ઇચ્છેયં પુંસ્ત્વમ્ ઉત્કૃષ્ટમ્ ઇચ્છેયં રાજ્યમ્ ઉત્તમમ્ અભિષેકં ચ પુત્રાણાં તવ ચાપિ વિશેષતઃ
હું શ્રેષ્ઠ પુરૂષત્વ ઈચ્છું છું, શ્રેષ્ઠ રાજ્ય પણ ઈચ્છું છું, તારા પુત્રોનું અભિષેક અને ખાસ કરીને તારો પણ અભિષેક ઈચ્છું છું.
દાનં દાતું ચ યષ્ટું ચ મુક્તિમાર્ગસ્ય વીક્ષણમ્ સર્વં ચ કર્તુમ્ ઇચ્છામિ તવ પુત્ર પ્રસાદતઃ
હું દાન આપવું, યજ્ઞ કરવો અને મુક્તિના માર્ગનું ધ્યાન કરવું ઈચ્છું છું; આ બધું હું તારા પુત્રની કૃપાથી કરવું ઈચ્છું છું.
ઉપાયં ત્વા તુ પૃચ્છામિ યેન પુંસ્ત્વમ્ અવાપ્સ્યસિ તપસો વાન્યતો વાપિ વદસ્વ મમ તત્ત્વતઃ
હું તને પૂછું છું કે કઈ રીતે પુરૂષત્વ પ્રાપ્ત થાય છે—તપસ્યા દ્વારા કે બીજાં કોઈ ઉપાયથી? મને સાચું સાચું કહેજે.
બુધં ત્વં પિતરં પૃચ્છ ગત્વા પુત્ર યથાર્થવત્ સ તુ સર્વં તુ જાનાતિ ઉપદેક્ષ્યતિ તે હિતમ્
પુત્ર, તું જા અને યોગ્ય રીતે તારા પિતા બુધને પૂછ; તેઓ બધું જાણે છે અને તારા હિત માટે તને ઉપદેશ આપશે.
તન્માતૃવચનાદ્ ઐલો ગત્વા પિતરમ્ અઞ્જસા ઉવાચ પ્રણતો ભૂત્વા માતુઃ કૃત્યં તથાત્મનઃ
માતાની આજ્ઞાથી ઐલ તુરંત પિતાજી પાસે ગયો, નમન કરીને, માતાનું અને પોતાનું કાર્ય જણાવ્યું.
ઇલં જાને મહાપ્રાજ્ઞ ઇલાં જાતાં પુનસ્ તથા ઉમાવનપ્રવેશં ચ શંભોર્ આજ્ઞાં તથૈવ ચ
હું ઐલને ઓળખું છું, મહા વિદ્વાન; ઐલ ફરીથી જન્મ્યા, ઉમાના વનમાં પ્રવેશ કર્યો અને શંભુની આજ્ઞા પણ જાણું છું.
તસ્માચ્ છંભુપ્રસાદેન ઉમાયાશ્ ચ પ્રસાદતઃ વિશાપો ભવિતા પુત્ર તાવ્ આરાધ્ય ન ચાન્યથા
શંભુની કૃપા અને ઉમાની દયા વડે જ શાપ દૂર થશે, પુત્ર; એમની આરાધના કર્યા વિના બીજું કોઈ ઉપાય નથી.
પશ્યેયં તં કથં દેવં કથં વા માતરં શિવામ્ તીર્થાદ્ વા તપસો વાપિ તત્ પિતઃ પ્રથમં વદ
હું એ દેવને કે માતા શિવાને કેવી રીતે જોઈ શકું? તીર્થયાત્રા કે તપસ્યા દ્વારા? પિતા, પહેલાં મને કહો.
ગૌતમીં ગચ્છ પુત્ર ત્વં તત્રાસ્તે સર્વદા શિવઃ ઉમયા સહિતઃ શ્રીમાઞ્ શાપહન્તા વરપ્રદઃ
પુત્ર, તું ગૌતમીને જા; ત્યાં શિવ હંમેશા ઉમા સાથે વસે છે, તેજસ્વી, શાપને નાશક અને વરદાન આપનાર છે.
પુરૂરવાઃ પિતુર્ વાક્યં શ્રુત્વા તુ મુદિતો ઽભવત્ ગૌતમીં તપસે ધીમાન્ ગઙ્ગાં ત્રૈલોક્યપાવનીમ્
પિતાના વચન સાંભળી પુરુરવા આનંદિત થયો; તે ધીરે ગૌતમીએ તપ માટે, ત્રિલોકપાવન ગંગા પાસે ગયો.
પુંસ્ત્વમ્ ઇચ્છંસ્ તથા માતુર્ જગામ તપસે ત્વરન્ હિમવન્તં ગિરિં નત્વા માતરં પિતરં ગુરુમ્
પુરૂષત્વની ઈચ્છા અને માતાની આજ્ઞાથી, તે તપ કરવા ઉત્સુક થઈ હિમવંત પર્વતને, માતા-પિતા અને ગુરુને નમન કરીને ગયો.
ગચ્છન્તમ્ અન્વગાત્ પુત્રમ્ ઇલા સોમસુતસ્ તથા તે સર્વે ગૌતમીં પ્રાપ્તા હિમવત્પર્વતોત્તમાત્
પુત્ર જાય છે ત્યારે સોમપુત્ર ઐલ પણ તેની પાછળ ગયો; બધા મળીને હિમવંત પર્વત પરથી ગૌતમીએ પહોંચ્યા.
તત્ર સ્નાત્વા તપઃ કિંચિત્ કૃત્વા ચક્રુઃ સ્તુતિં પરામ્ ભવસ્ય દેવદેવસ્ય સ્તુતિક્રમમ્ ઇમં શૃણુ
ત્યાં સ્નાન કરીને થોડું તપ કર્યું અને પછી ભવ દેવદેવની ઉત્તમ સ્તુતિ કરી; હવે એ સ્તુતિનું વર્ણન સાંભળો.
બુધસ્ તુષ્ટાવ પ્રથમમ્ ઇલા ચ તદનન્તરમ્ તતઃ પુરૂરવાઃ પુત્રો ગૌરીં દેવીં ચ શંકરમ્
પ્રથમ બુધે સ્તુતિ કરી, પછી ઐલએ; ત્યારબાદ પુત્ર પુરુરવાએ ગૌરી દેવી અને શંકર ભગવાનની સ્તુતિ કરી.
યૌ કુઙ્કુમેન સ્વશરીરજેન સ્વભાવહેમપ્રતિમૌ સરૂપૌ યાવ્ અર્ચિતૌ સ્કન્દગણેશ્વરાભ્યાં તૌ મે શરણ્યૌ શરણં ભવેતામ્
જે બે સ્વરૂપો કુદરતી રૂપે સોનાની જેમ તેજસ્વી છે, પોતાના શરીરનાં કુંકુમથી સ્કંદ અને ગણેશ્વરે પૂજ્યા છે—એ બંને શરણદાતા મારા આશ્રય બનો.
સંસારતાપત્રયદાવદગ્ધાઃ શરીરિણો યૌ પરિચિન્તયન્તઃ સદ્યઃ પરાં નિર્વૃતિમ્ આપ્નુવન્તિ તૌ શંકરૌ મે શરણં ભવેતામ્
સંસારના ત્રણ પ્રકારના દુઃખોથી દહાયેલી જીવાત્માઓ જેમ શંકરદેવને સ્મરે છે અને તરત પરમ શાંતિ પામે છે—એ બંને શંકરદેવ મારા આશ્રય બનો.
આર્તા હ્ય્ અહં પીડિતમાનસા તે ક્લેશાદિગોપ્તા ન પરો ઽસ્તિ કશ્ચિત્ દેવ ત્વદીયૌ ચરણૌ સુપુણ્યૌ તૌ મે શરણ્યૌ શરણં ભવેતામ્
હું દુઃખી છું, મન વ્યાકુળ છે; દુઃખમાંથી બચાવનાર બીજું કોઈ નથી, હે દેવ, તારા બંને પવિત્ર ચરણ જ મારા શરણદાતા થાય.
યયોઃ સકાશાદ્ ઇદમ્ અભ્યુદૈતિ પ્રયાતિ ચાન્તે લયમ્ એવ સર્વમ્ જગચ્છરણ્યૌ જગદાત્મકૌ તુ ગૌરીહરૌ મે શરણં ભવેતામ્
જેનાથી આ બધું ઉત્પન્ન થાય છે અને અંતે જેમાં બધું લય પામે છે, એ ગૌરી અને હરિ, જગતના આશ્રય અને સર્વના આત્મા—એ બંને મારા આશ્રય બને.
યૌ દેવવૃન્દેષુ મહોત્સવે તુ પાદૌ ગૃહાણેશ ગિરીશપુત્ર્યાઃ પ્રોક્તં ધૃતૌ પ્રીતિવશાચ્ છિવેન તૌ મે શરણ્યૌ શરણં ભવેતામ્
જે મહોત્સવમાં દેવતાઓની સભામાં પર્વતકન્યાના વિનંતીથી શિવજીએ પ્રેમથી જે બે પગ પકડી લીધા, એ પાવન પગો મને આશરો આપે, એમ હું ઇચ્છું છું.
કિમ્ અભીષ્ટં પ્રદાસ્યામિ યુષ્મભ્યં તદ્ વદન્તુ મે કૃતકૃત્યાઃ સ્થ ભદ્રં વો દેવાનામ્ અપિ દુષ્કરમ્
તમે શું ઈચ્છો છો, એ મને કહો. હું તમને તે બક્ષીશ આપીશ. હવે તમારું કાર્ય પૂર્ણ થયું છે. તમારો કલ્યાણ થાય! દેવતાઓ માટે પણ આ મેળવવું સહેલું નથી.
ઇલો રાજા તવાજ્ઞાત્વા વનં પ્રાવિશદ્ અમ્બિકે તત્ ક્ષમસ્વ સુરેશાનિ પુંસ્ત્વં દાતું ત્વમ્ અર્હસિ
દેવતાઓની રાણી, અમ્બિકા, રાજા ઇલા તમારી today વિના જ વનમાં પ્રવેશી ગયા. કૃપા કરીને તેમને માફ કરો અને તેમને પુરૂષત્વ પાછું આપો, એ તમારી શક્તિમાં છે.
તથેત્ય્ ઉવાચ તાન્ સર્વાન્ ભવસ્ય તુ મતે સ્થિતા તતઃ સ ભગવાન્ આહ દેવીવાક્યરતઃ સદા
તેવી રીતે, ભવજીની ઈચ્છા પ્રમાણે, એમણે બધાને 'તથાસ્તુ' કહ્યું. પછી, જે ભગવાન હંમેશા દેવીના વચનને માન આપતા, એણે વાત કરી.
અત્રાભિષેકમાત્રેણ પુંસ્ત્વં પ્રાપ્નોત્વ્ અયં નૃપઃ
અહીં અભિષેકથી આ રાજાને પુરૂષત્વ ફરી મળશે.
સ્નાતાયા બુધભાર્યાયાઃ શરીરાદ્ વારિ સુસ્રુવે નૃત્યં ગીતં ચ લાવણ્યં યક્ષિણ્યા યદ્ ઉપાર્જિતમ્
બુધની પત્નીએ સ્નાન કર્યા પછી, તેમના શરીરમાંથી પાણી વહ્યુ; અને યક્ષિણી દ્વારા મેળવેલું નૃત્ય, ગીત અને સૌંદર્ય પણ તેમાં જોડાયું.
તત્ સર્વં વારિધારાભિર્ ગઙ્ગામ્ભસિ સમાવિશત્ નૃત્યા ગીતા ચ સૌભાગ્યા ઇમા નદ્યો બભૂવિરે
આ બધું ગંગાજળમાં પાણીની ધારો દ્વારા ભળી ગયું; અને એ નૃત્ય, ગીત અને શુભતા પરથી આ નદીઓ ઉત્પન્ન થઈ.
તાશ્ ચાપિ સંગતા ગઙ્ગાં તે પુણ્યાઃ સંગમાસ્ ત્રયઃ તેષુ સ્નાનં ચ દાનં ચ સુરરાજ્યફલપ્રદમ્
આ પવિત્ર નદીઓ ગંગામાં ભળી ત્રણ પાવન સંગમ બની. ત્યાં સ્નાન અને દાન કરવાથી દેવરાજ્ય જેવું ફળ મળે છે.
ઇલા પુંસ્ત્વમ્ અવાપ્યાથ ગૌરીશંભોઃ પ્રસાદતઃ મહાભ્યુદયસિદ્ધ્યર્થં વાજિમેધમ્ અથાકરોત્
પછી ઇલાએ ગૌરી અને શંભુજીની કૃપાથી પુરૂષત્વ મેળવ્યું અને મહાન સમૃદ્ધિ માટે અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યો.
પુરોધસં વસિષ્ઠં ચ ભાર્યાં પુત્રાંસ્ તથૈવ ચ અમાત્યાંશ્ ચ બલં કોશમ્ આનીય સ નૃપોત્તમઃ
એ ઉત્તમ રાજાએ વશિષ્ઠ પુરોહિત, પત્ની, પુત્રો, મંત્રીઓ, સૈન્ય અને ખજાનોને બોલાવ્યા.
ચતુરઙ્ગં બલં રાજ્યં દણ્ડકે ઽસ્થાપયત્ તદા ઇલસ્ય નામ્ના વિખ્યાતં તત્ર તત્ પુરમ્ ઉચ્યતે
ત્યારે દંડકવનમાં ચાર પ્રકારનું સેન્ય અને રાજ્ય સ્થાપ્યું અને એ શહેર ત્યાં ઇલાના નામે પ્રસિદ્ધ થયું.
પૂર્વજાતાન્ અથો પુત્રાન્ સૂર્યવંશક્રમાગતે રાજ્યે ઽભિષિચ્ય પશ્ચાત્ તમ્ ઐલં સ્નેહાદ્ અસિઞ્ચયત્
પછી, પૂર્વજન્મે જન્મેલા અને સૂર્યવંશને આગળ વધારનારા પુત્રોને રાજગાદી પર બેસાડ્યા અને પછી પ્રેમથી એ ઐલને અભિષેક કર્યો.