ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચાત્યજદ્ બાલં ભર્તૃચિત્તપરાયણા પિપ્પલાનાં સમીપે તુ ન્યસ્ય બાલં નમસ્ય ચ
આવી રીતે કહી, પતિના મનને સમર્પિત રહી, એ સ્ત્રીએ બાળકને પિપ્પળ વૃક્ષોની પાસે મૂકી, નમસ્કાર કર્યો અને બાળકને ત્યાં છોડી દીધો.
અગ્નિં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય યજ્ઞપાત્રસમન્વિતા વિવેશાગ્નિં પ્રાતિથેયી ભર્ત્રા સહ દિવં યયૌ
અગ્નિની પરિક્રમા કરીને, યજ્ઞપાત્રો સાથે પ્રાતિથીએ અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો અને પતિ સાથે સ્વર્ગે ગઇ.
રુરુદુશ્ ચાશ્રમસ્થા યે વૃક્ષાશ્ ચ વનવાસિનઃ પુત્રવત્ પોષિતા યેન ઋષિણા ચ દધીચિના
આશ્રમમાં રહેતા લોકો, વૃક્ષો અને જંગલના પ્રાણીઓ બધાએ રડવાનું શરૂ કર્યું, કારણ કે ઋષિ દધીચિએ તેમને પુત્રની જેમ ઉછેર્યા હતા.
વિના તેન ન જીવામસ્ તયા માત્રા વિના તથા મૃગાશ્ ચ પક્ષિણઃ સર્વે વૃક્ષાઃ પ્રોચુઃ પરસ્પરમ્
એના વિના, અને એ સ્ત્રી વિના પણ, અમે જીવવા શકીશું નહીં—એવું બધા પ્રાણીઓ, પક્ષીઓ અને વૃક્ષોએ એકબીજાને કહ્યું.
સ્વર્ગમ્ આસેદુષોઃ પિત્રોસ્ તદપત્યેષ્વ્ અકૃત્રિમમ્ યે કુર્વન્ત્ય્ અનિશં સ્નેહં ત એવ કૃતિનો નરાઃ
જે લોકો સ્વર્ગવાસી માતા-પિતાના સંતાનો પર હંમેશા નિષ્ઠાવાન પ્રેમ કરે છે, એ જ સાચા સફળ મનુષ્ય છે.
દધીચિઃ પ્રાતિથેયી વા વીક્ષતે ઽસ્માન્ યથા પુરા તથા પિતા ન માતા વા ધિગ્ અસ્માન્ પાપિનો વયમ્
દધીચિ કે પ્રાતિથી, હવે અમને પહેલા જેવું નથી જુએ, પિતા કે માતા પણ નથી—અમે પાપી છીએ, અમને લાજ આવે છે.
અસ્માકમ્ અપિ સર્વેષામ્ અતઃ પ્રભૃતિ નિશ્ચિતમ્ બાલો દધીચિઃ પ્રાતિથેયી બાલો ધર્મઃ સનાતનઃ
આપણે બધાને હવે એક વાત નિશ્ચિત છે: દધીચિ પ્રાતિથીનો આ બાળક સદા માટે ધર્મનો સાચો વારસદાર છે.
એવમ્ ઉક્ત્વા તદૌષધ્યો વનસ્પતિસમન્વિતાઃ સોમં રાજાનમ્ અભ્યેત્ય યાચિરે ઽમૃતમ્ ઉત્તમમ્
આ રીતે કહી, તમામ ઔષધિઓ અને વૃક્ષોએ રાજા સોમ પાસે જઈને શ્રેષ્ઠ અમૃત માગ્યું.
સ ચાપિ દત્તવાંસ્ તેભ્યઃ સોમો ઽમૃતમ્ અનુત્તમમ્ દદુર્ બાલાય તે ચાપિ અમૃતં સુરવલ્લભમ્
સોમએ તેમને શ્રેષ્ઠ અમૃત આપ્યું; અને એ બધાએ એ અમૃત દેવોને પ્રિય એવા બાળકને આપ્યું.
સ તેન તૃપ્તો વવૃધે શુક્લપક્ષે યથા શશી પિપ્પલૈઃ પાલિતો યસ્માત્ પિપ્પલાદઃ સ બાલકઃ પ્રવૃદ્ધઃ પિપ્પલાન્ એવમ્ ઉવાચ ત્વ્ અતિવિસ્મિતઃ
એ અમૃતથી સંતોષ પામી, એ બાળક ચાંદ્રમાની જેમ વધવા લાગ્યો; પિપ્પળ વૃક્ષોએ તેને ઉછેર્યો, તેથી એ બાળક પિપ્પલાદ ખૂબ મોટો થયો અને આશ્ચર્યચકિત થઈ પિપ્પળ વૃક્ષોને પૂછ્યું.
માનુષેભ્યો માનુષાસ્ તુ જાયન્તે પક્ષિભિઃ ખગાઃ બીજેભ્યો વીરુધો લોકે વૈષમ્યં નૈવ દૃશ્યતે વાર્ક્ષસ્ ત્વ્ અહં કથં જાતો હસ્તપાદાદિજીવવાન્
માણસમાંથી માણસ, પક્ષીમાંથી પક્ષી, બીજમાંથી વનસ્પતિ—આ જગતમાં કોઈ વિસંગતિ નથી; પણ હું તો વૃક્ષમાંથી જન્મેલો છતાં હાથ-પગ અને જીવ ધરાવું છું, એવું કેમ?
વૃક્ષાસ્ તદ્વચનં શ્રુત્વા સર્વમ્ ઊચુર્ યથાક્રમમ્ દધીચેર્ મરણં સાધ્વ્યાસ્ તથા ચાગ્નિપ્રવેશનમ્
એના શબ્દો સાંભળી, બધા વૃક્ષો અને ઔષધિઓએ ક્રમશઃ દધીચિના મૃત્યુ અને સતી સ્ત્રીના અગ્નિપ્રવેશની વાત કહી.
અસ્થ્નાં સંહરણં દેવૈર્ એતત્ સર્વં સવિસ્તરમ્ શ્રુત્વા દુઃખસમાવિષ્ટો નિપપાત તદા ભુવિ
દેવતાઓ પાસેથી હાડકાં એકત્ર કરવાની વાત પૂરી રીતે સાંભળી, તે દુઃખથી ભરાઈ ગયો અને તરત જ જમીન પર પડી ગયો.
આશ્વાસિતઃ પુનર્ વૃક્ષૈર્ વાક્યૈર્ ધર્માર્થસંહિતૈઃ આશ્વસ્તઃ સ પુનઃ પ્રાહ તદૌષધિવનસ્પતીન્
પછી વૃક્ષોએ ધર્મ અને હિતથી ભરેલા વચનોથી તેને શાંત પાડ્યો. આશ્વાસન મળતાં તેણે ઔષધિઓ અને વૃક્ષોને ફરી સંબોધ્યા.
પિતૃહન્તૄન્ હનિષ્યે ઽહં નાન્યથા જીવિતું ક્ષમઃ પિતુર્ મિત્રાણિ શત્રૂંશ્ ચ તથા પુત્રો ઽનુવર્તતે
હું પિતાના હત્યારોને અવશ્ય સંહાર કરીશ; નહિતર જીવવું મારા માટે યોગ્ય નથી. પુત્ર તો પિતાના મિત્રો અને દુશ્મનો બંનેની પાછળ ચાલે છે.
સ એવ પુત્રો યો ઽન્યસ્ તુ પુત્રરૂપો રિપુઃ સ્મૃતઃ વદન્તિ પિતૃમિત્રાણિ તારયન્ત્ય્ અહિતાન્ અપિ
સાચો પુત્ર તો એ જ છે; બીજો, ભલે પુત્રરૂપ લાગે, પણ શત્રુ સમાન ગણાય છે. કહેવાય છે કે પિતાના મિત્રો તો દુશ્મનને પણ બચાવે છે.
વૃક્ષાસ્ તં બાલમ્ આદાય સોમાન્તિકમ્ અથાયયુઃ બાલવાક્યં તુ તે વૃક્ષાઃ સોમાયાથ ન્યવેદયન્ શ્રુત્વા સોમો ઽપિ તં બાલં પિપ્પલાદમ્ અભાષત
વૃક્ષોએ એ બાળકને લઈને સોમદેવ પાસે ગયા. પછી વૃક્ષોએ બાળકના વચનો સોમને કહ્યા. સાંભળીને સોમે પિપ્પલાદને કહ્યું.
ગૃહાણ વિદ્યાં વિધિવત્ સમગ્રાં તપઃસમૃદ્ધિં ચ શુભાં ચ વાચમ્ શૌર્યં ચ રૂપં ચ બલં ચ બુદ્ધિં સંપ્રાપ્સ્યસે પુત્ર મદાજ્ઞયા ત્વમ્
પુત્ર, મારી આજ્ઞાથી તું સંપૂર્ણ વિદ્યા, તપની સિદ્ધિ, શુભ વાણી, શૌર્ય, સુંદરતા, બળ અને બુદ્ધિ પ્રાપ્ત કર.
પિપ્પલાદસ્ તમ્ અપ્ય્ આહ ઓષધીશં વિનીતવત્
પિપ્પલાદે પણ ઔષધિઓના સ્વામીનું વિનમ્રતાથી સંબોધન કર્યું.
સર્વમ્ એતદ્ વૃથા મન્યે પિતૃહન્તૃવિનિષ્કૃતિમ્ ન કરોમ્ય્ અત્ર યાવચ્ ચ તસ્માત્ તત્ પ્રથમં વદ
પિતાના હત્યાનો પ્રાયશ્ચિત્ત ન કરું ત્યાં સુધી આ બધું વ્યર્થ છે એવું હું માનું છું. તેથી, એ પહેલાં મને એ જ કહો.
યસ્મિન્ દેશે યત્ર કાલે યસ્મિન્ દેવે ચ મન્ત્રકે યત્ર તીર્થે ચ સિધ્યેત મત્સંકલ્પઃ સુરોત્તમ
હે શ્રેષ્ઠ દેવ, કયા સ્થળે, કયા સમયે, કયા દેવતાને, કયા મંત્રથી અને કયા તીર્થમાં મારો સંકલ્પ પૂર્ણ થશે?
ચન્દ્રઃ પ્રાહ ચિરં ધ્યાત્વા ભુક્તિર્ વા મુક્તિર્ એવ વા સર્વં મહેશ્વરાદ્ દેવાજ્ જાયતે નાત્ર સંશયઃ
સોમદેવે લાંબું ધ્યાન કરીને કહ્યું: ભોગ હોય કે મોક્ષ, બધું મહાદેવ મહેશ્વર પાસેથી જ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
સ સોમં પુનર્ અપ્ય્ આહ કથં દ્રક્ષ્યે મહેશ્વરમ્ બાલો ઽહં બાલબુદ્ધિશ્ ચ ન સામર્થ્યં તપસ્ તથા
પિપ્પલાદે ફરી સોમને પૂછ્યું: હું મહેશ્વરને કેવી રીતે જોઈ શકીશ? હું તો બાળક છું, બાળબુદ્ધિ ધરાવું છું અને તપ માટે શક્તિ નથી.
ગૌતમીં ગચ્છ ભદ્ર ત્વં સ્તુહિ ચક્રેશ્વરં હરમ્ પ્રસન્નસ્ તુ તવેશાનો હ્ય્ અલ્પાયાસેન વત્સક
પ્રિય, તું ગૌતમી નદી પાસે જા અને ચક્રધારી હરનું સ્તવન કર. હે વત્સ, જો ભગવાન પ્રસન્ન થશે તો થોડી મહેનતે તને કૃપા કરશે.
પ્રીતો ભવેન્ મહાદેવઃ સાક્ષાત્ કારુણિકઃ શિવઃ આસ્તે સાક્ષાત્કૃતઃ શંભુર્ વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના
મહાદેવ, દયાળુ શિવ, જો પ્રસન્ન થાય તો સીધા પ્રગટ થાય છે. શક્તિશાળી વિષ્ણુએ પણ ત્યાં પ્રગટ શંભુનું દર્શન કર્યું છે.
વરં ચ દત્તવાન્ વિષ્ણોશ્ ચક્રં ચ ત્રિદશાર્ચિતમ્ ગચ્છ તત્ર મહાબુદ્ધે દણ્ડકે ગૌતમીં નદીમ્
મહાદેવે વિષ્ણુને વરદાન આપ્યું અને દેવો દ્વારા પૂજિત ચક્ર પણ આપ્યું. હે મહાબુદ્ધિ, તું દંડકમાં ગૌતમી નદી પાસે જા.
ચક્રેશ્વરં નામ તીર્થં જાનન્ત્ય્ ઓષધયસ્ તુ તત્ તં ગત્વા સ્તુહિ દેવેશં સર્વભાવેન શંકરમ્ સ તે પ્રીતમનાસ્ તાત સર્વાન્ કામાન્ પ્રદાસ્યતિ
ઔષધિઓએ એ તીર્થને ચક્રેશ્વર નામે ઓળખ્યું છે. તું ત્યાં જઈ સર્વહૃદયથી દેવેશ્વર શંકરનું સ્તવન કર; તે પ્રસન્ન મનથી તને બધા ઇચ્છિત ફળ આપશે.
તદ્ રાજવચનાદ્ બ્રહ્મન્ પિપ્પલાદો મહામુનિઃ આજગામ જગન્નાથો યત્ર રુદ્રઃ સ ચક્રદઃ
પછી રાજાના આદેશથી મહામુનિ પિપ્પલાદ એ સ્થળે ગયા, જ્યાં જગન્નાથ, ચક્ર આપનાર રુદ્ર હાજર હતા.
તં બાલં કૃપયાવિષ્ટાઃ પિપ્પલાઃ સ્વાશ્રમાન્ યયુઃ ગોદાવર્યાં તતઃ સ્નાત્વા નત્વા ત્રિભુવનેશ્વરમ્ તુષ્ટાવ સર્વભાવેન પિપ્પલાદઃ શિવં શુચિઃ
બાળક પર દયા આવીને પિપ્પળ વૃક્ષો પોતાના આશ્રમમાં પાછા ગયા. પછી પિપ્પલાદે ગોદાવરીમાં સ્નાન કરીને, ત્રિલોકનાથને નમન કર્યું અને શુદ્ધ હૃદયથી શિવનું સર્વહૃદયથી સ્તવન કર્યું.
સર્વાણિ કર્માણિ વિહાય ધીરાસ્ ત્યક્તૈષણા નિર્જિતચિત્તવાતાઃ યં યાન્તિ મુક્ત્યૈ શરણં પ્રયત્નાત્ તમ્ આદિદેવં પ્રણમામિ શંભુમ્
જે ધીરજવંતો સર્વ કર્મો ત્યાગી, ઇચ્છાઓ છોડી, મન અને ઇન્દ્રિયો જીતે છે, તેઓ મુક્તિ માટે પ્રયત્નપૂર્વક શરણ આવે છે. હું એ પ્રાચીન દેવ શંભુને નમસ્કાર કરું છું.