સૌરિં શનૈશ્ચરં મન્દં તપસ્યન્તં ધૃતવ્રતમ્ ગત્વા મુનિગણાઃ સર્વે રક્ષઃકર્મ ન્યવેદયન્
બધા મુનિઓ ધીરગતિ શનિદેવ પાસે ગયા, જે તપમાં લીન અને પ્રતિજ્ઞાપૂર્વક તપ કરતા હતા, અને રાક્ષસોની કરતૂત જણાવી.
સૌરિર્ મુનિગણાન્ આહ પૂર્ણે તપસિ મે દ્વિજાઃ રાક્ષસૌ હન્મ્ય્ અપૂર્ણે તુ તપસ્ય્ અક્ષમ એવ હિ
શનિદેવે મુનિઓને કહ્યું: 'મારું તપ પૂરું થાય ત્યારે, હે દ્વિજો, હું રાક્ષસોને નાશ કરીશ; પણ અધૂરા તપે એ શક્ય નથી.'
પુનઃ પ્રોચુર્ મુનિગણા દાસ્યામસ્ તે તપો મહત્ ઇત્ય્ ઉક્તો બ્રાહ્મણૈઃ સૌરિઃ કૃતમ્ ઇત્ય્ આહ તાન્ અપિ
મુનિઓએ ફરી કહ્યું: 'અમે તને મહાન તપ આપશું.' બ્રાહ્મણોની વાત સાંભળી શનિદેવે પણ તેમને કહ્યું: 'હું સ્વીકારું છું.'
સૌરિર્ બ્રાહ્મણવેષેણ પ્રાયાદ્ અશ્વત્થરૂપિણમ્ રાક્ષસં બ્રાહ્મણો ભૂત્વા પ્રદક્ષિણમ્ અથાકરોત્
શનિદેવે બ્રાહ્મણનું વેશ ધારણ કરી અશ્વત્થ રૂપે રહેલા રાક્ષસ પાસે ગયો અને બ્રાહ્મણ બનીને તેની પરિક્રમા કરી.
પ્રદક્ષિણં તુ કુર્વાણં મેને બ્રાહ્મણમ્ એવ તમ્ નિત્યવદ્ રાક્ષસઃ પાપો ભક્ષયામ્ આસ માયયા
જ્યારે એ પરિક્રમા કરી રહ્યો હતો, ત્યારે દુષ્ટ રાક્ષસે તેને હંમેશાની જેમ બ્રાહ્મણ સમજી મોહથી ભક્ષવા લાગ્યો.
તસ્ય કાયં સમાવિશ્ય ચક્ષુષાન્ત્રાણ્ય્ અપશ્યત દૃષ્ટઃ સ રાક્ષસઃ પાપો મન્દેન રવિસૂનુના
એના શરીરમાં પ્રવેશીને આંખો અને આંતરડા જોઈ લીધાં; મંડાએ, એટલે કે સૂર્યપુત્રે, એ દુષ્ટ રાક્ષસને જોઈ લીધો.
ભસ્મીભૂતઃ ક્ષણેનૈવ ગિરિર્ વજ્રહતો યથા અશ્વત્થં ભસ્મસાત્ કૃત્વા અન્યં બ્રાહ્મણરૂપિણમ્
તે ક્ષણમાં જ એ વીજળી પડેલા પર્વત જેવો ભસ્મ થઈ ગયો; અશ્વત્થને ભસ્મ બનાવી, પછી બીજાં બ્રાહ્મણરૂપે રહેલા પાસે ગયો.
રાક્ષસં પાપનિલયમ્ એક એવ તમ્ અભ્યગાત્ અધીયાનો વિપ્ર ઇવ શિષ્યરૂપો વિનીતવત્
પછી એ એકલાએ જ દુષ્ટ રાક્ષસ પાસે ગયો, જે બ્રાહ્મણ બની મંત્રો ઉચ્ચારી રહ્યો હતો, અને શિષ્યનું વિનમ્ર રૂપ ધારણ કર્યું.
પિપ્પલઃ પૂર્વવચ્ ચાપિ ભક્ષયામ્ આસ ભાનુજમ્ સ ભક્ષિતઃ પૂર્વવચ્ ચ કુક્ષાવ્ અન્ત્રાણ્ય્ અવૈક્ષત
પિંપળે પહેલાં જેવું કર્યું હતું, એ જ રીતે ફરીથી ભાનુના પુત્રને ભક્ષી લીધો. અને પહેલાં જેવું, ભક્ષાય પછી પોતાના પેટમાંના આંતરડાં જોયા.
તેનાલોકિતમાત્રો ઽસૌ રાક્ષસો ભસ્મસાદ્ અભૂત્ ઉભૌ હત્વા ભાનુસુતઃ કિં કૃત્યં મે વદન્ત્વ્ અથ
માત્ર તેની નજર પડતાં જ રાક્ષસ ભસ્મ થઈ ગયો; બંનેને મારીને, ભાનુપુત્રએ કહ્યું: 'હવે મને કહો, હવે શું કરું?'
મુનયો જાતસંહર્ષાઃ સર્વ એવ તપસ્વિનઃ તતઃ પ્રસન્ના હ્ય્ અભવન્ન્ ઋષયો ઽગસ્ત્યપૂર્વકાઃ
બધા તપસ્વી મુનિઓ આનંદથી ભરાઈ ગયા, અગસ્ત્યમુનિ સહિત બધા ઋષિઓ પ્રસન્ન થયા.
વરાન્ દદુર્ યથાકામં સૌરયે મન્દગામિને સ પ્રીતો બ્રાહ્મણાન્ આહ શનિઃ સૂર્યસુતો બલી
તેઓએ મંદગતિ શૌરીને મનગમતા વરદાન આપ્યા; આનંદિત થઈને, બળવાન શનિદેવે બ્રાહ્મણોને કહ્યું.
મદ્દ્વારે નિયતા યે ચ કુર્વન્ત્ય્ અશ્વત્થલમ્ભનમ્ તેષાં સર્વાણિ કાર્યાણિ સ્યુઃ પીડા મદ્ભવા ન ચ
મારા દ્વારેથી જે લોકો નિયમિતપણે અશ્વત્થ વૃક્ષે લટકાવવાનું કરે છે, તેમના બધા કામ સફળ થાય અને મારી તરફથી કોઈ પીડા ન થાય.
તીર્થે ચાશ્વત્થસંજ્ઞે વૈ સ્નાનં કુર્વન્તિ યે નરાઃ તેષાં સર્વાણિ કાર્યાણિ ભવેયુર્ અપરો વરઃ
જે લોકો અશ્વત્થ નામના તીર્થે સ્નાન કરે છે, તેમના બધા કાર્યો સફળ થાય; આ બીજું વરદાન છે.
મન્દવારે તુ યે ઽશ્વત્થં પ્રાતર્ ઉત્થાય માનવાઃ આલભન્તે ચ તેષાં વૈ ગ્રહપીડા વ્યપોહતુ
મંદવાર ખાતે જે માનવો સવારે ઉઠીને અશ્વત્થ વૃક્ષને સ્પર્શ કરે છે, તેમના ગ્રહોથી થતી પીડા દૂર થાય.
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થમ્ અશ્વત્થં પિપ્પલં વિદુઃ તીર્થં શનૈશ્ચરં તત્ર તત્રાગસ્ત્યં ચ સાત્ત્રિકમ્
ત્યાંથી એ તીર્થને અશ્વત્થ અને પિંપળ નામે ઓળખવામાં આવે છે; ત્યાં શનિદેવનું તીર્થ છે, અને અગસ્ત્ય તથા સાત્ત્રિક પણ છે.
યાજ્ઞિકં ચાપિ તત્ તીર્થં સામગં તીર્થમ્ એવ ચ ઇત્યાદ્યષ્ટોત્તરાણ્ય્ આસન્ સહસ્રાણ્ય્ અથ ષોડશ તેષુ સ્નાનં ચ દાનં ચ સત્ત્રયાગફલપ્રદમ્
એ તીર્થને યાજ્ઞિક અને સામગ પણ કહે છે; આવી કુલ એક હજાર અને સોળ તીર્થો હતી. ત્યાં સ્નાન અને દાન કરવાથી યજ્ઞફળ મળે છે.
સોમતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં તદ્ અપ્ય્ ઉક્તં મહાત્મભિઃ તત્ર સ્નાનેન દાનેન સોમપાનફલં લભેત્
એ તીર્થને સોમતીર્થ તરીકે ઓળખાય છે, એમ મહાન આત્માઓએ કહ્યું છે; ત્યાં સ્નાન અને દાન કરવાથી સોમપાન જેવું ફળ મળે છે.
જગતાં માતરઃ પૂર્વમ્ ઓષધ્યો જીવસંમતાઃ મમાપિ માતરો દેવ્યઃ પૂર્વાસાં પૂર્વવત્તરાઃ
સૃષ્ટિના માતાઓ પહેલાં ઔષધિઓ હતી, જે જીવોને પ્રિય છે; મારી માતાઓ પણ, દેવીઓ, એ પહેલાંની પણ વધુ પ્રાચીન છે.
આસુ પ્રતિષ્ઠિતો ધર્મઃ સ્વાધ્યાયો યજ્ઞકર્મ ચ આભિર્ એવ ધૃતં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
ધર્મ, સ્વાધ્યાય અને યજ્ઞકર્મ એમાં સ્થાપિત છે; એ ઔષધિઓથી જ આખું ત્રિલોક, ચાલતું અને અચળ, ટકેલું છે.
અશેષરોગોપશમો ભવત્ય્ આભિર્ અસંશયમ્ અન્નમ્ એતાભિર્ એવ સ્યાદ્ અશેષપ્રાણરક્ષણમ્ અત્રૌષધ્યો જગદ્વન્દ્યા મામ્ ઊચુર્ અનહંકૃતાઃ
એ ઔષધિઓથી બધા રોગો દૂર થાય છે, એમાં શંકા નથી; અનાજ પણ એમાંથી થાય છે અને બધા જીવનું રક્ષણ થાય છે. જગત દ્વારા પૂજિત ઔષધિઓએ, અહંકાર વિના, મને કહ્યું.
અસ્માકં ત્વં પતિં દેહિ રાજાનં સુરસત્તમ
હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, અમને પતિ આપો, રાજા આપો.
તચ્ છ્રુત્વા વચનં તાસાં મયોક્તા ઓષધીર્ ઇદમ્ પતિં પ્રાપ્સ્યથ સર્વાશ્ ચ રાજાનં પ્રીતિવર્ધનમ્
તેમના શબ્દો સાંભળી, મેં ઔષધિઓને કહ્યું: 'તમને બધાને પતિ મળશે, અને આનંદ વધારતો રાજા મળશે.'
રાજાનમ્ ઇતિ તચ્ છ્રુત્વા તા મામ્ ઊચુઃ પુનર્ મુને ગન્તવ્યં ક્વ પુનશ્ ચોક્તા ગૌતમીં યાન્તુ માતરઃ
'રાજા' એમ સાંભળી, એ ઔષધિઓએ મને ફરી પૂછ્યું: 'હવે અમે કયા જઈએ?' ત્યારે મેં કહ્યું: 'માતાઓ ગૌતમી પાસે જાઓ.'
તુષ્ટાયામ્ અથ તસ્યાં વો રાજા સ્યાલ્ લોકપૂજિતઃ તાશ્ ચ ગત્વા મુનિશ્રેષ્ઠ તુષ્ટુવુર્ ગૌતમીં નદીમ્
જ્યારે એ પ્રસન્ન થશે, ત્યારે તમારો રાજા જગતમાં પૂજાય એવો થશે; એ પછી, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, ઔષધિઓએ ગૌતમી નદીની સ્તુતિ કરી.
કિં વાકરિષ્યન્ ભવવર્તિનો જના નાનાઘસંઘાભિભવાચ્ ચ દુઃખિતાઃ ન ચાગમિષ્યદ્ ભવતી ભુવં ચેત્ પુણ્યોદકે ગૌતમિ શંભુકાન્તે
ભવિષ્યમાં જીવતા લોકો, અનેક પાપોથી પીડાઈને શું કરશે? હે ગૌતમી, જો તમે પુણ્યમય જળ લઈને શંભુના કાંઠે ભૂમિ પર ન આવો તો?
કો વેત્તિ ભાગ્યં નરદેહભાજાં મહીગતાનાં સરિતામ્ અધીશે એષાં મહાપાતકસંઘહન્ત્રી ત્વમ્ અમ્બ ગઙ્ગે સુલભા સદૈવ
પૃથ્વી પર માનવ શરીર ધારણ કરનારાં લોકોનું કે નદીઓનું ભાગ્ય કોણ જાણે? હે જળોની રાણી, હે ગંગા માતા, તું મહાપાપોનો નાશ કરતી અને સર્વેને સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થતી છે.
ન તે વિભૂતિં નનુ વેત્તિ કો ઽપિ ત્રૈલોક્યવન્દ્યે જગદમ્બ ગઙ્ગે ગૌરીસમાલિઙ્ગિતવિગ્રહો ઽપિ ધત્તે સ્મરારિઃ શિરસાપિ યત્ ત્વામ્
ત્રણે લોકે પૂજ્ય, જગતની માતા, હે ગંગા, તારી મહિમા કોણ જાણે? ગૌરીના પતિ, કામદેવના શત્રુ પણ તને પોતાના માથા પર ધારણ કરે છે.
નમો ઽસ્તુ તે માતર્ અભીષ્ટદાયિનિ નમો ઽસ્તુ તે બ્રહ્મમયે ઽઘનાશિનિ નમો ઽસ્તુ તે વિષ્ણુપદાબ્જનિઃસૃતે નમો ઽસ્તુ તે શંભુજટાવિનિઃસૃતે
હે માતા, ઇચ્છિત ફળ આપનાર, તને વંદન છે; બ્રહ્મસ્વરૂપ અને પાપનો નાશ કરતી તને વંદન છે; વિષ્ણુના પદપદ્મમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી તને વંદન છે; શંભુની જટામાંથી નીકળેલી તને વંદન છે.
ઇત્ય્ એવં સ્તુવતામ્ ઈશા કિં દદામીત્ય્ અવોચત
આ રીતે સ્તુતિ કરનારને દેવીએ પૂછ્યું: 'શું આપું?'