પુનઃ પુનસ્ તદ્ એવોચુઃ સુરસંઘા દ્વિજોત્તમમ્ કૃતાઞ્જલિપુટઃ પૂર્વં નત્વા શંભુસુરાન્ ઇદમ્ ઉવાચ પિપ્પલાદશ્ ચ ઉમાં નત્વા ચ પિપ્પલાન્
વારંવાર દેવસમૂહે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને કહ્યું. તેમણે હાથ જોડીને પહેલા શંભુ અને દેવોને નમન કર્યું. પછી પિપ્પલાદે ઉમા અને પિપ્પલને વંદન કરીને આ વચન કહ્યાં.
પિતરૌ દ્રષ્ટુકામો ઽસ્મિ સદા મે શબ્દગોચરૌ તે ધન્યાઃ પ્રાણિનો લોકે માતાપિત્રોર્ વશે સ્થિતાઃ
હું હંમેશા મારા માતા-પિતાને જોઈ શકું, એમને સાંભળી શકું એવી ઇચ્છા છે. જે લોકો માતા-પિતાના વશમાં રહે છે, એ જગતમાં ધન્ય છે.
શુશ્રૂષણપરા નિત્યં તત્પાદાજ્ઞાપ્રતીક્ષકાઃ ઇન્દ્રિયાણિ શરીરં ચ કુલં શક્તિં ધિયં વપુઃ
સેવામાં હંમેશાં તત્પર રહેવું, તેમના ચરણોની આજ્ઞાની રાહ જોવી—પોતાના ઇન્દ્રિયો, શરીર, કુટુંબ, શક્તિ, બુદ્ધિ અને રૂપ બધું અર્પણ કરવું જોઈએ.
પરિલભ્ય તયોઃ કૃત્યે કૃતકૃત્યો ભવેત્ સ્વયમ્ પશૂનાં પક્ષિણાં ચાપિ સુલભં માતૃદર્શનમ્
બન્નેના કામ પૂરાં કરીને મનુષ્ય પોતે પૂર્ણતા મેળવે છે; પશુઓ અને પક્ષીઓ માટે તો માતાને જોવું સહેલું છે.
દુર્લભં મમ તચ્ ચાપિ પૃચ્છે પાપફલં નુ કિમ્ દુર્લભં ચ તથા ચેત્ સ્યાત્ સર્વેષાં યસ્ય કસ્યચિત્
પણ મારા માટે તો એ બહુ મુશ્કેલ છે—મને કહો, શું આ પાપના ફળરૂપ છે? જો એ એટલું અઘરું હોય, તો પછી બધાને માટે એવું જ ન હોવું જોઈએ?
નોપપદ્યેત સુલભં મત્તો નાન્યો ઽસ્તિ પાપકૃત્ તયોર્ દર્શનમાત્રં ચ યદિ પ્રાપ્સ્યે સુરોત્તમાઃ
આસાનીથી એ પ્રાપ્ત થતું નથી; મારા કરતાં વધુ પાપી બીજો કોઈ નથી. જો મને માત્ર એક ઝલક પણ મળે, હે દેવશ્રેષ્ઠો—
મનોવાક્કાયકર્મભ્યઃ ફલં પ્રાપ્તં ભવિષ્યતિ પિતરૌ યે ન પશ્યન્તિ સમુત્પન્ના ન સંસૃતૌ તેષાં મહાપાતકાનાં કઃ સંખ્યાં કર્તુમ્ ઈશ્વરઃ
મન, વાણી અને શરીરથી કરેલા કર્મોનું ફળ અવશ્ય મળશે. જે લોકો જન્મ્યા પછી પોતાના માતાપિતાને નથી જુએ, એવા મહાપાપીઓના પાપની ગણતરી કોણ કરી શકે?
તદ્ ઋષેર્ વચનં શ્રુત્વા મિથઃ સંમન્ત્ર્ય તે સુરાઃ વિમાનવરમ્ આરૂઢૌ પિતરૌ દંપતી શુભૌ
ઋષિના વચન સાંભળીને દેવતાઓએ પરસ્પર વિચાર વિમર્શ કર્યો; પછી સુંદર વિમાન પર ચઢીને શુભ દંપતી—માતા-પિતા—
તવ સંદર્શનાકાઙ્ક્ષૌ દ્રક્ષ્યસે વાદ્ય નિશ્ચિતમ્ વિષાદં લોભમોહૌ ચ ત્યક્ત્વા ચિત્તં શમં નય
તારા દર્શન માટે આતુર, આજે તું ચોક્કસ તેમને જોઈશ. દુઃખ, લોભ અને મોહ છોડી દે અને મનને શાંત કર.
પશ્ય પશ્યેતિ તં પ્રાહુર્ દાધીચં સુરસત્તમાઃ વિમાનવરમ્ આરૂઢૌ સ્વર્ગિણૌ સ્વર્ણભૂષણૌ
'જુઓ, જુઓ!' એમ દેવશ્રેષ્ઠોએ દધીચીને કહ્યું, જ્યારે બંને સુવર્ણ આભૂષણોથી શોભિત સ્વર્ગીય વિમાન પર ચઢ્યા.
તવ સંદર્શનાકાઙ્ક્ષૌ પિતરૌ દંપતી શુભૌ વીજ્યમાનૌ સુરસ્ત્રીભિઃ સ્તૂયમાનૌ ચ કિંનરૈઃ
તારા શુભ માતાપિતા, એ પવિત્ર દંપતી, તને જોવા માટે આતુર હતા; તેમને દેવસ્ત્રીઓએ પંખા ઝલાવ્યા અને કિન્નરોએ સ્તુતિ કરી.
દૃષ્ટ્વા સ માતાપિતરૌ નનામ શિવસંનિધૌ હર્ષબાષ્પાશ્રુનયનૌ સ કથંચિદ્ ઉવાચ તૌ
માતા-પિતાને જોઈને, તેણે શિવની હાજરીમાં નમસ્કાર કર્યો, આનંદના આંસુથી આંખો ભીની થઈ ગઈ અને કઠિનાઈથી એમને કંઈક કહ્યું.
તારયન્ત્ય્ એવ પિતરાવ્ અન્યે પુત્રાઃ કુલોદ્વહાઃ અહં તુ માતુર્ ઉદરે કેવલં ભેદકારણમ્ એવંભૂતો ઽપિ તૌ મોહાત્ પશ્યેયમ્ અતિદુર્મતિઃ
બીજા પુત્રો તો વંશને ઉંચો રાખીને પોતાના માતાપિતાને ઉદ્ધાર કરે છે; પણ હું તો માતાના ગર્ભમાં માત્ર દુઃખનું કારણ રહ્યો. છતાં પણ, મોહવશ, આજે હું એમને જોઈ રહ્યો છું, જેઓ બહુ જ અસમજ છું.
તાવ્ આલોક્ય તતો દુઃખાદ્ વક્તું નૈવ શશાક સઃ દેવાશ્ ચ માતાપિતરૌ પિપ્પલાદમ્ અથાબ્રુવન્
એમને જોઈને, દુઃખથી તે બોલી શક્યો નહીં; અને દેવતાઓએ પિપ્પલાદના માતાપિતાને સંબોધ્યા.
ધન્યસ્ ત્વં પુત્ર લોકેષુ યસ્ય કીર્તિર્ ગતા દિવમ્ સાક્ષાત્કૃતસ્ ત્વયા ત્ર્યક્ષો દેવાશ્ ચાશ્વાસિતાસ્ ત્વયા ત્વયા પુત્રેણ સલ્લોકા ન ક્ષીયન્તે કદાચન
હે પુત્ર, તું ધન્ય છે, તારી કીર્તિ બધા લોકોમાં અને સ્વર્ગ સુધી પહોંચી છે. તું શિવને સાક્ષાત્ અનુભવી લીધો છે અને દેવતાઓને પણ તું શાંત કર્યો છે. એવો પુત્ર હોય ત્યાં વંશ ક્યારેય ક્ષય પામતો નથી.
પુષ્પવૃષ્ટિસ્ તદા સ્વર્ગાત્ પપાત તસ્ય મૂર્ધનિ જયશબ્દઃ સુરૈર્ ઉક્તઃ પ્રાદુર્ભૂતો મહામુને
ત્યારે સ્વર્ગમાંથી ફૂલવર્ષા તેના માથા પર પડી અને દેવતાઓએ વિજયઘોષ કર્યો, જેમ મહર્ષિ પ્રગટ થયા.
આશિષં તુ સુતે દત્ત્વા દધીચિઃ સહ ભાર્યયા શંભું ગઙ્ગાં સુરાન્ નત્વા પુત્રં વાક્યમ્ અથાબ્રવીત્
પુત્રને આશીર્વાદ આપી, દધીચીએ પત્ની સાથે શંભુ, ગંગા અને દેવતાઓને વંદન કર્યા અને પછી પુત્રને કહ્યું.
પ્રાપ્ય ભાર્યાં શિવે ભક્તિં કુરુ ગઙ્ગાં ચ સેવય પુત્રાન્ ઉત્પાદ્ય વિધિવદ્ યજ્ઞાન્ ઇષ્ટ્વા સદક્ષિણાન્ કૃતકૃત્યસ્ તતો વત્સ આક્રમસ્વ ચિરં દિવમ્
પત્ની મેળવે પછી, શિવભક્તિ કર, ગંગાની સેવા કર. વિધિપૂર્વક પુત્રોનું સર્જન કર, યોગ્ય રીતે યજ્ઞો કરી દાન આપ. પછી, બધી ફરજ પુરી કરીને, વત્સ, લાંબા સમય સુધી સ્વર્ગમાં જા.
કરોમ્ય્ એવમ્ ઇતિ પ્રાહ દધીચિં પિપ્પલાશનઃ દધીચિઃ પુત્રમ્ આશ્વાસ્ય ભાર્યયા ચ પુનઃ પુનઃ
'હું એમ જ કરીશ,' એમ પિપ્પલાદે દધીચીને કહ્યું. દધીચીએ પુત્ર અને પત્નીને વારંવાર આશ્વાસન આપ્યું.
અનુજ્ઞાતઃ સુરગણૈઃ પુનઃ સ દિવમ્ આક્રમત્ દેવા અપ્ય્ ઊચિરે સર્વે પિપ્પલાદં સસંભ્રમાઃ
દેવતાઓએ અનુમતિ આપી, તે ફરી સ્વર્ગમાં ગયો; અને બધા દેવતાઓએ શ્રદ્ધાપૂર્વક પિપ્પલાદને સંબોધ્યા.
કૃત્યાં શમય ભદ્રં તે તદ્ ઉત્પન્નં મહાનલમ્
તમે જે કૃત્ય છે તેને શાંત કરો, તમારું કલ્યાણ થાય. જે મહાન અગ્નિ ઉદ્ભવ્યો છે, તેને પણ શાંત કરો.
પિપ્પલાદસ્ તુ તાન્ આહ ન શક્તો ઽહં નિવારણે અસત્યં નૈવ વક્તાહં યૂયં કૃત્યાં તુ બ્રૂત તામ્
પિપ્પલાદએ તેમને કહ્યું: હું તેને અટકાવી શકતો નથી; હું કદી અસત્ય બોલતો નથી. તમે પોતે જ એ કૃત્યને સંબોધો.
માં દૃષ્ટ્વા સા મહારૌદ્રા વિપરીતં કરિષ્યતિ તામ્ એવ ગત્વા વિબુધાઃ પ્રોચુસ્ તે શાન્તિકારણમ્
મને જોઈને એ અત્યંત ભયાનક કૃત્ય ઉલટું વર્તશે; તેથી દેવતાઓ એના પાસે ગયા અને શાંતિ માટે વચન બોલ્યા.
અનલં ચ યથાપ્રીતિ તે ઉભે નેત્ય્ અવોચતામ્ સર્વેષાં ભક્ષણાયૈવ સૃષ્ટા ચાહં દ્વિજન્મના
અને અગ્નિ વિષે, તમારી ઇચ્છા પ્રમાણે, બંનેને લાવો; હું તો સર્વના ભક્ષણ માટે જ સર્જાઈ છું, હે દ્વિજજનો.
તથા ચ મત્પ્રસૂતો ઽગ્નિર્ અન્યથા તત્ કથં ભવેત્ મહાભૂતાનિ પઞ્ચાપિ સ્થાવરં જઙ્ગમં તથા
આ રીતે, અગ્નિ મારાથી જન્મે છે; નહિ તો આવું કેમ બને? પાંચ મહાભૂતો, સ્થાવર અને જંગમ બધું પણ.
સર્વમ્ અસ્મન્મુખે વિદ્યાદ્ વક્તવ્યં નાવશિષ્યતે મયા સંમન્ત્ર્ય તે દેવાઃ પુનર્ ઊચુર્ ઉભાવ્ અપિ
બધું જ મારા મુખમાં પ્રવેશે એવું જાણો; કશું પણ બાકી નહીં રહે. એમ વિચાર કરીને દેવોએ ફરી બંનેને સંબોધ્યા.
ભક્ષયેતામ્ ઉભૌ સર્વં યથાનુક્રમતસ્ તથા વડવાપિ સુરાન્ એવમ્ ઉવાચ શૃણુ નારદ
બંને બધું ક્રમશઃ ભક્ષે એવું થાઓ; એ જ રીતે, હે નારદ, વડવાએ પણ દેવોને આવું કહ્યું.
ભવતામ્ ઇચ્છયા સર્વં ભક્ષ્યં મે સુરસત્તમાઃ
તમારી ઇચ્છાથી, હે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ, બધું જ મારું ભોજન છે.
વડવા સા નદી જાતા ગઙ્ગયા સંગતા મુને તદ્ભવસ્ તુ મહાન્ અગ્નિર્ ય આસીદ્ અતિભીષણઃ તમ્ આહુર્ અમરા વહ્નિં ભૂતાનામ્ આદિતો વિદુઃ
એ વડવા અગ્નિ નદી બની અને ગંગા સાથે મળી, હે મુનિ. જે મહાન અને અત્યંત ભયાનક અગ્નિ હતો, અમરોએ તેને 'વહ્નિ' કહ્યું અને સર્વ પ્રાણીઓનો મૂળ અગ્નિ જાણ્યો.
આપો જ્યેષ્ઠતમા જ્ઞેયાસ્ તથૈવ પ્રથમં ભવાન્ તત્રાપ્ય્ અપાંપતિં જ્યેષ્ઠં સમુદ્રમ્ અશનં કુરુ યથૈવ તુ વયં બ્રૂમો ગચ્છ ભુઙ્ક્ષ્વ યથાસુખમ્
પાણી સૌથી જૂનું છે, એ જાણવું. અને તમે પણ પ્રથમ છો. ત્યાં, પાણીના સ્વામી સમુદ્રને સૌથી જૂના તરીકે તમારું ભોજન બનાવો. જેમ અમે કહીએ છીએ, તેમ જાઓ અને મનગમતું ભોજન કરો.