તસ્ય પુત્રો મહાન્ આસીદ્ યુવનાશ્વો નરાધિપઃ માન્ધાતા યુવનાશ્વસ્ય ત્રિલોકવિજયી સુતઃ
તેનો મહાન પુત્ર યુવનાશ્વ, મનુષ્યોનો રાજા; યુવનાશ્વનો પુત્ર માંધાતા, ત્રણેય લોકનો વિજેતા.
તસ્ય ચૈત્રરથી ભાર્યા શશબિન્દોઃ સુતાભવત્ સાધ્વી બિન્દુમતી નામ રૂપેણાસદૃશી ભુવિ
તેની પત્ની ચૈત્રરથી, શશબિંદુની દીકરી, સદ્ગુણવંતી અને સુંદરતા માટે અદ્વિતીય બિંદુમતી.
પતિવ્રતા ચ જ્યેષ્ઠા ચ ભ્રાતૄણામ્ અયુતસ્ય વૈ તસ્યામ્ ઉત્પાદયામ્ આસ માન્ધાતા દ્વૌ સુતૌ દ્વિજાઃ
પતિવ્રતા અને દસ હજાર ભાઈઓમાં સૌથી મોટી; તેમાં માંધાતાએ બે પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.
પુરુકુત્સં ચ ધર્મજ્ઞં મુચુકુન્દં ચ પાર્થિવમ્ પુરુકુત્સસુતસ્ ત્વ્ આસીત્ ત્રસદસ્યુર્ મહીપતિઃ
પુરુકુત્સ, ધર્મ જાણનાર, અને રાજા મુચુકુંદ; પુરુકુત્સનો પુત્ર હતો ત્રસદસ્યુ, પૃથ્વીના રાજા.
નર્મદાયામ્ અથોત્પન્નઃ સંભૂતસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ સંભૂતસ્ય તુ દાયાદસ્ ત્રિધન્વા રિપુમર્દનઃ
નર્મદા માંથી સંભૂત જન્મ્યો, તેનો પુત્ર; સંભૂતનો વારસદાર ત્રિધન્વન, દુશ્મનોનો નાશક.
રાજ્ઞસ્ ત્રિધન્વનસ્ ત્વ્ આસીદ્ વિદ્વાંસ્ ત્રય્યારુણઃ પ્રભુઃ તસ્ય સત્યવ્રતો નામ કુમારો ઽભૂન્ મહાબલઃ
રાજા ત્રિધન્વનનો પુત્ર વિદ્વાન અને શક્તિશાળી ત્રૈયારુણ; તેનો પુત્ર મહાબલી સત્યવ્રત.
પરિગ્રહણમન્ત્રાણાં વિઘ્નં ચક્રે સુદુર્મતિઃ યેન ભાર્યા કૃતોદ્વાહા હૃતા ચૈવ પરસ્ય હ
દુશ્ટ મનથી, તેણે લગ્નના મંત્રોમાં વિઘ્ન ઉભું કર્યું, જેના કારણે બીજાના લગ્ન થયેલી પત્નીને પણ લઈ ગયો.
બાલ્યાત્ કામાચ્ ચ મોહાચ્ ચ સાહસાચ્ ચાપલેન ચ જહાર કન્યાં કામાર્તઃ કસ્યચિત્ પુરવાસિનઃ
બાળપણ, ઇચ્છા, ભ્રમ, ઉત્સાહ અને અચાનક冲થી, કામથી અંધ બની, તેણે શહેરના એક માણસની દીકરીને અપહરણ કરી.
અધર્મશઙ્કુના તેન તં સ ત્રય્યારુણો ઽત્યજત્ અપધ્વંસેતિ બહુશો વદન્ ક્રોધસમન્વિતઃ
આ પાપના કારણે, ત્રણ વેદોના પુરોહિતે ગુસ્સામાં વારંવાર કહ્યું, 'એને બહાર કાઢો!' અને તેને ત્યજી દીધો.
સો ઽબ્રવીત્ પિતરં ત્યક્તઃ ક્વ ગચ્છામીતિ વૈ મુહુઃ પિતા ચ તમ્ અથોવાચ શ્વપાકૈઃ સહ વર્તય
ત્યજી દેવાયા પછી, તેણે પિતાને વારંવાર પૂછ્યું, 'હું ક્યાં જઉં?' પિતાએ કહ્યું, 'તુ શ્વપાકો સાથે રહે.'
નાહં પુત્રેણ પુત્રાર્થી ત્વયાદ્ય કુલપાંસન ઇત્ય્ ઉક્તઃ સ નિરાક્રામન્ નગરાદ્ વચનાત્ પિતુઃ
'હું હવે તારી માફક પુત્રની ઇચ્છા નથી રાખતો, તું કુળને કલંક લગાડ્યો છે,' એમ કહી, પિતાના આજ્ઞાથી તે શહેર છોડીને ચાલ્યો ગયો.
ન ચ તં વારયામ્ આસ વસિષ્ઠો ભગવાન્ ઋષિઃ સ તુ સત્યવ્રતો વિપ્રાઃ શ્વપાકાવસથાન્તિકે
ભગવાન વશિષ્ઠ ઋષીએ તેને અટકાવ્યો નહીં; તેથી, સત્યવ્રત, હે બ્રાહ્મણો, શ્વપાકોની વસાહત પાસે રહેવા લાગ્યો.
પિત્રા ત્યક્તો ઽવસદ્ વીરઃ પિતાપ્ય્ અસ્ય વનં યયૌ તતસ્ તસ્મિંસ્ તુ વિષયે નાવર્ષત્ પાકશાસનઃ
પિતાએ ત્યજી દીધા પછી, એ વીર ત્યાં રહ્યો અને પિતા પણ વનમાં ચાલ્યા ગયા. ત્યારબાદ, એ પ્રદેશમાં ઇન્દ્રે વરસાદ અટકાવ્યો.
સમા દ્વાદશ ભો વિપ્રાસ્ તેનાધર્મેણ વૈ તદા દારાંસ્ તુ તસ્ય વિષયે વિશ્વામિત્રો મહાતપાઃ
હે બ્રાહ્મણો, એ પાપના કારણે બાર વર્ષ સુધી દુર્ભિક્ષ રહ્યું. એ પ્રદેશમાં મહાતપસ્વી વિશ્વામિત્ર પોતાના પરિવાર સાથે—
સંન્યસ્ય સાગરાન્તે તુ ચકાર વિપુલં તપઃ તસ્ય પત્ની ગલે બદ્ધ્વા મધ્યમં પુત્રમ્ ઔરસમ્
દરિયા કિનારે બધું ત્યજી, તેણે ભારે તપ કર્યું. તેની પત્નીએ પોતાના મધ્યમ પુત્રને ગળે બાંધી—પોતાનો જ સંતાન—
શેષસ્ય ભરણાર્થાય વ્યક્રીણાદ્ ગોશતેન વૈ તં ચ બદ્ધં ગલે દૃષ્ટ્વા વિક્રયાર્થં નૃપાત્મજઃ
ઉપજીવિકા માટે, તેણે તેને સો ગાય માટે વેચી દીધો. ગળે બાંધેલો પુત્ર વેચવા માટે જોઈને, રાજકુમારે—
મહર્ષિપુત્રં ધર્માત્મા મોક્ષયામ્ આસ ભો દ્વિજાઃ સત્યવ્રતો મહાબાહુર્ ભરણં તસ્ય ચાકરોત્
ધર્મનિષ્ઠ સત્યવ્રત, શક્તિશાળી, એ મહર્ષિના પુત્રને મુક્ત કર્યો, હે બ્રાહ્મણો, અને તેની જળવણીની જવાબદારી લીધી.
વિશ્વામિત્રસ્ય તુષ્ટ્યર્થમ્ અનુકમ્પાર્થમ્ એવ ચ સો ઽભવદ્ ગાલવો નામ ગલે બન્ધાન્ મહાતપાઃ મહર્ષિઃ કૌશિકો ધીમાંસ્ તેન વીરેણ મોક્ષિતઃ
વિશ્વામિત્રની પ્રસન્નતા અને દયાને કારણે, એ મહાતપસ્વી ગળાની બાંધણીથી ગાલવ નામે ઓળખાયો. કૌશિક મહર્ષિ, વિવેકી, એ વીર દ્વારા મુક્ત થયો.
સત્યવ્રતસ્ તુ ભક્ત્યા ચ કૃપયા ચ પ્રતિજ્ઞયા વિશ્વામિત્રકલત્રં તુ બભાર વિનયે સ્થિતઃ
સત્યવ્રતે ભક્તિ, દયા અને પ્રતિજ્ઞાથી વિશ્વામિત્રના પરિવારને સંભાળ્યો, અને નિયમમાં સ્થિર રહ્યો.
હત્વા મૃગાન્ વરાહાંશ્ ચ મહિષાંશ્ ચ વનેચરાન્ વિશ્વામિત્રાશ્રમાભ્યાશે માંસં વૃક્ષે બબન્ધ ચ
વિશ્વામિત્રના આશ્રમ પાસે, તેણે વનમાં રહેલા હરણ, વરાહ અને મહિષોને મારી, તેમનું માંસ ઝાડ પર ટાંગ્યું.
ઉપાંશુવ્રતમ્ આસ્થાય દીક્ષાં દ્વાદશવાર્ષિકીમ્ પિતુર્ નિયોગાદ્ અવસત્ તસ્મિન્ વનગતે નૃપે
ઉપાંશુ વ્રત અને બાર વર્ષની દિક્ષા ધારણ કરી, પિતાની આજ્ઞાથી, જ્યારે રાજા વનમાં હતા, એ ત્યાં રહ્યો.
અયોધ્યાં ચૈવ રાજ્યં ચ તથૈવાન્તઃપુરં મુનિઃ યાજ્યોપાધ્યાયસંયોગાદ્ વસિષ્ઠઃ પર્યરક્ષત
વશિષ્ઠ મુનિએ યાજક અને શિક્ષકોની મદદથી અયોધ્યા, રાજ્ય અને મહેલની રક્ષા કરી.
સત્યવ્રતસ્ તુ બાલ્યાચ્ ચ ભાવિનો ઽર્થસ્ય વૈ બલાત્ વસિષ્ઠે ઽભ્યધિકં મન્યું ધારયામ્ આસ નિત્યશઃ
પણ સત્યવ્રત, બાળપણ અને ભવિષ્યના પ્રભાવથી, વશિષ્ઠ સામે હંમેશા વધારે ગુસ્સો રાખતો.
પિત્રા હિ તં તદા રાષ્ટ્રાત્ ત્યજ્યમાનં પ્રિયં સુતમ્ નિવારયામ્ આસ મુનિર્ બહુના કારણેન ન
પિતા જ્યારે પોતાના પ્રિય પુત્રને રાજ્યમાંથી કાઢી રહ્યો હતો, ત્યારે મુનિએ અનેક કારણ હોવા છતાં તેને અટકાવ્યો નહીં.
પાણિગ્રહણમન્ત્રાણાં નિષ્ઠા સ્યાત્ સપ્તમે પદે ન ચ સત્યવ્રતસ્ તસ્માદ્ ધતવાન્ સપ્તમે પદે
લગ્નના મંત્રોની પૂર્ણતા સાતમા પગલાંએ થાય છે, પણ સત્યવ્રત એ પૂરી ન કરી; તેથી તેને સાતમા પગલાંએ ત્યજી દેવામાં આવ્યો.
જાનન્ ધર્મં વસિષ્ઠસ્ તુ ન માં ત્રાતીતિ ભો દ્વિજાઃ સત્યવ્રતસ્ તદા રોષં વસિષ્ઠે મનસાકરોત્
ધર્મ જાણતા વશિષ્ઠે મને બચાવ્યું નહીં—હે દ્વિજો! ત્યારે સત્યવ્રતના મનમાં વશિષ્ઠ સામે ગુસ્સો આવ્યો.
ગુણબુદ્ધ્યા તુ ભગવાન્ વસિષ્ઠઃ કૃતવાંસ્ તથા ન ચ સત્યવ્રતસ્ તસ્ય તમ્ ઉપાંશુમ્ અબુધ્યત
ભગવાન વશિષ્ઠે ગુણની સમજથી એવું કર્યું, પણ સત્યવ્રતે તેની નિઃશબ્દ ઈચ્છા સમજ્યા નહીં.
તસ્મિન્ન્ અપરિતોષશ્ ચ પિતુર્ આસીન્ મહાત્મનઃ તેન દ્વાદશ વર્ષાણિ નાવર્ષત્ પાકશાસનઃ
મહાન આત્મા પિતાના અસંતોષને કારણે, બાર વર્ષ સુધી વરસાદ દેવતાએ વરસાદ ન વરસાવ્યો.
તેન ત્વ્ ઇદાનીં વિહિતાં દીક્ષાં તાં દુર્વહાં ભુવિ કુલસ્ય નિષ્કૃતિર્ વિપ્રાઃ કૃતા સા વૈ ભવેદ્ ઇતિ
હવે ધરા પર જે કઠિન દિક્ષા લીધી છે, એ કુળ માટે પ્રાયશ્ચિત રૂપે કરવામાં આવી, હે બ્રાહ્મણો, જેથી તે પૂર્ણ થાય.
ન તં વસિષ્ઠો ભગવાન્ પિત્રા ત્યક્તં ન્યવારયત્ અભિષેક્ષ્યામ્ય્ અહં પુત્રમ્ અસ્યેત્ય્ એવંમતિર્ મુનિઃ
ભગવાન વશિષ્ઠે પિતાએ ત્યજી દીધા હોવા છતાં તેને અટકાવ્યા નહીં, કારણ કે મુનિએ વિચાર્યું—'હું પોતે તેના પુત્રને અભિષેક કરીશ.'