તથેત્ય્ ઉક્ત્વા જગામાસૌ સભાર્યો ધનદસ્ તથા પિત્રા માત્રા ચ વૃદ્ધેન પુલસ્ત્યેન ધનેશ્વરઃ
'તેથી, 'જેમ તું કહો તેમ,' એમ કહી ધનના સ્વામી પોતાની પત્ની અને વૃદ્ધ પિતા-માતા પુલસ્ત્ય સાથે ત્યાં ગયો.'
ગત્વા તુ ગૌતમીં ગઙ્ગાં શુચિઃ સ્નાત્વા યતવ્રતઃ તુષ્ટાવ દેવદેવેશં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શિવમ્
પછી ગૌતમ ગંગા પર જઈ, શુદ્ધ થઈ, વ્રત પાળી, તેણે દેવોના દેવ, ભોગ અને મુક્તિ આપનાર શિવજીની સ્તુતિ કરી.
સ્વામી ત્વમ્ એવાસ્ય ચરાચરસ્ય વિશ્વસ્ય શંભો ન પરો ઽસ્તિ કશ્ચિત્ ત્વામ્ અપ્ય્ અવજ્ઞાય યદીહ મોહાત્ પ્રગલ્ભતે કોપિ સ શોચ્ય એવ
'હે શંભુ! તું જ ચાલતા અને અચલ સર્વ વિશ્વનો સ્વામી છે; તારા સિવાય બીજું કોઈ નથી. જો અહીં કોઈ તને અવગણીને, મોહવશ દંભ કરે છે, તો એ ખરેખર દયા લાયક છે.'
ત્વમ્ અષ્ટમૂર્ત્યા સકલં બિભર્ષિ ત્વદાજ્ઞયા વર્તત એવ સર્વમ્ તથાપિ વેદેતિ બુધો ભવન્તં ન જાત્વ્ અવિદ્વાન્ મહિમા પુરાતનમ્
'તુજ આઠ સ્વરૂપે આખું જગત ધારે છે; તારા આદેશથી બધું ચાલે છે. તેમ છતાં, જ્ઞાની તને જ વેદરૂપ જાણે છે અને તારા પ્રાચીન મહિમા વિષે અજ્ઞાન કોઈ નથી.'
મલપ્રસૂતં યદ્ અવોચદ્ અમ્બા હાસ્યાત્ સુતો ઽયં તવ દેવ શૂરઃ ત્વત્પ્રેક્ષિતાદ્ યઃ સ ચ વિઘ્નરાજો જજ્ઞે ત્વ્ અહો ચેષ્ટિતમ્ ઈશદૃષ્ટેઃ
'માતાએ મજાકમાં જે કહ્યું કે, તારો પુત્ર અપવિત્રતામાંથી જન્મે છે, હે દેવ! એ પુત્ર તારી કૃપાદૃષ્ટિથી વિઘ્નરાજ બન્યો. અરે, તારી દૈવી લીલા એવી છે!'
અશ્રુપ્લુતાઙ્ગી ગિરિજા સમીક્ષ્ય વિયુક્તદાંપત્યમ્ ઇતીશમ્ ઊચે મનોભવો ઽભૂન્ મદનો રતિશ્ ચ સૌભાગ્યપૂર્વત્વમ્ અવાપ સોમાત્
'આ રીતે ગિરિજાને, અશ્રુથી ભીંજાયેલી અને પતિથી વિયોગમાં જોઈ, ભગવાને કહ્યું: મનમથ અને રતિએ ચંદ્રથી પોતાનું પહેલાનું સૌભાગ્ય પાછું મેળવ્યું.'
ઇત્યાદિ સ્તુવતસ્ તસ્ય પુરતો ઽભૂત્ ત્રિલોચનઃ વરેણ ચ્છન્દયામ્ આસ હર્ષાન્ નોવાચ કિંચન
'એ રીતે સ્તુતિ કરતા, ત્રણ આંખવાળા ભગવાન સામે પ્રગટ થયા અને આનંદથી મનગમતો વર માંગવા કહ્યું, પણ બીજું કંઈ બોલ્યા નહીં.'
તૂષ્ણીંભૂતે તુ ધનદે પુલસ્ત્યે ચ મહેશ્વરે પુનઃ પુનર્ વરસ્વેતિ શિવે વાદિનિ હર્ષિતે
'ધનદ અને પુલસ્ત્યે ચૂપ રહી, ત્યારે પ્રસન્ન શિવજી વારંવાર કહ્યું: 'વર માંગો!''
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તત્ર વાગ્ ઉવાચાશરીરિણી પ્રાપ્તવ્યં ધનપાલત્વં વદન્તીદં મહેશ્વરમ્
'એ સમયે ત્યાં એક અવાજ સંભળાયો, જે શરીર વગર હતો; તેણે મહેશ્વરને કહ્યું કે ધનપાલપદ પ્રાપ્ત થવાનું છે.'
પુલસ્ત્યસ્ય તુ યચ્ ચિત્તં પિતુર્ વૈશ્રવણસ્ય તુ વિદિત્વેવ તદા વાણી શુભમ્ અર્થમ્ ઉદીરયત્
'પુલસ્ત્ય અને વૈશ્વરવણના પિતાના મનને જાણીને, એ અવાજે શુભ વચન ઉચ્ચાર્યા.'
ભૂતવદ્ ભવિતવ્યં સ્યાદ્ દાસ્યમાનં તુ દત્તવત્ પ્રાપ્તવ્યં પ્રાપ્તવત્ તત્ર દૈવી વાગ્ અભવચ્ છુભા
જે થવાનું છે, એ તો થશે જ; જે આપવાનું છે, એ જાણે આપી દીધું છે; જે મેળવવાનું છે, એ જાણે મળી ગયું છે—આ રીતે એક દિવ્ય અને શુભ અવાજ સંભળાયો.
પ્રભૂતશત્રુઃ પરિભૂતદુઃખઃ સંપૂજ્ય સોમેશ્વરમ્ આપ લિઙ્ગમ્ દિગીશ્વરત્વં દ્રવિણપ્રભુત્વમ્ અપારદાતૃત્વકલત્રપુત્રાન્
ઘણા દુશ્મનો અને અપમાનના દુઃખથી પીડાયેલો તે વ્યક્તિએ સોમેશ્વરનું પૂજન કર્યું અને લિંગ પ્રાપ્ત કર્યું. સાથે સાથે દિશાઓ પર રાજ, ધનસંપત્તિ, ક્ષમા, પત્ની અને પુત્રો પણ પ્રાપ્ત કર્યા.
તાં વાચં ધનદઃ શ્રુત્વા દેવદેવં ત્રિશૂલિનમ્ એવં ભવતુ નામેતિ ધનદો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
આ અવાજ સાંભળીને ધનની દેવતાએ ત્રિશૂલધારી દેવાદિદેવને કહ્યું: 'જેમ તમે કહ્યું તેમ જ થાઓ.'
તથૈવાસ્ત્વ્ ઇતિ દેવેશો દૈવીં વાચમ્ અમન્યત પુલસ્ત્યં ચ વરૈઃ પુણ્યૈસ્ તથા વિશ્રવસં મુનિમ્
દેવતાઓના સ્વામી શિવજી એ પણ 'જેમ તેમ' કહીને દિવ્ય અવાજને સ્વીકાર્યો અને પુલસ્ત્ય તથા વિશ્વશ્રવા મુનિને પણ શુભ વરદાન આપ્યા.
ધનપાલં ચ દેવેશો હ્ય્ અભિનન્દ્ય યયૌ શિવઃ તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં પૌલસ્ત્યં ધનદં વિદુઃ
પછી દેવોના સ્વામી શિવજી એ ધનની દેવતાને અભિનંદન આપ્યા અને ત્યાંથી વિદાય થયા. ત્યારથી એ તીર્થ પૌલસ્ત્ય અને ધનદ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું.
તથા વૈશ્રવસં પુણ્યં સર્વકામપ્રદં શુભમ્ તેષુ સ્નાનાદિ યત્ કિંચિત્ તત્ સર્વં બહુપુણ્યદમ્
ત્યાં વૈશ્વરવસ પણ છે, જે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે અને શુભ છે. ત્યાં જે કોઈ સ્નાન કે અન્ય કૃત્ય કરે છે, તે બધું બહુ પુણ્યદાયક બને છે.
અગ્નિતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં સર્વક્રતુફલપ્રદમ્ સર્વવિઘ્નોપશમનં તત્તીર્થસ્ય ફલં શૃણુ
આ તીર્થ અગ્નિતીર્થ તરીકે જાણીતું છે, જે બધા યજ્ઞોના ફળ આપે છે અને બધા વિઘ્નો દૂર કરે છે. એ તીર્થનું ફળ સાંભળો.
જાતવેદા ઇતિ ખ્યાતો અગ્નેર્ ભ્રાતા સ હવ્યવાટ્ હવ્યં વહન્તં દેવાનાં ગૌતમ્યાસ્ તીર એવ તુ
તે જાતવેદા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, અગ્નિના ભાઈ, દેવતાઓ માટે હવન લઈ જનાર, ગૌતમીએના કાંઠે વસે છે.
ઋષીણાં સત્ત્રસદને અગ્નેર્ ભ્રાતરમ્ ઉત્તમમ્ ભ્રાતુઃ પ્રિયં તથા દક્ષં મધુર્ દિતિસુતો બલી
ઋષિઓની સભામાં, દિતિના પરાક્રમી પુત્ર મધુ, જે પોતાના ભાઈ અને દક્ષને પ્રિય હતો, એ અગ્નિના શ્રેષ્ઠ ભાઈને ઋષિઓ અને દેવતાઓ સામે માર્યો.
જઘાન ઋષિમુખ્યેષુ પશ્યત્સુ ચ સુરેષ્વ્ અપિ હવ્યં દેવા નૈવ ચાપુર્ મૃતે વૈ જાતવેદસિ
જ્યારે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ અને દેવતાઓ જોઈ રહ્યા હતા, ત્યારે મધુએ અગ્નિના ભાઈને મારી નાખ્યો; જાતવેદા મૃત્યુ પામતા દેવતાઓને હવન મળતું રહ્યું નહીં.
મૃતે ભ્રાતરિ સ ત્વ્ અગ્નિઃ પ્રિયે વૈ જાતવેદસિ કોપેન મહતાવિષ્ટો ગાઙ્ગમ્ અમ્ભઃ સમાવિશત્
પ્રિય ભાઈ જાતવેદાના મૃત્યુથી અગ્નિ ભારે ગુસ્સાથી ભરાઈને ગંગાના જળમાં પ્રવેશી ગયો.
ગઙ્ગામ્ભસિ સમાવિષ્ટે હ્ય્ અગ્નૌ દેવાશ્ ચ માનુષાઃ જીવમ્ ઉત્સર્જયામ્ આસુર્ અગ્નિજીવા યતો મતાઃ
જ્યારે અગ્નિ ગંગાના જળમાં પ્રવેશી ગયો, ત્યારે દેવો અને મનુષ્યો એ અગ્નિજીવન છોડી દીધું, તેથી તેઓ 'અગ્નિજીવી' કહેવાયા.
યત્રાગ્નિર્ જલમ્ આવિષ્ટસ્ તં દેશં સર્વ એવ તે આજગ્મુર્ વિબુધાઃ સર્વ ઋષયઃ પિતરસ્ તથા
જ્યાં અગ્નિ જળમાં પ્રવેશ્યા, ત્યાં બધા દેવો, બધા ઋષિઓ અને પિતૃઓ એ સ્થળે ભેગા થયા.
વિનાગ્નિના ન જીવામઃ સ્તુવન્તો ઽગ્નિં વિશેષતઃ અગ્નિં જલગતં દૃષ્ટ્વા પ્રિયં ચોચુર્ દિવૌકસઃ
અગ્નિ વિના અમે રહી શકીએ નહીં—એમ કહીને તેમણે ખાસ કરીને અગ્નિની સ્તુતિ કરી. પોતાનો પ્રિય અગ્નિ જળમાં ડૂબેલો જોઈને સ્વર્ગવાસીઓ દુઃખી થયા.
દેવાઞ્ જીવય હવ્યેન કવ્યેન ચ પિતૄંસ્ તથા માનુષાન્ અન્નપાકેન બીજાનાં ક્લેદનેન ચ
'દેવતાઓને હવનથી, પિતૃઓને પિંડથી, મનુષ્યોને અન્નથી અને બીજોને પાણીથી જીવંત કરો'—એમ તેમણે વિનંતી કરી.
અગ્નિર્ અપ્ય્ આહ તાન્ દેવાઞ્ શક્તો યો મે ગતો ઽનુજઃ ક્રિયમાણે ભવત્કાર્યે યા ગતિર્ જાતવેદસઃ
અગ્નિએ દેવતાઓને ઉત્તર આપ્યો: 'મારો ભાઈ જે ગયો, તે શક્તિશાળી હતો; જાતવેદાને જે થયું, તે તમારા કાર્ય દરમિયાન થયું, હવે એ જ થવાનું.'
સા વાપિ સ્યાન્ મમ સુરા નોત્સહે કાર્યસાધને કાર્યં તુ સર્વતસ્ તસ્ય ભવતાં જાતવેદસઃ
'એવું થાય તો એ દેવતાઓનું હોય કે મારું, પણ હવે હું કાર્ય કરી શકતો નથી; એ બધું જાતવેદાનું કામ છે, મારું નથી.'
ઇમાં સ્થિતિમ્ અનુપ્રાપ્તો ન જાને મે કથં ભવેત્ ઇહ ચામુત્ર ચ વ્યાપ્તૌ શક્તિર્ અપ્ય્ અત્ર નો ભવેત્
'હું આ સ્થિતિએ આવી ગયો છું, પણ હવે મારું શું થશે એ મને ખબર નથી; અહીં કે ક્યાંય પણ, કદાચ હું બધે વ્યાપી શકીશ નહીં.'
અથાપિ ક્રિયમાણે વૈ કાર્યે સૈવ ગતિર્ મમ દેવાસ્ તમ્ ઊચુર્ ભાવેન સર્વેણ ઋષયસ્ તથા
ત્યાં પણ, જ્યારે કોઈ કાર્ય કરવામાં આવે છે, ત્યારે એ જ મારું માર્ગ છે; દેવતાઓ અને બધા ઋષિઓએ પૂર્ણ ભક્તિથી એમને કહ્યું.
આયુઃ કર્મણિ ચ પ્રીતિર્ વ્યાપ્તૌ શક્તિશ્ ચ દીયતે પ્રયાજાન્ અનુયાજાંશ્ ચ દાસ્યામો હવ્યવાહન
અમે તને દીર્ઘ આયુષ્ય, કર્મમાં આનંદ, વ્યાપક થવાની શક્તિ અને બળ આપીશું; અને હવ્યવાહન, અમે તને આરંભ અને અંતના હવન પણ આપીશું.