ત્વષ્ટ્રા મહાત્મના ચાપિ કારિતો વિશ્વકર્મણા સુરભિર્ નન્દિની ધેનુઃ કામધુક્ કામદોહિની
મહાન આત્મા ત્વષ્ટ્ર દ્વારા, વિશ્વકર્મા, સુરભિ, નંદિની, કામધેનુ અને કામદોહિની ગાયોની રચના કરવામાં આવી.
એતાભિઃ કામવર્ષાભિઃ સર્વકામસમૃદ્ધિમાન્ કલ્પવૃક્ષઃ પારિજાતો લતાઃ કલ્પલતાદિકાઃ
આ તમામ ઈચ્છાપૂર્તિ કરનારાઓ સાથે, સર્વ કામનાઓથી સમૃદ્ધ કલ્પવૃક્ષ, પારિજાત અને કલ્પલતા વગેરે લતાઓ પણ હાજર હતાં.
યદ્ યદ્ ઇષ્ટતમં કિંચિત્ તત્ર તસ્મિન્ મખે સ્થિતમ્ સ્વયં મઘવતા પૂષ્ણા હરિણા પરિરક્ષિતઃ
જે કંઈ સૌથી વધુ ઇચ્છિત હતું, તે બધું એ યજ્ઞમાં હાજર હતું; અને મઘવાન ઇન્દ્ર, પુષણ અને હરિએ પોતે તેનું રક્ષણ કર્યું.
દીયતાં ભુજ્યતાં વાપિ ક્રિયતાં સ્થીયતાં સુખમ્ એતૈશ્ ચ સર્વતો વાક્યૈર્ દક્ષસ્ય પૂજિતં મખમ્
આ આપો, ભોગવો, કરો કે આનંદથી જળવો—આવા અનેક વચનો સાથે સર્વે યજ્ઞને સન્માન આપતા; દક્ષનું યજ્ઞ સર્વત્ર પૂજાયું.
આદૌ તુ વીરભદ્રો ઽસૌ ભદ્રકાલ્યા યુતો યયૌ શોકકોપપરીતાત્મા પશ્ચાચ્ છૂલપિનાકધૃક્
પ્રથમ તો વીરભદ્ર ભદ્રકાળી સાથે દુઃખ અને ક્રોધથી ભરાયેલ મનથી આગળ વધ્યો; પછી ત્રિશૂલ અને ધનુષ ધારણ કરનાર પ્રભુ પ્રગટ થયા.
અભ્યાયયૌ મહાદેવો મહાભૂતૈર્ અલંકૃતઃ તાનિ ભૂતાનિ પરિતો મખે વેષ્ટ્ય મહેશ્વરમ્
પછી મહાદેવ મહાન ભૂતો દ્વારા શોભાયમાન થઈ આવ્યા; એ બધા ભૂતો યજ્ઞસ્થળે મહેશ્વરને ચારેય બાજુથી ઘેરીને ઉભા રહ્યા.
ક્રતું વિધ્વંસયામ્ આસુસ્ તત્ર ક્ષોભો મહાન્ અભૂત્ પલાયન્ત તતઃ કેચિત્ કેચિદ્ ગત્વા તતઃ શિવમ્
ત્યાં તેમણે યજ્ઞનો વિનાશ કરવાનું શરૂ કર્યું; ભારે ગભરાટ ફેલાયો. કેટલાક ત્યાંથી ભાગી ગયા, તો કેટલાક શિવ પાસે ગયા.
કેચિત્ સ્તુવન્તિ દેવેશં કેચિત્ કુપ્યન્તિ શંકરમ્ એવં વિધ્વંસિતં યજ્ઞં દૃષ્ટ્વા પૂષા સમભ્યગાત્
કેટલાક દેવેશનું સ્તવન કરવા લાગ્યા, કેટલાક શંકર પર ગુસ્સે થયા. આમ યજ્ઞ બરબાદ થયેલો જોઈને પૂષા આગળ આવ્યા.
પૂષ્ણો દન્તાન્ અથોત્પાટ્ય ઇન્દ્રં વ્યદ્રાવયત્ ક્ષણાત્ ભગસ્ય ચક્ષુષી વિપ્ર વીરભદ્રો વ્યપાટયત્
પછી વીરભદ્રે પૂષાના દાંત ઉપાડી નાખ્યા અને તરત જ ઇન્દ્રને ભગાડી દીધા; અને ભગાના આંખો પણ કાઢી નાખ્યા, હે મુનિ.
દિવાકરં પુનર્ દોર્ભ્યાં પરિભ્રામ્ય સમાક્ષિપત્ તતઃ સુરગણાઃ સર્વે વિષ્ણું તે શરણં યયુઃ
પછી તેણે પોતાના હાથથી સૂર્યને પકડીને ફેરવીને નીચે ફેંકી દીધા. ત્યારબાદ બધા દેવતાઓએ વિષ્ણુ પાસે આશરો લીધો.
ત્રાહિ ત્રાહિ ગદાપાણે ભૂતનાથકૃતાદ્ ભયાત્ મહેશ્વરગણઃ કશ્ચિત્ પ્રમથાનાં તુ નાયકઃ તેન દગ્ધો મખઃ સર્વો વૈષ્ણવઃ પશ્યતો હરેઃ
'બચાવો, બચાવો, ગદાધારી!'—ભૂતનાથના ભયથી એમ બોલ્યા. મહેશ્વરના કોઈ પ્રમથગણના નેતાએ, હરિ સામે જોઈને, આખો વૈષ્ણવ યજ્ઞ ભસ્મ કરી નાખ્યો.
હરિણા ચક્રમ્ ઉત્સૃષ્ટં ભૂતનાથવધં પ્રતિ ભૂતનાથો ઽપિ તચ્ ચક્રમ્ આપતચ્ ચ તદાગ્રસત્
હરિએ ભૂતનાથના વિનાશ માટે ચક્ર છોડ્યું, પણ ભૂતનાથે એ આવતું ચક્ર પકડી લીધું.
ગ્રસ્તે ચક્રે તતો વિષ્ણોર્ લોકપાલા ભયાદ્ યયુઃ તથા સ્થિતાન્ અવેક્ષ્યાથ દક્ષો યજ્ઞં સુરાન્ અપિ તુષ્ટાવ શંકરં દેવં દક્ષો ભક્ત્યા પ્રજાપતિઃ
વિષ્ણુનું ચક્ર પકડી લેવામાં આવ્યું ત્યારે લોકપાલો ડરેને ભાગી ગયા. એમ જોઈને દક્ષે યજ્ઞની ઇચ્છાથી, દેવતાઓ સાથે, ભક્તિપૂર્વક શંકર દેવનું સ્તવન કર્યું.
જય શંકર સોમેશ જય સર્વજ્ઞ શંભવે જય કલ્યાણભૃચ્ છંભો જય કાલાત્મને નમઃ
જય શંકર, સોમના સ્વામી! જય સર્વજ્ઞ શંભુ! જય કલ્યાણના ધારક શંભુ! જય કાળરૂપ, તમને વંદન છે!
આદિકર્તર્ નમસ્ તે ઽસ્તુ નીલકણ્ઠ નમો ઽસ્તુ તે બ્રહ્મપ્રિય નમસ્ તે ઽસ્તુ બ્રહ્મરૂપ નમો ઽસ્તુ તે
આદિકર્તા, તમને વંદન! નીલકંઠ, તમને વંદન! બ્રહ્માના પ્રિય, તમને વંદન! બ્રહ્મરૂપ, તમને વંદન!
ત્રિમૂર્તયે નમો દેવ ત્રિધામ પરમેશ્વર સર્વમૂર્તે નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રૈલોક્યાધાર કામદ
ત્રિમૂર્તિ દેવ, તમને વંદન! ત્રિધામના પરમેશ્વર, તમને વંદન! સર્વરૂપ, ત્રિલોકના આધાર, કામદાતા, તમને વંદન!
નમો વેદાન્તવેદ્યાય નમસ્ તે પરમાત્મને યજ્ઞરૂપ નમસ્ તે ઽસ્તુ યજ્ઞધામ નમો ઽસ્તુ તે
વેદાંતથી ઓળખાતા, તમને વંદન! પરમાત્મા, તમને વંદન! યજ્ઞરૂપ, તમને વંદન! યજ્ઞના ધામ, તમને વંદન!
યજ્ઞદાન નમસ્ તે ઽસ્તુ હવ્યવાહ નમો ઽસ્તુ તે યજ્ઞહર્ત્રે નમસ્ તે ઽસ્તુ ફલદાય નમો ઽસ્તુ તે
યજ્ઞદાતા, તમને વંદન! હવ્યવાહક, તમને વંદન! યજ્ઞહર્તા, તમને વંદન! ફળદાતા, તમને વંદન!
ત્રાહિ ત્રાહિ જગન્નાથ શરણાગતવત્સલ ભક્તાનામ્ અપ્ય્ અભક્તાનાં ત્વમ્ એવ શરણં પ્રભો
બચાવો, બચાવો, જગન્નાથ, શરણાગતને પ્રેમ કરનાર! ભક્ત હોય કે અભક્ત, બંને માટે તમે જ એકમાત્ર આશરો છો, પ્રભુ!
એવં તુ સ્તુવતસ્ તસ્ય પ્રસન્નો ઽભૂન્ મહેશ્વરઃ કિં દદામીતિ તં પ્રાહ ક્રતુઃ પૂર્ણો ઽસ્તુ મે પ્રભો
એમ સ્તુતિ કરતા મહેશ્વર પ્રસન્ન થયા અને પૂછ્યું: 'શું આપું?' ત્યારે દક્ષે કહ્યું: 'પ્રભુ, મારો યજ્ઞ પૂર્ણ થાય.'
તથેત્ય્ ઉવાચ ભગવાન્ દેવદેવો મહેશ્વરઃ શંકરઃ સર્વભૂતાત્મા કરુણાવરુણાલયઃ
'તેથી જ થાય,' એમ દેવોના દેવ, મહેશ્વર, શંકર, સર્વજીવોના આત્મા અને કરુણા-દયા ના ઘર, ભગવાને કહ્યું.
ક્રતું કૃત્વા તતઃ પૂર્ણં તસ્ય દક્ષસ્ય વૈ મુને એવમ્ ઉક્ત્વા સ ભગવાન્ ભૂતૈર્ અન્તરધીયત
પછી દક્ષનો યજ્ઞ પૂર્ણ કરીને, હે મુનિ, ભગવાન એ રીતે કહીને ભૂતો સાથે અદૃશ્ય થઈ ગયા.
યથાગતં સુરા જગ્મુઃ સ્વમ્ એવ સદનં પ્રતિ તતઃ કદાચિદ્ દેવાનાં દૈત્યાનાં વિગ્રહો મહાન્
દેવતાઓ પોતપોતાના ઘર પર પાછા ગયા. પછી ક્યારેક દેવો અને દૈત્યો વચ્ચે મોટો ઝઘડો થયો.
બભૂવ તત્ર દૈત્યેભ્યો ભીતા દેવાઃ શ્રિયઃ પતિમ્ તુષ્ટુવુઃ સર્વભાવેન વચોભિસ્ તં જનાર્દનમ્
દૈત્યોના ડરથી દેવોએ શ્રીના પતિ જનાર્દનને આખા મનથી અને ભાવપૂર્વક સ્તુતિ કરી.
શક્રાદયો ઽપિ ત્રિદશાઃ કટાક્ષમ્ અવેક્ષ્ય યસ્યાસ્ તપ આચરન્તિ સા ચાપિ યત્પાદરતા ચ લક્ષ્મીસ્ તં બ્રહ્મભૂતં શરણં પ્રપદ્યે
ઇન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓ પણ, જેમના પર લક્ષ્મીજીનું મન અર્પિત છે, એના કૃપાદૃષ્ટિ માટે તપ કરે છે. એ બ્રહ્મસ્વરૂપ ભગવાનને હું શરણું જઉં છું.
યસ્માત્ ત્રિલોક્યાં ન પરઃ સમાનો ન ચાધિકસ્ તાર્ક્ષ્યરથાન્ નૃસિંહાત્ સ દેવદેવો ઽવતુ નઃ સમસ્તાન્ મહાભયેભ્યઃ કૃપયા પ્રપન્નાન્
ત્રણે લોકમાં એથી મોટો કે સમાન કોઈ નથી, એ ગરુડ પર સવાર હોય કે નૃસિંહરૂપે હોય. એવા દેવોના દેવ કૃપાથી અમને બધાને મહાભયમાંથી બચાવે.
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાઞ્ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ કિમર્થમ્ આગતાઃ સર્વે તત્કર્તાસ્મીત્ય્ ઉવાચ તાન્
પછી શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર ભગવાન પ્રસન્ન થયા અને પૂછ્યું: 'તમારે બધાને અહીં શું કામ છે? જે કામ માટે આવ્યા છો, એ હું કરીશ.'
ભયં ચ તીવ્રં દૈત્યેભ્યો દેવાનાં મધુસૂદન તતસ્ ત્રાણાય દેવાનાં મતિં કુરુ જનાર્દન
મધુસૂદન, દૈત્યોના કારણે દેવોને ભારે ભય છે. જનાર્દન, દેવોની રક્ષા કરવા માટે મનમાં નિશ્ચય કરો.
તાન્ આગતાન્ હરિઃ પ્રાહ ગ્રસ્તં ચક્રં હરેણ મે કિં કરોમિ ગતં ચક્રં ભવન્તશ્ ચાર્તિમ્ આગતાઃ યાન્તુ સર્વે દેવગણા રક્ષા વઃ ક્રિયતે મયા
હરિએ આવ્યા દેવોને કહ્યું: 'મારું ચક્ર હરએ લઈ લીધું છે, હવે હું શું કરું? મારું ચક્ર નથી, અને તમે બધા દુઃખમાં આવ્યા છો. બધા દેવો પાછા જાઓ, હું તમારી રક્ષા કરીશ.'
તતો ગતેષુ દેવેષુ વિષ્ણુશ્ ચક્રાર્થમ્ ઉદ્યતઃ ગોદાવરીં તતો ગત્વા શંભોઃ પૂજાં પ્રચક્રમે
દેવો પાછા ગયા પછી, વિષ્ણુએ પોતાનું ચક્ર પાછું મેળવવા માટે ગોદાવરી પાસે જઈ શંભુની પૂજા શરૂ કરી.