પત્યુઃ શૃણ્વન્તિ યા નિન્દાં તાસાં પાપાવધિઃ કુતઃ યાદૃશસ્ તાદૃશો વાપિ પતિઃ સ્ત્રીણાં પરા ગતિઃ
જે સ્ત્રીઓ પતિની નિંદા સાંભળે છે, તેમના પાપની કોઈ મર્યાદા નથી; જેમ પતિ હોય, તેમ સ્ત્રીઓનું સર્વોચ્ચ ગતિ પણ હોય છે.
કિં પુનઃ સકલાધીશો મહાદેવો જગદ્ગુરુઃ શ્રુતં તન્નિન્દનં તર્હિ ધારયામિ ન દેહકમ્
પછી તો જ્યારે સર્વના સ્વામી, મહાદેવ, જગતના ગુરુની નિંદા થાય, ત્યારે આવા શબ્દો સાંભળ્યા પછી હું આ શરીર રાખી શકી નહીં.
તસ્માત્ ત્યક્ષ્ય ઇમં દેહમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા મહાસતી કોપેન મહતાવિષ્ટા પ્રજજ્વાલ સુરેશ્વરી
માટે હું આ શરીર ત્યજી દઈશ—એવું કહી મહાસતી, ભારે ક્રોધથી ભરાઈ, તેજથી પ્રગટ થઈ.
શિવૈકચેતના દેહં બલાદ્ યોગાચ્ ચ તત્યજે મહેશ્વરો ઽપિ સકલં વૃત્તમ્ આકર્ણ્ય નારદાત્
શિવમાં જ ચિત્ત એકાગ્ર કરીને, તેણે યોગબળે શરીર ત્યજી દીધું; અને મહેશ્વરે નારદ પાસેથી સમગ્ર ઘટના સાંભળી—
દૃષ્ટ્વા ચુકોપ પપ્રચ્છ જયાં ચ વિજયાં તથા તે ઊચતુર્ ઉભે દેવં દક્ષક્રતુવિનાશનમ્
આ જોઈને તે ક્રોધિત થયો અને જયાને તથા વિજયાને પૂછ્યું; બંનેએ દેવને દક્ષના યજ્ઞના વિનાશ વિશે કહ્યું.
દાક્ષાયણ્યા ઇતિ શ્રુત્વા મખં પ્રાયાન્ મહેશ્વરઃ ભીમૈર્ ગણૈઃ પરિવૃતો ભૂતનાથૈઃ સમં યયૌ
દક્ષકન્યાનું અવસાન થયું એ સાંભળી, મહેશ્વર ભયાનક ગણો અને ભૂતનાથો સાથે યજ્ઞસ્થળે ગયો.
મખસ્ તૈર્ વેષ્ટિતઃ સર્વો દેવબ્રહ્મપુરસ્કૃતઃ દક્ષેણ યજમાનેન શુદ્ધભાવેન રક્ષિતઃ
યજ્ઞ સમગ્ર રીતે તેમના દ્વારા ઘેરી લેવાયો, દેવતાઓ અને બ્રહ્મા આગળ હતા, અને યજમાન દક્ષે શુદ્ધ ભાવથી તેનું રક્ષણ કર્યું.
વસિષ્ઠાદિભિર્ અત્યુગ્રૈર્ મુનિભિઃ પરિવારિતઃ ઇન્દ્રાદિત્યાદ્યૈર્ વસુભિઃ સર્વતઃપરિપાલિતઃ
વશિષ્ઠાદિ મહાન ઋષિઓએ યજ્ઞને ઘેરી લીધો હતો, અને ઇન્દ્ર, આદિત્ય, વસુઓ વગેરે સર્વત્ર રક્ષણ કરી રહ્યા હતા.
ઋગ્યજુઃસામવેદૈશ્ ચ સ્વાહાશબ્દૈર્ અલંકૃતઃ શ્રદ્ધા પુષ્ટિસ્ તથા તુષ્ટિઃ શાન્તિર્ લજ્જા સરસ્વતી
ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદના મંત્રો અને 'સ્વાહા'ના ઉચ્ચારથી યજ્ઞ શોભિત હતો; શ્રદ્ધા, પોષણ, તૃપ્તિ, શાંતિ, લાજ અને સરસ્વતી પણ હાજર હતાં.
ભૂમિર્ દ્યૌઃ શર્વરી ક્ષાન્તિર્ ઉષા આશા જયા મતિઃ એતાભિશ્ ચ તથાન્યાભિઃ સર્વતઃ સમલંકૃતઃ
પૃથ્વી, સ્વર્ગ, રાત્રિ, ક્ષમા, ઉષા, આશા, વિજય અને બુદ્ધિ—આ અને અન્ય ગુણોથી યજ્ઞ સર્વત્ર શોભિત હતો.
ત્વષ્ટ્રા મહાત્મના ચાપિ કારિતો વિશ્વકર્મણા સુરભિર્ નન્દિની ધેનુઃ કામધુક્ કામદોહિની
મહાન આત્મા ત્વષ્ટ્ર દ્વારા, વિશ્વકર્મા, સુરભિ, નંદિની, કામધેનુ અને કામદોહિની ગાયોની રચના કરવામાં આવી.
એતાભિઃ કામવર્ષાભિઃ સર્વકામસમૃદ્ધિમાન્ કલ્પવૃક્ષઃ પારિજાતો લતાઃ કલ્પલતાદિકાઃ
આ તમામ ઈચ્છાપૂર્તિ કરનારાઓ સાથે, સર્વ કામનાઓથી સમૃદ્ધ કલ્પવૃક્ષ, પારિજાત અને કલ્પલતા વગેરે લતાઓ પણ હાજર હતાં.
યદ્ યદ્ ઇષ્ટતમં કિંચિત્ તત્ર તસ્મિન્ મખે સ્થિતમ્ સ્વયં મઘવતા પૂષ્ણા હરિણા પરિરક્ષિતઃ
જે કંઈ સૌથી વધુ ઇચ્છિત હતું, તે બધું એ યજ્ઞમાં હાજર હતું; અને મઘવાન ઇન્દ્ર, પુષણ અને હરિએ પોતે તેનું રક્ષણ કર્યું.
દીયતાં ભુજ્યતાં વાપિ ક્રિયતાં સ્થીયતાં સુખમ્ એતૈશ્ ચ સર્વતો વાક્યૈર્ દક્ષસ્ય પૂજિતં મખમ્
આ આપો, ભોગવો, કરો કે આનંદથી જળવો—આવા અનેક વચનો સાથે સર્વે યજ્ઞને સન્માન આપતા; દક્ષનું યજ્ઞ સર્વત્ર પૂજાયું.
આદૌ તુ વીરભદ્રો ઽસૌ ભદ્રકાલ્યા યુતો યયૌ શોકકોપપરીતાત્મા પશ્ચાચ્ છૂલપિનાકધૃક્
પ્રથમ તો વીરભદ્ર ભદ્રકાળી સાથે દુઃખ અને ક્રોધથી ભરાયેલ મનથી આગળ વધ્યો; પછી ત્રિશૂલ અને ધનુષ ધારણ કરનાર પ્રભુ પ્રગટ થયા.
અભ્યાયયૌ મહાદેવો મહાભૂતૈર્ અલંકૃતઃ તાનિ ભૂતાનિ પરિતો મખે વેષ્ટ્ય મહેશ્વરમ્
પછી મહાદેવ મહાન ભૂતો દ્વારા શોભાયમાન થઈ આવ્યા; એ બધા ભૂતો યજ્ઞસ્થળે મહેશ્વરને ચારેય બાજુથી ઘેરીને ઉભા રહ્યા.
ક્રતું વિધ્વંસયામ્ આસુસ્ તત્ર ક્ષોભો મહાન્ અભૂત્ પલાયન્ત તતઃ કેચિત્ કેચિદ્ ગત્વા તતઃ શિવમ્
ત્યાં તેમણે યજ્ઞનો વિનાશ કરવાનું શરૂ કર્યું; ભારે ગભરાટ ફેલાયો. કેટલાક ત્યાંથી ભાગી ગયા, તો કેટલાક શિવ પાસે ગયા.
કેચિત્ સ્તુવન્તિ દેવેશં કેચિત્ કુપ્યન્તિ શંકરમ્ એવં વિધ્વંસિતં યજ્ઞં દૃષ્ટ્વા પૂષા સમભ્યગાત્
કેટલાક દેવેશનું સ્તવન કરવા લાગ્યા, કેટલાક શંકર પર ગુસ્સે થયા. આમ યજ્ઞ બરબાદ થયેલો જોઈને પૂષા આગળ આવ્યા.
પૂષ્ણો દન્તાન્ અથોત્પાટ્ય ઇન્દ્રં વ્યદ્રાવયત્ ક્ષણાત્ ભગસ્ય ચક્ષુષી વિપ્ર વીરભદ્રો વ્યપાટયત્
પછી વીરભદ્રે પૂષાના દાંત ઉપાડી નાખ્યા અને તરત જ ઇન્દ્રને ભગાડી દીધા; અને ભગાના આંખો પણ કાઢી નાખ્યા, હે મુનિ.
દિવાકરં પુનર્ દોર્ભ્યાં પરિભ્રામ્ય સમાક્ષિપત્ તતઃ સુરગણાઃ સર્વે વિષ્ણું તે શરણં યયુઃ
પછી તેણે પોતાના હાથથી સૂર્યને પકડીને ફેરવીને નીચે ફેંકી દીધા. ત્યારબાદ બધા દેવતાઓએ વિષ્ણુ પાસે આશરો લીધો.
ત્રાહિ ત્રાહિ ગદાપાણે ભૂતનાથકૃતાદ્ ભયાત્ મહેશ્વરગણઃ કશ્ચિત્ પ્રમથાનાં તુ નાયકઃ તેન દગ્ધો મખઃ સર્વો વૈષ્ણવઃ પશ્યતો હરેઃ
'બચાવો, બચાવો, ગદાધારી!'—ભૂતનાથના ભયથી એમ બોલ્યા. મહેશ્વરના કોઈ પ્રમથગણના નેતાએ, હરિ સામે જોઈને, આખો વૈષ્ણવ યજ્ઞ ભસ્મ કરી નાખ્યો.
હરિણા ચક્રમ્ ઉત્સૃષ્ટં ભૂતનાથવધં પ્રતિ ભૂતનાથો ઽપિ તચ્ ચક્રમ્ આપતચ્ ચ તદાગ્રસત્
હરિએ ભૂતનાથના વિનાશ માટે ચક્ર છોડ્યું, પણ ભૂતનાથે એ આવતું ચક્ર પકડી લીધું.
ગ્રસ્તે ચક્રે તતો વિષ્ણોર્ લોકપાલા ભયાદ્ યયુઃ તથા સ્થિતાન્ અવેક્ષ્યાથ દક્ષો યજ્ઞં સુરાન્ અપિ તુષ્ટાવ શંકરં દેવં દક્ષો ભક્ત્યા પ્રજાપતિઃ
વિષ્ણુનું ચક્ર પકડી લેવામાં આવ્યું ત્યારે લોકપાલો ડરેને ભાગી ગયા. એમ જોઈને દક્ષે યજ્ઞની ઇચ્છાથી, દેવતાઓ સાથે, ભક્તિપૂર્વક શંકર દેવનું સ્તવન કર્યું.
જય શંકર સોમેશ જય સર્વજ્ઞ શંભવે જય કલ્યાણભૃચ્ છંભો જય કાલાત્મને નમઃ
જય શંકર, સોમના સ્વામી! જય સર્વજ્ઞ શંભુ! જય કલ્યાણના ધારક શંભુ! જય કાળરૂપ, તમને વંદન છે!
આદિકર્તર્ નમસ્ તે ઽસ્તુ નીલકણ્ઠ નમો ઽસ્તુ તે બ્રહ્મપ્રિય નમસ્ તે ઽસ્તુ બ્રહ્મરૂપ નમો ઽસ્તુ તે
આદિકર્તા, તમને વંદન! નીલકંઠ, તમને વંદન! બ્રહ્માના પ્રિય, તમને વંદન! બ્રહ્મરૂપ, તમને વંદન!
ત્રિમૂર્તયે નમો દેવ ત્રિધામ પરમેશ્વર સર્વમૂર્તે નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રૈલોક્યાધાર કામદ
ત્રિમૂર્તિ દેવ, તમને વંદન! ત્રિધામના પરમેશ્વર, તમને વંદન! સર્વરૂપ, ત્રિલોકના આધાર, કામદાતા, તમને વંદન!
નમો વેદાન્તવેદ્યાય નમસ્ તે પરમાત્મને યજ્ઞરૂપ નમસ્ તે ઽસ્તુ યજ્ઞધામ નમો ઽસ્તુ તે
વેદાંતથી ઓળખાતા, તમને વંદન! પરમાત્મા, તમને વંદન! યજ્ઞરૂપ, તમને વંદન! યજ્ઞના ધામ, તમને વંદન!
યજ્ઞદાન નમસ્ તે ઽસ્તુ હવ્યવાહ નમો ઽસ્તુ તે યજ્ઞહર્ત્રે નમસ્ તે ઽસ્તુ ફલદાય નમો ઽસ્તુ તે
યજ્ઞદાતા, તમને વંદન! હવ્યવાહક, તમને વંદન! યજ્ઞહર્તા, તમને વંદન! ફળદાતા, તમને વંદન!
ત્રાહિ ત્રાહિ જગન્નાથ શરણાગતવત્સલ ભક્તાનામ્ અપ્ય્ અભક્તાનાં ત્વમ્ એવ શરણં પ્રભો
બચાવો, બચાવો, જગન્નાથ, શરણાગતને પ્રેમ કરનાર! ભક્ત હોય કે અભક્ત, બંને માટે તમે જ એકમાત્ર આશરો છો, પ્રભુ!
એવં તુ સ્તુવતસ્ તસ્ય પ્રસન્નો ઽભૂન્ મહેશ્વરઃ કિં દદામીતિ તં પ્રાહ ક્રતુઃ પૂર્ણો ઽસ્તુ મે પ્રભો
એમ સ્તુતિ કરતા મહેશ્વર પ્રસન્ન થયા અને પૂછ્યું: 'શું આપું?' ત્યારે દક્ષે કહ્યું: 'પ્રભુ, મારો યજ્ઞ પૂર્ણ થાય.'