ભોગવત્યાશ્ ચ યો ભર્તા મહાસર્પો ઽતિભીષણઃ એકાન્તદેશે વિજને ગૃહે રત્નસુશોભિતે
ભોગવતીના સ્વામી, એક બહુ ભયાનક મહાસર્પ, એકાંત અને નિર્જન જગ્યાએ, રત્નોથી શોભિત ઘર માં એકલા રહે છે.
સુગન્ધકુસુમાકીર્ણે તત્રાસ્તે સુખશીતલે સ સર્પો માતરં પ્રાહ પિતરં ચ પુનઃ પુનઃ
સુગંધિત ફૂલો છવાયેલા, ઠંડા અને સુખદ ઘર માં, એ સર્પ વારંવાર પોતાની માતા અને પિતાને બોલતો હતો.
મમ ભાર્યા રાજપુત્રી કિં માં નૈવોપસર્પતિ તત્ પુત્રવચનં શ્રુત્વા સર્પમાતેદમ્ અબ્રવીત્
મારી પત્ની રાજકન્યા છે—એ મને કેમ મળવા નથી આવતી? એ પુત્રના શબ્દો સાંભળીને, સર્પની માતાએ这样 કહ્યું.
ધાત્રિકે ગચ્છ સુભગે શીઘ્રં ભોગવતીં વદ તવ ભર્તા સર્પ ઇતિ તતઃ સા કિં વદિષ્યતિ
ધાત્રી, તું વહેલી જ ભોગવતી પાસે જા અને એને કહેજે: 'તારો પતિ સર્પ છે.' પછી જુઓ એ શું કહે છે.
ધાત્રિકા ચ તથેત્ય્ ઉક્ત્વા ગત્વા ભોગવતીં તદા રહોગતા ઉવાચેદં વિનીતવદ્ અપૂર્વવત્
ધાત્રી એ 'જેમ કહ્યું તેમ' કહી, ત્યારે જ ભોગવતી પાસે ગઈ, અને એને એકાંતમાં, આદરપૂર્વક, પહેલી વાર જેવું બોલી.
જાને ઽહં સુભગે ભદ્રે ભર્તારં તવ દૈવતમ્ ન ચાખ્યેયં ત્વયા ક્વાપિ સર્પો ન પુરુષો ધ્રુવમ્
હું જાણું છું, સુભાગ્યવતી અને ભદ્રા, તારો પતિ દેવતુલ્ય છે. પણ તું કયાંય એ વાત ન કહેજે: તારો પતિ ચોક્કસ સર્પ છે, માણસ નથી.
તસ્યાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા ભોગવત્ય્ અબ્રવીદ્ ઇદમ્
એના શબ્દો સાંભળીને, ભોગવતી એ这样 કહ્યું.
માનુષીણાં મનુષ્યો હિ ભર્તા સામાન્યતો ભવેત્ કિં પુનર્ દેવજાતિસ્ તુ ભર્તા પુણ્યેન લભ્યતે
માણસોમાં સામાન્ય રીતે પતિ માણસ હોય છે; પણ દેવજાતિનો પતિ તો પુણ્યથી જ મળે છે.
ભોગવત્યાસ્ તુ તદ્ વાક્યં સા ચ સર્વં ન્યવેદયત્ સર્પાય સર્પમાત્રે ચ રાજ્ઞે ચૈવ યથાક્રમમ્
ભોગવતી એ એ બધા શબ્દો ક્રમ પ્રમાણે સર્પને, સર્પની માતાને અને રાજાને કહી દીધા.
રુરોદ રાજા તદ્વાક્યાત્ સ્મૃત્વા તાં કર્મણો ગતિમ્ ભોગવત્ય્ અપિ તાં પ્રાહ ઉક્તપૂર્વાં પુનઃ સખીમ્
રાજાએ એ શબ્દો સાંભળીને, ભાગ્યની ગતિ યાદ કરીને રડ્યો; અને ભોગવતી એ ફરીથી પોતાની સખીને એ જ વાત કહી.
કાન્તં દર્શય ભદ્રં તે વૃથા યાતિ વયો મમ
મને તારો પ્રિય પતિ બતાવ, ભદ્રા; મારી યુવાની વ્યર્થ જાય છે.
તતઃ સા દર્શયામ્ આસ સર્પં તમ્ અતિભીષણમ્ સુગન્ધકુસુમાકીર્ણે શયને સા રહોગતા
પછી એણે એકાંતમાં, સુગંધિત ફૂલો છવાયેલા શયન પર, એ બહુ ભયાનક સર્પને બતાવ્યો.
તં દૃષ્ટ્વા ભીષણં સર્પં ભર્તારં રત્નભૂષિતમ્ કૃતાઞ્જલિપુટા વાક્યમ્ અવદત્ કાન્તમ્ અઞ્જસા
એ ભયાનક, રત્નોથી સજ્જ સર્પ પતિને જોઈને, એણે હાથ જોડીને તરત જ પોતાના પ્રિય પતિને这样 કહ્યું.
ધન્યાસ્મ્ય્ અનુગૃહીતાસ્મિ યસ્યા મે દૈવતં પતિઃ
હું ધન્ય છું, હું અનુકૂળ છું, કેમ કે મારું દૈવી પતિ છે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા શયને સ્થિત્વા તં સર્પં સર્પભાવનૈઃ ખેલયામ્ આસ તન્વઙ્ગી ગીતૈશ્ ચૈવાઙ્ગસંગમૈઃ
એ这样 કહી, શયન પર રહી, એ પાતળી દેહવાળી સ્ત્રીએ, પ્રેમભરી હળવી હલચાલ, ગીતો અને સ્પર્શથી એ સર્પને આનંદિત કર્યો.
સુગન્ધકુસુમૈઃ પાનૈસ્ તોષયામ્ આસ તં પતિમ્ તસ્યાશ્ ચૈવ પ્રસાદેન સર્પસ્યાભૂત્ સ્મૃતિર્ મુને સ્મૃત્વા સર્વં દૈવકૃતં રાત્રૌ સર્પો ઽબ્રવીત્ પ્રિયામ્
એણે સુગંધિત ફૂલો અને પીણાંથી પતિને પ્રસન્ન કર્યો; અને એની કૃપાથી, એ સર્પને સ્મૃતિ પાછી આવી. એ બધું દૈવી રીતે થયેલું યાદ કરીને, રાત્રે એ સર્પે પોતાની પ્રિયાને这样 કહ્યું.
રાજકન્યાપિ માં દૃષ્ટ્વા ન ભીતાસિ કથં પ્રિયે સોવાચ દૈવવિહિતં કો ઽતિક્રમિતુમ્ ઈશ્વરઃ પતિર્ એવ ગતિઃ સ્ત્રીણાં સર્વદૈવ વિશેષતઃ
રાજકન્યાએ કહ્યું, 'પ્રિય, તને જોઈને હું કેમ ડરતી નથી?' એણે જવાબ આપ્યો, 'દૈવથી જે થાય છે, એને કોણ બદલી શકે? સ્ત્રીઓ માટે પતિ જ હંમેશા માર્ગ છે, ખાસ કરીને.'
શ્રુત્વેતિ હૃષ્ટસ્ તામ્ આહ નાગઃ પ્રહસિતાનનઃ
આ સાંભળીને, એ નાગ ખુશ થઈને, હસતા ચહેરે એને这样 કહ્યું.
તુષ્ટો ઽસ્મિ તવ ભક્ત્યાહં કિં દદામિ તવેપ્સિતમ્ તવ પ્રસાદાચ્ ચાર્વઙ્ગિ સર્વસ્મૃતિર્ અભૂદ્ ઇયમ્
તમારી ભક્તિથી હું પ્રસન્ન થયો છું; કહો, શું આપું? મારી કૃપાથી, ઓ સુંદર, તમને બધું યાદ આવી ગયું છે.
શપ્તો ઽહં દેવદેવેન કુપિતેન પિનાકિના મહેશ્વરકરે નાગઃ શેષપુત્રો મહાબલઃ
મને દેવોના દેવ, ક્રોધિત પિનાકધારી મહેશ્વરે શાપ આપ્યો હતો; મહાબળવાન શેષનો પુત્ર સાપ મહેશ્વરનાં હાથમાં જન્મ્યો હતો.
સો ઽહં પતિસ્ ત્વં ચ ભાર્યા નામ્ના ભોગવતી પુરા ઉમાવાક્યાજ્ જહાસોચ્ચૈઃ શંભુઃ પ્રીતો રહોગતઃ
હું પતિ છું અને તમે પત્ની, તમારું નામ ભોગવતી છે; પહેલાં ઉમાના વચનથી, શંભુ ગુપ્ત રીતે પ્રસન્ન થઈને ઉંચે હસ્યા હતા.
મમાપિ ચાગતં ભદ્રે હાસ્યં તદ્દેવસંનિધૌ તતસ્ તુ કુપિતઃ શંભુઃ પ્રાદાચ્ છાપં મમેદૃશમ્
ઓ શુભે, હું પણ દેવોની હાજરીમાં હસ્યો હતો; પછી શંભુ ક્રોધિત થઈને મને આ શાપ આપ્યો.
મનુષ્યયોનૌ ત્વં સર્પો ભવિતા જ્ઞાનવાન્ ઇતિ
તમે માનવ યોનિમાં જ્ઞાનવાન સાપ તરીકે જન્મશો.
તતઃ પ્રસાદિતઃ શંભુસ્ ત્વયા ભદ્રે મયા સહ તતશ્ ચોક્તં તેન ભદ્રે ગૌતમ્યાં મમ પૂજનમ્
પછી, ઓ ભદ્રે, તમે મારી સાથે શંભુને પ્રસન્ન કર્યો; ત્યારબાદ તેણે કહ્યું, 'ઓ ભદ્રે, ગૌતમીમાં મારી પૂજા કરો.'
કુર્વતો જ્ઞાનમ્ આધાસ્યે યદા સર્પાકૃતેસ્ તવ તદા વિશાપો ભવિતા ભોગવત્યાઃ પ્રસાદતઃ
ગૌતમીમાં તમે સાપરૂપે પૂજા કરતા, હું તમને જ્ઞાન આપું; પછી ભોગવતીની કૃપાથી શાપ દૂર થશે.
તસ્માદ્ ઇદં મમાપન્નં તવ ચાપિ શુભાનને તસ્માન્ નીત્વા ગૌતમીં માં પૂજાં કુરુ મયા સહ
ઓ શુભમુખી, આ સ્થિતિ મને અને તમને આવી છે; તેથી મને ગૌતમીમાં લઈ જઈને મારી સાથે પૂજા કરો.
તતો વિશાપો ભવિતા આવાં યાવઃ શિવં પુનઃ સર્વેષાં સર્વદાર્તાનાં શિવ એવ પરા ગતિઃ
પછી બંનેનો શાપ દૂર થશે, જ્યાં સુધી અમે ફરીથી શિવ પાસે ન જઈએ; બધા દુ:ખી લોકો માટે શિવ જ શ્રેષ્ઠ ગતિ છે.
તચ્ છ્રુત્વા ભર્તૃવચનં સા ભર્ત્રા ગૌતમીં યયૌ તતઃ સ્નાત્વા તુ ગૌતમ્યાં પૂજાં ચક્રે શિવસ્ય તુ
પતિના વચન સાંભળીને, તે પતિ સાથે ગૌતમીમાં ગઈ; પછી ગૌતમીમાં સ્નાન કરીને, તેણે શિવની પૂજા કરી.
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ દિવ્યરૂપં દદૌ મુને આપૃચ્છ્ય પિતરૌ સર્પો ભાર્યયા ગન્તુમ્ ઉદ્યતઃ શિવલોકં તતો જ્ઞાત્વા પિતા પ્રાહ મહામતિઃ
પછી ભગવાન પ્રસન્ન થઈને, ઓ મુનિ, પોતાનું દિવ્ય રૂપ બતાવ્યું; પિતા-માતાને વિદાય લઈને, સાપ પત્ની સાથે શિવલોકમાં જવા તૈયાર થયો; આ જાણીને, તેના વિવેકી પિતાએ કહ્યું.
યુવરાજ્યધરો જ્યેષ્ઠઃ પુત્ર એકો ભવાન્ ઇતિ તસ્માદ્ રાજ્યમ્ અશેષેણ કૃત્વોત્પાદ્ય સુતાન્ બહૂન્ યાતે મયિ પરં ધામ તતો યાહિ શિવં પુરમ્
મારા સૌથી મોટા પુત્ર, રાજ્યનો વારસદાર માત્ર તમે જ છો; તેથી રાજ્ય સંપૂર્ણ રીતે ચલાવો, ઘણા પુત્રો ઉત્પન્ન કરો, અને જ્યારે હું પરમ ધામ જાઉં, ત્યારે શિવપુર જશો.