અભિષિઞ્ચસ્વ ભાર્યાં ત્વં મજ્જલૈર્ મન્ત્રસંયુતૈઃ કલશૈર્ ઉપચારૈશ્ ચ તતઃ પત્ની તવ પ્રિયા
તું મંત્રમિશ્રિત જળથી, કળશ અને યોગ્ય ઉપચારથી તારી પત્નીનું અભિષેક કર; પછી તારી પ્રિય પત્ની—
સુરૂપા ચારુસર્વાઙ્ગી સુભગા ચારુલોચના સર્વલક્ષણસંપૂર્ણા રમ્યરૂપમ્ અવાપ્સ્યતિ
એ સુંદર, સૌમ્ય અંગોવાળી, ભાગ્યશાળી, મનોહર આંખોવાળી અને સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત બની મનમોહક રૂપ પામશે.
રૂપવત્યા પુનસ્ ત્વં વૈ ભાર્યયા ચાભિષેચિતઃ સર્વલક્ષણસંપૂર્ણઃ કાન્તં રૂપમ્ અવાપ્સ્યસિ
પછી તું પણ, રૂપવતી પત્નીથી અભિષેક પામી, સર્વ શુભ લક્ષણોથી યુક્ત સુંદર રૂપ પામશે.
તથેતિ ગાઙ્ગવચનાદ્ યથોક્તં તૌ ચ ચક્રતુઃ સુરૂપતામ્ ઉભૌ પ્રાપ્તૌ ગૌતમ્યાશ્ ચ પ્રસાદતઃ
ગંગાના વચન પર 'એવું જ થાઓ' કહી, બંનેએ જે કહેવાયું તે કર્યું; ગૌતમિની કૃપાથી બંને સુંદર રૂપ પામ્યા.
અભિષેકોદકં યચ્ ચ સા નદી સમજાયત તસ્યા નામ્ના તુ વિખ્યાતા વૃદ્ધાયા મુનિસત્તમ
અભિષેક માટે જે જળ વપરાયું, એ જ નદી બની; હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, એ વૃદ્ધા નામથી પ્રસિદ્ધ થઈ.
વૃદ્ધા નદીતિ વિખ્યાતા ગૌતમો ઽપિ તથોચ્યતે વૃદ્ધગૌતમ ઇત્ય્ ઉક્ત ઋષિભિઃ સમવાસિભિઃ વૃદ્ધા તુ ગૌતમીં પ્રાહ ગઙ્ગાં પ્રત્યક્ષરૂપિણીમ્
એ નદી 'વૃદ્ધા' તરીકે જાણીતી થઈ અને ગૌતમ પણ ઋષિઓમાં 'વૃદ્ધગૌતમ' કહેવાયો; વૃદ્ધાએ ગૌતમિ, જે ગંગા સ્વરૂપે પ્રગટ હતી, તેને સંબોધી.
મન્નામ્નીયં નદી દેવિ વૃદ્ધા ચેત્ય્ અભિધીયતામ્ ત્વયા ચ સંગમસ્ તસ્યાસ્ તસ્યાસ્ તીર્થમ્ અનુત્તમમ્
હે દેવી, આ નદીનું નામ મારા નામે 'વૃદ્ધા' રાખો; અને તારો એના સાથે સંગમ સર્વ શ્રેષ્ઠ તીર્થ બની રહે.
રૂપસૌભાગ્યસંપત્તિપુત્રપૌત્રપ્રવર્ધનમ્ આયુરારોગ્યકલ્યાણં જયપ્રીતિવિવર્ધનમ્ સ્નાનદાનાદિહોમૈશ્ ચ પિતૄણાં પાવનં પરમ્
અહીં સ્નાન, દાન અને હવનથી સૌંદર્ય, સૌભાગ્ય, સંતાન-પૌત્રમાં વૃદ્ધિ, આયુષ્ય, આરોગ્ય, કલ્યાણ, વિજય અને પ્રેમ વધશે; અને પિતૃઓને પણ મહાન પવિત્રતા મળશે.
અસ્ત્વ્ ઇત્ય્ આહ ચ તાં ગઙ્ગા સુવૃદ્ધાં ગૌતમપ્રિયામ્ ગૌતમસ્થાપિતં લિઙ્ગં વૃદ્ધાનામ્નૈવ કીર્તિતમ્
ગંગાએ વૃદ્ધા, ગૌતમપ્રિયને 'એવું જ થાઓ' કહ્યું; અને ગૌતમ દ્વારા સ્થાપિત લિંગ 'વૃદ્ધા' નામે પ્રસિદ્ધ થયું.
તત્રૈવ ચ મુદં પ્રાપ્તો વૃદ્ધયા મુનિસત્તમઃ તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વાભીષ્ટપ્રદાયકમ્
ત્યાં એ શ્રેષ્ઠ ઋષિ વૃદ્ધા સાથે આનંદ પામ્યો; ત્યાં સ્નાન અને દાનથી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં વૃદ્ધાસંગમમ્ ઉચ્યતે
તે સમયેથી એ તીર્થને વૃદ્ધાસંગમ કહેવાય છે.
ઇલાતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં સર્વસિદ્ધિકરં નૃણામ્ બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં પાવનં સર્વકામદમ્
એ ઇલા તીર્થ તરીકે ઓળખાય છે, જે મનુષ્યોને સર્વે સિદ્ધિઓ આપે છે, બ્રાહ્મણહત્યા જેવા પાપોને પવિત્ર કરે છે અને સર્વે ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે.
વૈવસ્વતાન્વયે જાત ઇલો નામ જનેશ્વરઃ મહત્યા સેનયા સાર્ધં જગામ મૃગયાવનમ્
વૈવસ્વત વંશમાં ઇલા નામે એક રાજા જન્મ્યા; તેઓ પોતાની મોટી સેના સાથે શિકાર કરવા માટે વનમાં ગયા.
પરિબભ્રામ ગહનં બહુવ્યાલસમાકુલમ્ નાનાકારદ્વિજયુતં વિટપૈઃ પરિશોભિતમ્
તેઓ ઘણા જંગલમાં ફર્યા, જ્યાં અનેક જંગલી પ્રાણીઓ હતા, વિવિધ પ્રકારના પક્ષીઓ અને વૃક્ષોના જૂથોથી શોભાયમાન હતું.
વનેચરં નૃપશ્રેષ્ઠો મૃગયાગતમાનસઃ તત્રૈવ મતિમ્ આધત્ત ઇલો ઽમાત્યાન્ અથાબ્રવીત્
શ્રેષ્ઠ રાજાએ, મનમાં શિકારની ઇચ્છા રાખીને, વનમાં ફર્યા; ત્યાં ઇલાએ મનમાં નક્કી કરીને પોતાના મંત્રીઓને કહ્યું.
ગચ્છન્તુ નગરં સર્વે મમ પુત્રેણ પાલિતમ્ દેશં કોશં બલં રાજ્યં પાલયન્તુ પુનશ્ ચ તમ્
તમારે બધા શહેરમાં પાછા જવું, જે મારા પુત્ર દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે; દેશ, ખજાનો, સેના અને રાજ્યની સાથે સાથે મારા પુત્રની પણ રક્ષા કરજો.
વસિષ્ઠો ઽપિ તથા યાતુ આદાયાગ્નીન્ પિતેવ નઃ પત્નીભિઃ સહિતો ધીમાન્ અરણ્યે ઽહં વસામ્ય્ અથ
વશિષ્ઠ પણ, અમારા પિતાજી જેવું, અગ્નિ લઈને પત્નીઓ સાથે શહેરમાં જાય; હું તો વનમાં રહીશ.
અરણ્યભોગભુગ્ભિશ્ ચ વાજિવારણમાનુષૈઃ મૃગયાશીલિભિઃ કૈશ્ચિદ્ યાન્તુ સર્વ ઇતઃ પુરીમ્
જેઓ વનના આનંદમાં, ઘોડા, હાથી, મનુષ્ય અને કેટલાક શિકારપ્રેમીઓ છે, તેઓ પણ અહીંથી શહેર તરફ જાય.
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા યયુસ્ તે ઽપિ સ્વયં પ્રાયાચ્ છનૈર્ ગિરિમ્ હિમવન્તં રત્નમયં વસંસ્ તત્ર ઇલો નૃપઃ
'તેમ જ થાઓ' એમ કહી તેઓ ચાલ્યા ગયા; ઇલા ધીરે ધીરે રત્નમય હિમવંત પર્વત તરફ ગયા અને ત્યાં રાજાએ નિવાસ કર્યો.
દદર્શ કન્દરં તત્ર નાનારત્નવિચિત્રિતમ્ તત્ર યક્ષેશ્વરઃ કશ્ચિત્ સમન્યુર્ ઇતિ વિશ્રુતઃ
ત્યાં તેમણે એક ગુફા જોઈ, જે વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન હતી; તેમાં સમન્યુ નામે પ્રસિદ્ધ યક્ષેશ્વર રહેતા હતા.
તસ્ય ભાર્યા સમાનામ્ની ભર્તૃવ્રતપરાયણા તસ્મિન્ વસત્ય્ અસૌ યક્ષો રમણીયે નગોત્તમે
તેમની પત્ની સમાના નામે, પતિની today નિષ્ઠાવાન, એ સુંદર ઉત્તમ નગરીમાં યક્ષ સાથે રહેતી હતી.
મૃગરૂપેણ વ્યચરદ્ ભાર્યયા સ મહામતિઃ સ્વેચ્છયા સ્વવને યક્ષઃ ક્રીડતે નૃત્યગીતકૈઃ
એ મહામતિ યક્ષ પોતાની પત્ની સાથે હરણના રૂપમાં પોતાના વનમાં ફરતા અને નૃત્ય-ગાનથી આનંદ કરતા.
ઇત્થં સ યક્ષો જાનાતિ મૃગરૂપધરો ઽપિ ચ ઇલસ્ તુ તં ન જાનાતિ કન્દરં યક્ષપાલિતમ્
આ રીતે યક્ષ, હરણના રૂપમાં હોવા છતાં, બધું જાણતો હતો; પણ ઇલાને ખબર નહોતી કે એ ગુફા યક્ષ દ્વારા રક્ષાતી હતી.
યક્ષસ્ય ગેહં વિપુલં નાનારત્નવિચિત્રિતમ્ તત્રોપવિષ્ટો નૃપતિર્ મહત્યા સેનયા વૃતઃ
યક્ષનું વિશાળ ઘર, જે વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન હતું, ત્યાં રાજા પોતાની મોટી સેના સાથે બેઠા હતા.
વાસં ચક્રે સ તત્રૈવ ગેહે યક્ષસ્ય ધીમતઃ સ યક્ષો ઽધર્મકોપેન ભાર્યયા મૃગરૂપધૃક્
ત્યાં જ રાજાએ બુદ્ધિશાળી યક્ષના ઘરમાં નિવાસ કર્યો; યક્ષ, અધર્મથી ક્રોધિત થઈ, પોતાની પત્ની સાથે હરણના રૂપમાં હતો.
ઇલં જેતું ન શક્નોમિ યાચિતો ન દદાતિ ચ હૃતં ગેહં મમાનેન કિં કરોમીત્ય્ અચિન્તયત્
'હું ઇલાને જીતવા સમર્થ નથી, માગું તો આપે પણ નથી; મારો ઘર તેણે લઈ લીધો છે—હવે હું શું કરું?' એમ યક્ષ વિચારી રહ્યો.
યુધિ મત્તં કથં હન્યાં ચેતિ સ્થિત્વા સ યક્ષરાટ્ આત્મીયાન્ પ્રેષયામ્ આસ યક્ષાઞ્ શૂરાન્ ધનુર્ધરાન્
'મદમાં ચૂર એવા ઇલાને યુદ્ધમાં કેવી રીતે મારું?' એમ વિચારી, યક્ષરાજાએ પોતાના શૂરવીર ધનુર્ધારી યક્ષોને મોકલ્યા.
યુદ્ધે જિત્વા ચ રાજાનમ્ ઇલમ્ ઉદ્ધતદન્તિનમ્ ગૃહાદ્ યથાન્યતો યાતિ મમ તત્ કર્તુમ્ અર્હથ
યુદ્ધમાં ઉગ્ર દંતવાળા ઇલાને જીત્યા પછી, તમે તેને મારા ઘરમાંથી બહાર કાઢો, જેમ બીજાને કાઢવામાં આવે છે.
યક્ષેશ્વરસ્ય તદ્ વાક્યાદ્ યક્ષાસ્ તે યુદ્ધદુર્મદાઃ ઇલં ગત્વાબ્રુવન્ સર્વે નિર્ગચ્છાસ્માદ્ ગુહાલયાત્
યક્ષોના સ્વામીના આદેશથી, યુદ્ધમાં મસ્ત થયેલા બધા યક્ષો ઇલાના પાસે ગયા અને કહ્યું: 'આ ગુહામાંથી બહાર આવો.'
ન ચેદ્ યુદ્ધાત્ પરિભ્રષ્ટઃ પલાય્ય ક્વ ગમિષ્યસિ તદ્ યક્ષવચનાત્ કોપાદ્ યુદ્ધં ચક્રે સ રાજરાટ્
'જો યુદ્ધમાં હારીને ભાગી ન જશો, તો પછી ક્યાં જશો?' એમ યક્ષોએ કહ્યું ત્યારે રાજાએ ગુસ્સે થઈ યુદ્ધ શરૂ કર્યું.