેળવવા માટે; એ નદી વિદર્ભા બની.
શ્રદ્ધયા સંગમે સ્નાત્વા રેવતીગઙ્ગયોર્ નરઃ સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકે મહીયતે
જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાથી રેવતી અને ગંગાના સંગમમાં સ્નાન કરે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે અને વિષ્ણુના લોકમાં સન્માન પામે છે.
તથા વિદર્ભાગૌતમ્યોઃ સંગમે શ્રદ્ધયા મુને સ્નાનં કરોત્ય્ અસૌ યાતિ ભુક્તિં મુક્તિં ચ તત્ક્ષણાત્
એ જ રીતે, હે મુનિ, જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાથી વિદર્ભા અને ગૌતમીના સંગમમાં સ્નાન કરે છે, તે તત્કાળ ભોગ અને મુક્તિ મેળવે છે.
ઉભયોસ્ તીરયોસ્ તત્ર તીર્થાનાં શતમ્ ઉત્તમમ્ સર્વપાપક્ષયકરં સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્
આ બંને કાંઠે શ્રેષ્ઠ તીર્થોનું શત છે, જે બધા પાપો દૂર કરે છે અને સર્વ સિદ્ધિઓ આપે છે.
પૂર્ણતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં ગઙ્ગાયા ઉત્તરે તટે તત્ર સ્નાત્વા નરો ઽજ્ઞાનાત્ તથાપિ શુભમ્ આપ્નુયાત્
ગંગાના ઉત્તર કાંઠે, જ્યાં પૂર્ણતીર્થ નામે જાણીતું છે, ત્યાં કોઈ અજાણતાં પણ સ્નાન કરે તો શુભ ફળ મેળવે છે.
પૂર્ણતીર્થસ્ય માહાત્મ્યં વર્ણ્યતે કેન જન્તુના સ્વયં સંસ્થીયતે યત્ર ચક્રિણા ચ પિનાકિના
પૂર્ણતીર્થની મહિમા કોણ વર્ણવી શકે, જ્યાં ચક્રધારી અને ત્રિશૂલી પણ પોતે સ્થિર થયા છે.
પુરા ધન્વન્તરિર્ નામ કલ્પાદાવ્ આયુષઃ સુતઃ ઇષ્ટ્વા બહુવિધૈર્ યજ્ઞૈર્ અશ્વમેધપુરઃસરૈઃ
કલ્પના આરંભે, આયુષનો પુત્ર ધન્વંતરીએ અનેક યજ્ઞો કર્યા, જેમાં અશ્વમેધ યજ્ઞ મુખ્ય હતો.
દત્ત્વા દાનાન્ય્ અનેકાનિ ભુક્ત્વા ભોગાંશ્ ચ પુષ્કલાન્ વિજ્ઞાય ભોગવૈષમ્યં પરં વૈરાગ્યમ્ આશ્રિતઃ
ધન્વંતરીએ અનેક દાન આપ્યા અને ઘણાં આનંદ માણ્યા, પણ ભોગોમાં અસમાનતા સમજીને અંતે શ્રેષ્ઠ વૈરાગ્ય અપનાવ્યું.
ગિરિશૃઙ્ગે ઽમ્બુધેઃ પારે તથા ગઙ્ગાનદીતટે શિવવિષ્ણ્વોર્ ગૃહે વાપિ વિશેષાત્ પુણ્યસંગમે
સમુદ્રપાર પર્વત શિખરે, ગંગા કાંઠે, શિવ-વિષ્ણુના ઘરમાં કે પવિત્ર સંગમમાં વિશેષ પુણ્ય મળે છે.
તપ્તં હુતં ચ જપ્તં ચ સર્વમ્ અક્ષયતાં વ્રજેત્ ધન્વન્તરિર્ ઇતિ જ્ઞાત્વા તત્ર તેપે તપો મહત્
ત્યાં જે તપ, હવન અને જપ થાય છે, તે બધું અક્ષય રહે છે; આ જાણીને ધન્વંતરીએ ત્યાં મહાન તપ કર્યું.
જ્ઞાનવૈરાગ્યસંપન્નો ભીમેશચરણાશ્રયઃ તપશ્ ચકાર વિપુલં ગઙ્ગાસાગરસંગમે
જ્ઞાન અને વૈરાગ્યથી યુક્ત, ભીમેશના ચરણોમાં આશ્રય લઈને, ગંગા અને સમુદ્રના સંગમ પર ધન્વંતરીએ ઉગ્ર તપ કર્યું.
પુરા ચ નિકૃતો રાજ્ઞા રણં હિત્વા મહાસુરઃ સહસ્રમ્ એકં વર્ષાણાં સમુદ્રં પ્રાવિશદ્ ભયાત્
ક્યારેક એક મહાસુર રાજાએ યુદ્ધમાં હરાવ્યો, તો ડરથી તે હજારો વર્ષ સુધી સમુદ્રમાં છુપાયો.
ધન્વન્તરૌ વનં પ્રાપ્તે રાજ્યં પ્રાપ્તે તુ તત્સુતે વિરાગં ચ ગતે રાજ્ઞિ તતઃ પ્રાયાદ્ અથાર્ણવાત્
ધન્વંતરી જંગલમાં ગયો ત્યારે તેના પુત્રને રાજ્ય મળ્યું; રાજાએ વૈરાગ્ય ધારણ કર્યું ત્યારે તે સમુદ્રમાંથી બહાર આવ્યો.
તપસ્યન્તં તમો નામ બલવાન્ અસુરો મુને ગઙ્ગાતીરં સમાશ્રિત્ય રાજા ધન્વન્તરિર્ યતઃ
ગંગા કાંઠે ધન્વંતરી રાજા તપ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે તામો નામનો શક્તિશાળી દાનવ ત્યાં આશ્રયે આવ્યો, હે મુનિ.
જપહોમરતો નિત્યં બ્રહ્મજ્ઞાનપરાયણઃ તં રિપું નાશયામીતિ તમઃ પ્રાયાદ્ અથાર્ણવાત્
ધન્વંતરી હમેશાં જપ અને હવનમાં તત્પર, બ્રહ્મજ્ઞાનમાં રત હતો; 'હું એ દુશ્મનને નાશીશ' એમ વિચારી, તામો સમુદ્રમાંથી બહાર આવ્યો.
નાશિતો બહુશો ઽનેન રાજ્ઞા બલવતા ત્વ્ અહમ્ તં રિપું નાશયામીતિ તમઃ પ્રાયાદ્ અથાર્ણવાત્
હું, આ શક્તિશાળી રાજા, એ દુશ્મનને ઘણી વાર નાશ કર્યો છે; 'હું એ દુશ્મનને નાશીશ' એમ વિચારી, તામો સમુદ્રમાંથી બહાર આવ્યો.
માયયા પ્રમદારૂપં કૃત્વા રાજાનમ્ અભ્યગાત્ નૃત્યગીતવતી સુભ્રૂર્ હસન્તી ચારુદર્શના
તામોએ માયાથી સ્ત્રીનું રૂપ લઈને રાજા પાસે ગયો; સુંદર ભમોવાળી, નૃત્ય-ગીત કરતી, હસતી, મનોહર દેખાતી હતી.
તાં દૃષ્ટ્વા ચારુસર્વાઙ્ગીં બહુકાલં નયાન્વિતામ્ શાન્તામ્ અનુવ્રતાં ભક્તાં કૃપયા ચાબ્રવીન્ નૃપઃ
રાજાએ એ સુંદર અંગોવાળી, લાંબા સમયથી ત્યાં રહેલી, શાંત, ભક્ત અને નિષ્ઠાવાન સ્ત્રીને દયાથી વાત કરી.
કાસિ ત્વં કસ્ય હેતોર્ વા વર્તસે ગહને વને કં દૃષ્ટ્વા હર્ષસીવ ત્વં વદ કલ્યાણિ પૃચ્છતે
તુ કોણ છે? આ ઘન જંગલમાં કયા કારણથી રહે છે? તુ કોને જોઈને એટલી ખુશ લાગે છે? હે શુભે, હું પૂછું છું, મને કહો.
પ્રમદા ચાપિ તદ્વાક્યં શ્રુત્વા રાજાનમ્ અબ્રવીત્
સ્ત્રીએ એ વાક્ય સાંભળી રાજાને જવાબ આપ્યો.
ત્વયિ તિષ્ઠતિ કો લોકે હેતુર્ હર્ષસ્ય મે ભવેત્ અહમ્ ઇન્દ્રસ્ય યા લક્ષ્મીસ્ ત્વાં દૃષ્ટ્વા કામસંભૃતમ્
તુ અહીં હોય ત્યારે મારા આનંદનું બીજું કારણ શું હોઈ શકે? હું ઇન્દ્રની લક્ષ્મી છું; તને જોઈને મારી અંદર કામ ઉદ્ભવ્યો છે.
હર્ષાચ્ ચરામિ પુરતો રાજંસ્ તવ પુનઃ પુનઃ અગણ્યપુણ્યવિરહાદ્ અહં સર્વસ્ય દુર્લભા
હું આનંદથી તારો સામો વારંવાર ચાલું છું, રાજા, પણ અનગણ્ય પુણ્યના અભાવને કારણે, હું સૌ માટે દુર્લભ છું.
એતદ્ વચો નિશમ્યાશુ તપસ્ ત્યક્ત્વા સુદુષ્કરમ્ તામ્ એવ મનસા ધ્યાયંસ્ તન્નિષ્ઠસ્ તત્પરાયણઃ
આ શબ્દો સાંભળીને, તેણે એ અત્યંત કઠિન તપ તુરંત છોડી દીધું, મનમાં માત્ર એ સ્ત્રીને જ ધ્યાનમાં રાખી, એમાં જ નિષ્ઠા રાખી, એમાં જ તનમનથી લાગ્યો.