યસ્ય શબ્દાદ્ અપિ ત્રાસં યાન્તિ શૂરાશ્ ચ પૂરુષાઃ તસ્મૈ કન્યાં તુ કો દદ્યાદ્ વદ પુત્ર કરોમિ કિમ્
'તારા અવાજથી પણ શૂરવીર માણસો ડરી જાય છે — તો કોણ તને પોતાની દીકરી આપશે? મને કહો, પુત્ર, હવે હું શું કરું?'
તત્ પિતુર્ વચનં શ્રુત્વા સર્પઃ પ્રાહ વિચક્ષણઃ
પિતાના શબ્દો સાંભળીને, બુદ્ધિશાળી સાપે જવાબ આપ્યો.
વિવાહા બહવો રાજન્ રાજ્ઞાં સન્તિ જનેશ્વર પ્રસહ્યાહરણં ચાપિ શસ્ત્રૈર્ વૈવાહ એવ ચ
'માણસો અને રાજાઓમાં લગ્નના ઘણા પ્રકાર છે, રાજા — બળજબરીથી, શસ્ત્રથી, અને સહમતિથી પણ.'
જાતે વિવાહે પુત્રસ્ય પિતાસૌ કૃતકૃદ્ ભવેત્ નો ચેદ્ અત્રૈવ ગઙ્ગાયાં મરિષ્યે નાત્ર સંશયઃ
'પુત્રના લગ્ન થયા પછી પિતા પોતાની ફરજ પૂરી કરે છે; નહિ તો, હું અહીં ગંગામાં મરી જઈશ — એમાં કોઈ શંકા નથી.'
તત્ પુત્રનિશ્ચયં જ્ઞાત્વા અપુત્રો નૃપસત્તમઃ વિવાહાર્થમ્ અમાત્યાંસ્ તાન્ આહૂયેદં વચો ઽબ્રવીત્
પુત્ર વિશે નિશ્ચય જાણીને, પુત્ર વિના રહેલા શ્રેષ્ઠ રાજાએ લગ્ન માટે પોતાના મંત્રીઓને બોલાવીને એમ કહ્યું.
નાગેશ્વરો મમ સુતો યુવરાજો ગુણાકરઃ ગુણવાન્ મતિમાઞ્ શૂરો દુર્જયઃ શત્રુતાપનઃ
નાગેશ્વર મારા પુત્ર છે, યુવારાજ છે, ગુણોથી ભરપૂર છે; તે ગુણવાન, બુદ્ધિશાળી, શૂરવીર, અજેય અને દુશ્મનોને તકલીફ આપનાર છે.
રથે નાગે સ ધનુષિ પૃથિવ્યાં નોપમીયતે વિવાહસ્ તસ્ય કર્તવ્યો હ્ય્ અહં વૃદ્ધસ્ તથૈવ ચ
રથમાં, ધનુષ સાથે, નાગે પૃથ્વી પર કોઈ સાથે સરખાવા જેવો નથી; તેનું લગ્ન કરવું જોઈએ, કારણ કે હું વૃદ્ધ છું, એ જ યોગ્ય છે.
રાજ્યભારં સુતે ન્યસ્ય નિશ્ચિન્તો ઽહં ભવામ્ય્ અતઃ ન દારસંગ્રહો યાવત્ તાવત્ પુત્રો મમ પ્રિયઃ
રાજ્યનો ભાર પુત્રને સોંપીને હું નિશ્ચિંત થઈ જાઉં છું; જ્યાં સુધી તે પત્ની મેળવે નહીં, ત્યાં સુધી મારા પુત્ર મને ખૂબ પ્રિય છે.
બાલભાવં નો જહાતિ તસ્માત્ સર્વે ઽનુમન્ય ચ વિવાહાયાથ કુર્વન્તુ યત્નં મમ હિતે રતાઃ
તે હજુ બાળસ્વભાવ છોડતો નથી; તેથી, તમે બધા મારા હિતમાં લાગેલા, તેના લગ્ન માટે પ્રયત્ન કરો.
ન મે કાચિત્ તદા ચિન્તા કૃતોદ્વાહો યદાત્મજઃ સુતે ન્યસ્તભરા યાન્તિ કૃતિનસ્ તપસે વનમ્
મારા પુત્રનું લગ્ન થઈ જાય પછી મને કોઈ ચિંતા રહેતી નથી; જ્યારે પુત્રને ભાર સોંપી દેવામાં આવે છે, ત્યારે કૃતાર્થ પુરુષો તપ માટે વનમાં જાય છે.
અમાત્યા રાજવચનં શ્રુત્વા સર્વે વિનીતવત્ ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયો હર્ષાદ્ રાજાનં ભૂરિતેજસમ્
મંત્રીઓએ રાજાના વચન સાંભળીને, બધા આનંદથી, હાથ જોડીને, મહાતેજસ્વી રાજાને વિનમ્રતાપૂર્વક કહ્યું.
તવ પુત્રો ગુણજ્યેષ્ઠસ્ ત્વં ચ સર્વત્ર વિશ્રુતઃ વિવાહે તવ પુત્રસ્ય કિં મન્ત્ર્યં કિં તુ ચિન્ત્યતે
તમારો પુત્ર ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને તમે સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છો; તમારા પુત્રના લગ્ન વિશે શું ચર્ચા કે ચિંતા છે?
અમાત્યેષુ તથોક્તેષુ ગમ્ભીરો નૃપસત્તમઃ પુત્રં સર્પં ત્વ્ અમાત્યાનાં ન ચાખ્યાતિ ન તે વિદુઃ
મંત્રીઓએ આવું કહ્યું ત્યારે, ગંભીર રાજાએ તેમને પોતાના પુત્ર સરપ છે એ વાત જણાવી નહીં, અને તેઓ જાણતા પણ નહોતાં.
રાજા પુનસ્ તાન્ ઉવાચ કા સ્યાત્ કન્યા ગુણાધિકા મહાવંશભવઃ શ્રીમાન્ કો રાજા સ્યાદ્ ગુણાશ્રયઃ
રાજાએ ફરીથી પૂછ્યું: 'કઈ કન્યા વધુ ગુણવતી છે? કઈ મહાન વંશમાં જન્મેલી, ધનવાન છે, અને કયો રાજા ગુણોથી ભરપૂર છે?'
સંબન્ધયોગ્યઃ શૂરશ્ ચ યત્સંબન્ધઃ પ્રશસ્યતે તદ્ રાજવચનં શ્રુત્વા અમાત્યાનાં મહામતિઃ
કયો સંબંધ યોગ્ય છે, કયો શૂરવીર છે, અને કયા સંબંધની પ્રશંસા થાય છે? રાજાના વચન સાંભળીને, મંત્રીઓમાં સૌથી બુદ્ધિશાળી મંત્રીએ—
કુલીનઃ સાધુર્ અત્યન્તં રાજકાર્યહિતે રતઃ રાજ્ઞો મતિં વિદિત્વા તુ ઇઙ્ગિતજ્ઞો ઽબ્રવીદ્ ઇદમ્
કુળીન, અત્યંત સારા, રાજના હિતમાં રત, રાજાની મનોદશા અને ઇશારો સમજીને, એમ કહ્યું.
પૂર્વદેશે મહારાજ વિજયો નામ ભૂપતિઃ વાજિવારણરત્નાનાં યસ્ય સંખ્યા ન વિદ્યતે
પૂર્વ દિશામાં, મહારાજ, વિજય નામે એક રાજા છે, જેના ઘોડા, હાથી અને રત્નોની ગણતરી નથી.
અષ્ટૌ પુત્રા મહેષ્વાસા મહારાજસ્ય ધીમતઃ તેષાં સ્વસા ભોગવતી સાક્ષાલ્ લક્ષ્મીર્ ઇવાપરા તવ પુત્રસ્ય યોગ્યા સા ભાર્યા રાજન્ મયોદિતા
તે બુદ્ધિશાળી મહારાજાના આઠ પુત્રો છે, બધા મહાન ધનુર્ધર છે; તેમની બહેન ભોગવતી, સ્વયં લક્ષ્મી જેવી છે, અને તે તમારા પુત્ર માટે યોગ્ય પત્ની છે, મહારાજ, જેમ મેં કહ્યું.
વૃદ્ધામાત્યવચઃ શ્રુત્વા રાજા તં પ્રત્યભાષત
વૃદ્ધ મંત્રીએ કહ્યું એ સાંભળીને, રાજાએ તેને જવાબ આપ્યો.
સુતા તસ્ય કથં મે ઽસ્ય સુતસ્ય સ્યાદ્ વદસ્વ તત્
તેની પુત્રી કેવી રીતે મારા પુત્રની પત્ની બની શકે? એ મને કહો.
લક્ષિતો ઽસિ મહારાજ યત્ તે મનસિ વર્તતે યચ્ છૂરસેન કૃત્યં સ્યાદ્ અનુજાનીહિ માં તતઃ
મહારાજ, તમે જે મનમાં વિચારો છો એ હું સમજું છું; શૂરસેનામાં જે કાર્ય કરવું હોય, એ માટે મને અનુમતિ આપો.
વૃદ્ધામાત્યવચઃ શ્રુત્વા ભૂષણાચ્છાદનોક્તિભિઃ સંપૂજ્ય પ્રેષયામ્ આસ મહત્યા સેનયા સહ
વૃદ્ધ મંત્રીએ કહ્યું એ સાંભળીને, તેને ભૂષણ અને વસ્ત્રોથી સન્માન આપીને, રાજાએ તેને મોટી સેના સાથે મોકલ્યો.
સ પૂર્વદેશમ્ આગત્ય મહારાજં સમેત્ય ચ સંપૂજ્ય વિવિધૈર્ વાક્યૈર્ ઉપાયૈર્ નીતિસંભવૈઃ
તે પૂર્વ દિશામાં પહોંચી, મહારાજ સાથે મળ્યો અને વિવિધ વાતો તથા રાજનીતિના ઉપાયોથી રાજાને સન્માન આપ્યો.
મહારાજસુતાયાશ્ ચ ભોગવત્યા મહામતિઃ શૂરસેનસ્ય નૃપતેઃ સૂનોર્ નાગસ્ય ધીમતઃ
શૂરસેન રાજાના વિવેકી પુત્ર નાગે, રાજકુમારી ભોગવતીને મેળવવા ઇચ્છા રાખી.
વિવાહાયાકરોત્ સંધિં મિથ્યામિથ્યાવચોઉક્તિભિઃ પૂજયામ્ આસ નૃપતિં ભૂષણાચ્છાદનાદિભિઃ
વિવાહ માટે, તેણે સાચી અને ખોટી વાતો કહી સંધિ કરી અને રાજાને આભૂષણ, વસ્ત્ર તથા અન્ય ભેટોથી સન્માન આપ્યો.
અવાપ્ય પૂજાં નૃપતિર્ દદામીત્ય્ અવદત્ તદા તત આગત્ય રાજ્ઞે ઽસૌ વૃદ્ધામાત્યો મહામતિઃ
સન્માન પ્રાપ્ત કર્યા પછી, રાજાએ 'હું આપું' એમ કહ્યું; ત્યારબાદ, વિવેકી વૃદ્ધ અમાત્ય રાજા પાસે આવ્યો.
શૂરસેનાય તદ્ વૃત્તં વૈવાહિકમ્ અવેદયત્ તતો બહુતિથે કાલે વૃદ્ધામાત્યો મહામતિઃ
તેણે શૂરસેનને વિવાહની વાત જણાવી; લાંબા સમય પછી, વિવેકી વૃદ્ધ અમાત્ય,
પુનર્ બલેન મહતા વસ્ત્રાલંકારભૂષિતઃ જગામ તરસા સર્વૈર્ અન્યૈશ્ ચ સચિવૈર્ વૃતઃ
ફરીથી, ભવ્ય વસ્ત્ર અને આભૂષણ પહેરી, અન્ય બધા મંત્રીઓ સાથે, તે જોરથી અને ઝડપથી ગયો.
વિવાહાય મહામાત્યો મહારાજાય બુદ્ધિમાન્ સર્વં પ્રોવાચ વૃદ્ધો ઽસાવ્ અમાત્યઃ સચિવૈર્ વૃતઃ
વિવાહ માટે, વિવેકી વૃદ્ધ અમાત્ય મંત્રીઓ સાથે મહારાજ પાસે જઈને બધું કહ્યું.
અત્રાગન્તું ન ચાયાતિ શૂરસેનસ્ય ભૂપતેઃ પુત્રો નાગ ઇતિ ખ્યાતો બુદ્ધિમાન્ ગુણસાગરઃ
અહીં, શૂરસેનના પુત્ર, વિવેકી અને ગુણોથી ભરપૂર નાગ, પ્રસિદ્ધ છે, પણ આવે નથી.