ગઙ્ગાસમીપે યો દદ્યાત્ સર્વકામાન્ અવાપ્નુયાત્ ભૂમિં સસ્યવતીં ગાશ્ ચ ઓષધીશ્ ચ મુદાન્વિતઃ
જે ગંગા કિનારે દાન આપે છે, તે સર્વ ઈચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે—ઉપજાઉ જમીન, ગાય અને ઔષધિઓ આનંદપૂર્વક મળે છે.
વિષ્ણુબ્રહ્મેશરૂપાય યો દદ્યાદ્ ભક્તિમાન્ નરઃ સર્વં તદ્ અક્ષયં વિદ્યાત્ સર્વકામાન્ અવાપ્નુયાત્
જે ભક્તિપૂર્વક વિષ્ણુ, બ્રહ્મા અને મહાદેવ સ્વરૂપને દાન આપે છે, તેને તે બધું અક્ષય રહે છે અને સર્વ ઈચ્છાઓ પ્રાપ્ત થાય છે.
ઓષધ્યઃ સોમરાજન્યાઃ સોમશ્ ચાપ્ય્ ઓષધીપતિઃ ઇતિ જ્ઞાત્વા બ્રહ્મવિદ ઓષધીર્ યઃ પ્રદાસ્યતિ
ઔષધિઓ સોમના વંશની છે અને સોમ ઔષધિઓના રાજા છે—આ રીતે જાણીને, જે બ્રહ્મવિદ્યા પ્રમાણે ઔષધિઓનું દાન આપે છે,
સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નોતિ બ્રહ્મલોકે મહીયતે તા એવ સોમરાજન્યાઃ પ્રીતાઃ પ્રોચુઃ પુનઃ પુનઃ
તે સર્વ ઈચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે અને બ્રહ્મલોકમાં સન્માન પામે છે; એ જ સોમવંશી ઔષધિઓ પ્રસન્ન થઈને વારંવાર બોલી.
યો ઽસ્માન્ દદાતિ ગઙ્ગાયાં તં રાજન્ પારયામસિ ત્વમ્ ઉત્તમશ્ ચૌષધીશ ત્વદધીનં ચરાચરમ્
હે રાજા, જે કોઈ અમને ગંગામાં આપે છે, અમે તેને પાર લગાવીએ છીએ; અને તું, ઔષધીઓનો શ્રેષ્ઠ સ્વામી, તારા અધિકારમાં ચાલતું અને અચળ બધું છે.
ઓષધયઃ સંવદન્તે સોમેન સહ રાજ્ઞા યો ઽસ્માન્ દદાતિ વિપ્રેભ્યસ્ તં રાજન્ પારયામસિ
ઔષધીઓ સોમ રાજા સાથે વાત કરે છે; હે રાજા, જે કોઈ અમને બ્રાહ્મણોને આપે છે, અમે તેને પાર લગાવીએ છીએ.
વયં ચ બ્રહ્મરૂપિણ્યઃ પ્રાણરૂપિણ્ય એવ ચ યો ઽસ્માન્ દદાતિ વિપ્રેભ્યસ્ તં રાજન્ પારયામસિ
અમે બ્રહ્મરૂપ છીએ, અને જીવનરૂપ પણ છીએ; હે રાજા, જે કોઈ અમને બ્રાહ્મણોને આપે છે, અમે તેને પાર લગાવીએ છીએ.
અસ્માન્ દદાતિ યો નિત્યં બ્રાહ્મણેભ્યો જિતવ્રતઃ ઉપાસ્તિર્ અસ્તિ સાસ્માકં તં રાજન્ પારયામસિ
જે કોઈ નિયમિત રીતે બ્રાહ્મણોને અમને આપે છે અને પોતાના વ્રત પર અડગ રહે છે, હે રાજા, તેની પર અમારું શ્રદ્ધા છે; અમે તેને પાર લગાવીએ છીએ.
સ્થાવરં જઙ્ગમં કિંચિદ્ અસ્માભિર્ વ્યાપૃતં જગત્ યો ઽસ્માન્ દદાતિ વિપ્રેભ્યસ્ તં રાજન્ પારયામસિ
જગતમાં સ્થિર કે ચળવળતું જે કંઈ અમારે દ્વારા વ્યાપવામાં આવ્યું છે, હે રાજા, જે કોઈ અમને બ્રાહ્મણોને આપે છે, અમે તેને પાર લગાવીએ છીએ.
હવ્યં કવ્યં યદ્ અમૃતં યત્ કિંચિદ્ ઉપભુજ્યતે તદ્ગરીયશ્ ચ યો દદ્યાત્ તં રાજન્ પારયામસિ
હવ્ય, કવ્ય, અમૃત કે જે કંઈ ભોગવવામાં આવે છે, તેમાં શ્રેષ્ઠ જે આપે, હે રાજા, અમે તેને પાર લગાવીએ છીએ.
ઇત્ય્ એતાં વૈદિકીં ગાથાં યઃ શૃણોતિ સ્મરેત વા પઠતે ભક્તિમ્ આપન્નસ્ તં રાજન્ પારયામસિ
જે કોઈ આ વૈદિક ગાથા શ્રવણ કરે, સ્મરણ કરે કે ભક્તિપૂર્વક પઠન કરે, હે રાજા, અમે તેને પાર લગાવીએ છીએ.
યત્રૈષા પઠિતા ગાથા સોમેન સહ રાજ્ઞા ગઙ્ગાતીરે ચૌષધીભિર્ ધાન્યતીર્થં તદ્ ઉચ્યતે
જ્યાં આ ગાથા સોમ રાજા સાથે, ગંગાના કિનારે ઔષધીઓ સાથે પઠિત થાય છે, તેને ધાન્ય તીર્થ કહેવાય છે.
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થમ્ ઔષધ્યં સૌમ્યમ્ એવ ચ અમૃતં વેદગાથં ચ માતૃતીર્થં તથૈવ ચ
તે સમયે પછી એ તીર્થ ઔષધીય, શુભ, અમૃતમય, વૈદિક અને માતૃતીર્થ પણ ગણાય છે.
એષુ સ્નાનં જપો હોમો દાનં ચ પિતૃતર્પણમ્ અન્નદાનં તુ યઃ કુર્યાત્ તદ્ આનન્ત્યાય કલ્પતે
જે કોઈ ત્યાં સ્નાન, જપ, હોમ, દાન, પિતૃતર્પણ કે અન્નદાન કરે, તે અનંત પુણ્ય પામે છે.
ષટ્શતાધિકસાહસ્રં તીર્થાનાં તીરયોર્ દ્વયોઃ સર્વપાપનિહન્તૄણાં સર્વસંપદ્વિવર્ધનમ્
બન્ને કિનારે છસો હજારથી વધુ તીર્થો છે, જે સર્વ પાપનો નાશ કરે છે અને સર્વ સમૃદ્ધિ વધારવા વાળા છે.
વિદર્ભાસંગમં પુણ્યં રેવતીસંગમં તથા તત્ર યદ્ વૃત્તમ્ આખ્યાસ્યે યત્ પુરાણવિદો વિદુઃ
વિદર્ભસંગમ અને રેવતીસંગમ પવિત્ર છે; ત્યાં જે ઘટ્યું, તે હું કહું છું, જે પુરાણજ્ઞ લોકો જાણે છે.
ભરદ્વાજ ઇતિ ખ્યાત ઋષિર્ આસીત્ તપોધિકઃ તસ્ય સ્વસા રેવતીતિ કુરૂપા વિકૃતસ્વરા
ભરદ્વાજ નામે એક ઋષિ હતા, જે તપમાં પ્રસિદ્ધ હતા; તેની બહેન રેવતી હતી, જે રૂપમાં વિકૃત અને અવાજમાં પણ વિકૃત હતી.
તાં દૃષ્ટ્વા વિકૃતાં ભ્રાતા ભરદ્વાજઃ પ્રતાપવાન્ ચિન્તયા પરયા યુક્તો ગઙ્ગાયા દક્ષિણે તટે
પોતાની વિકૃત બહેનને જોઈ, શક્તિશાળી ભરદ્વાજ ઊંડા વિચારમાં, ગંગાની દક્ષિણ કિનારે ઊભા રહ્યા.
કસ્મૈ દદ્યામ્ ઇમાં કન્યાં સ્વસારં ભીષણાકૃતિમ્ ન કશ્ચિત્ પ્રતિગૃહ્ણાતિ દાતવ્યા ચ સ્વસા તથા
આ ભયાનક રૂપવાળી બહેનને કોને આપું? કોઈ તેને સ્વીકારશે નહીં, છતાં બહેનને આપવી જરૂરી છે.
અહો ભૂયાન્ ન કસ્યાપિ કન્યા દુઃખૈકકારણમ્ મરણં જીવતો ઽપ્ય્ અસ્ય પ્રાણિનસ્ તુ પદે પદે
અહો, કોઈ માટે કન્યા દુ:ખનું એકમાત્ર કારણ નથી; જીવતા જીવતા પણ, દરેક પગલાંએ, એ મરણ જેવું દુ:ખ આપે છે.
એવં વિમૃશતસ્ તસ્ય સ્વાશ્રમે ચાતિશોભને દ્રષ્ટું મુનિવરઃ પ્રાયાદ્ ભરદ્વાજં યતવ્રતમ્
એ રીતે પોતાના સુંદર આશ્રમમાં વિચારતા, એક મહાન મુનિ યતવ્રત ભરદ્વાજને મળવા આવ્યા.
દ્વ્યષ્ટવર્ષઃ શુભવપુઃ શાન્તો દાન્તો ગુણાકરઃ નામ્ના કઠ ઇતિ ખ્યાતો ભરદ્વાજં નનામ સઃ
તે મુનિ સોળ વર્ષના, સુંદર, શાંત, દમિત અને ગુણોથી ભરપૂર હતા; કઠ નામે પ્રસિદ્ધ હતા; તેમણે ભરદ્વાજને વંદન કર્યું.
વિધિવત્ પૂજ્ય તં વિપ્રં ભરદ્વાજઃ કઠં તદા તસ્યાગમનકાર્યં ચ પપ્રચ્છ પુરતઃ સ્થિતઃ
ભરદ્વાજે વિધિવત કઠ બ્રાહ્મણનું સન્માન કર્યું અને પછી, જ્યારે કઠ સામે ઊભો હતો, તેની આવવાની કારણ પૂછ્યું.
કઠો ઽપ્ય્ આહ ભરદ્વાજં વિદ્યાર્થ્ય્ અહમ્ ઉપાગતઃ તથા ચ દર્શનાકાઙ્ક્ષી યદ્ યુક્તં તદ્ વિધીયતામ્
કઠે ભરદ્વાજને કહ્યું: 'હું જ્ઞાન મેળવવા આવ્યો છું, તમારો દર્શન ઇચ્છું છું; જે યોગ્ય હોય તે કરો.'
ભરદ્વાજઃ કઠં પ્રાહ અધીષ્વ યદ્ અભીપ્સિતમ્ પુરાણં સ્મૃતયો વેદા ધર્મસ્થાનાન્ય્ અનેકશઃ
ભરદ્વાજે કઠને કહ્યું: 'તમે જે ઇચ્છો તે શીખો—પુરાણ, સ્મૃતિ, વેદ અને અનેક ધર્મના સ્ત્રોત.'
સર્વં વેદ્મિ મહાપ્રાજ્ઞ રુચિરં વદ મા ચિરમ્ કુલીનો ધર્મનિરતો ગુરુશુશ્રૂષણે રતઃ અભિમાની શ્રુતધરઃ શિષ્યઃ પુણ્યૈર્ અવાપ્યતે
હું બધું જાણું છું, મહાપ્રજ્ઞ; તરત બોલો. જે શિષ્ય કુળીન, ધર્મમાં રત, ગુરુની સેવા કરે, વિનયી અને જ્ઞાનથી ભરપૂર હોય, તે પુણ્યથી મળે છે.
અધ્યાપયસ્વ ભો બ્રહ્મઞ્ શિષ્યં માં વીતકલ્મષમ્ શુશ્રૂષણરતં ભક્તં કુલીનં સત્યવાદિનમ્
હે બ્રાહ્મણ, મને શિષ્ય તરીકે શીખવો—હું પાપથી મુક્ત, સેવા માટે તત્પર, ભક્ત, કુળીન અને સત્યવાડી છું.
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા ભરદ્વાજઃ પ્રાદાદ્ વિદ્યામ્ અશેષતઃ પ્રાપ્તવિદ્યઃ કઠઃ પ્રીતો ભરદ્વાજમ્ અથાબ્રવીત્
‘તથાસ્તુ’ કહીને ભરદ્વાજે કઠને સંપૂર્ણ જ્ઞાન આપ્યું; કઠે જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને આનંદથી ભરદ્વાજને કહ્યું.
ઇચ્છેયં દક્ષિણાં દાતું ગુરો તવ મનઃપ્રિયામ્ વદસ્વ દુર્લભં વાપિ ગુરો તુભ્યં નમો ઽસ્તુ તે
હું તમને ગુરુ તરીકે મનપસંદ દક્ષિણા આપવી ઇચ્છું છું; જે પણ દુર્લભ હોય, કહો. હે ગુરુ, હું તમને વંદન કરું છું.
વિદ્યાં પ્રાપ્યાપિ યે મોહાત્ સ્વગુરોઃ પારિતોષિકમ્ ન પ્રયચ્છન્તિ નિરયં તે યાન્ત્ય્ આચન્દ્રતારકમ્
જ્ઞાન મળ્યા પછી પણ જે લોકો મોહથી પોતાના ગુરુને સંતોષ આપતા નથી, તેઓ ચાંદ્ર-તારાઓ સુધી નરકમાં જાય છે.