આકૃષ્ટો ઽહં તવ ગુણૈ રૂપં સ્મૃત્વા સ્ખલત્પદઃ ઇતિ બ્રુવન્ હસન્ હસ્તમ્ આદાયાન્તઃ સમાવિશત્
તારા ગુણો અને રૂપ યાદ કરીને હું તારી તરફ ખેંચાઈ આવ્યો, પગલાં લથડ્યાં પણ, હસતાં હસતાં એણે તેનો હાથ પકડ્યો અને અંદર પ્રવેશ કર્યો.
ન બુબોધ ત્વ્ અહલ્યા તં જારં મેને તુ ગૌતમમ્ રમમાણા યથાસૌખ્યં પ્રાગાચ્ છિષ્યૈઃ સ ગૌતમઃ
અહલ્યા એ ઓળખી ન શકી; તેને લાગ્યું કે એ ગૌતમ છે અને પોતાની મરજી પ્રમાણે આનંદ માણ્યો, કારણ કે ગૌતમ તો પોતાના શિષ્યો સાથે બહાર ગયો હતો.
આગચ્છન્તં નિત્યમ્ એવ અહલ્યા પ્રિયવાદિની પ્રતિયાતિ પ્રિયં વક્તિ તોષયન્તી ચ તં ગુણૈઃ
જ્યારે પણ એ આવે, અહલ્યા મીઠા શબ્દો બોલે, પ્રેમથી મળવે, પ્રેમભરી વાતો કરે અને પોતાના ગુણોથી તેને ખુશ કરે.
તામ્ અદૃષ્ટ્વા મહાપ્રાજ્ઞો મેને તન્ મહદ્ અદ્ભુતમ્ દ્વારસ્થિતં મુનિશ્રેષ્ઠં સર્વે પશ્યન્તિ નારદ
જ્યારે એ દેખાઈ નહીં, ત્યારે વિદ્વાન ઋષિએ આને મોટું અજાયબી માન્યું; હે નારદ, બધા જ લોકો દ્વાર પર ઊભેલા મહાન ઋષિને જોઈ રહ્યા હતા.
અગ્નિહોત્રસ્ય શાલાયા રક્ષિણો ગૃહકર્મિણઃ ઊચુર્ મુનિવરં ભીતા ગૌતમં વિસ્મયાન્વિતાઃ
અગ્નિહોત્રની શાળાના રક્ષકો અને ઘરકામ કરતા લોકો ડરથી અને આશ્ચર્યથી ભરાઈને મહાન ઋષિ ગૌતમને કહ્યું.
ભગવન્ કિમ્ ઇદં ચિત્રં બહિર્ અન્તશ્ ચ દૃશ્યસે પ્રિયયાન્તઃ પ્રવિષ્ટો ઽસિ તથૈવ ચ બહિર્ ભવાન્ અહો તપઃપ્રભાવો ઽયં નાનારૂપધરો ભવાન્
ભગવાન, આ શું અજબ વાત છે? તમે અંદર પણ દેખાવ છો અને બહાર પણ; તમે તમારી પ્રિય સાથે અંદર ગયા છો, છતાં બહાર પણ છો. આ તો તપશ્ચર્યાની મહિમા છે! તમે અનેક રૂપ ધારણ કરો છો.
તચ્ છ્રુત્વા વિસ્મિતસ્ ત્વ્ અન્તઃ પ્રવિષ્ટઃ કો નુ તિષ્ઠતિ પ્રિયે અહલ્યે ભવતિ કિં માં ન પ્રતિભાષસે ઇત્ય્ ઋષેર્ વચનં શ્રુત્વા અહલ્યા જારમ્ અબ્રવીત્
આ સાંભળી, આશ્ચર્યચકિત થઈને એ અંદર ગયો અને પૂછ્યું: 'અહલ્યા, અંદર કોણ છે? તું મને જવાબ કેમ નથી આપતી?' ઋષિના શબ્દો સાંભળીને અહલ્યાએ પોતાના પ્રેમીને કહ્યું.
કો ભવાન્ મુનિરૂપેણ પાપં ત્વં કૃતવાન્ અસિ ઇતિ બ્રુવતી શયનાદ્ ઉત્થિતા સત્વરં ભયાત્
'તું કોણ છે, ઋષિનું રૂપ ધારણ કરીને? તું પાપ કર્યું છે!' એવું કહીને એ ડરીને તરત જ પથારીમાંથી ઊભી રહી.
સ ચાપિ પાપકૃચ્ છક્રો બિડાલો ઽભૂન્ મુનેર્ ભયાત્ ત્રસ્તાં ચ વિકૃતાં દૃષ્ટ્વા સ્વપ્રિયાં દૂષિતાં તદા
પાપી ઇન્દ્ર એ ઋષિના ડરથી બિલાડી બની ગયો; અને પોતાની પ્રિયાને ડરી ગયેલી અને બદલાઈ ગયેલી, હવે દુષિત થયેલી જોઈ.
ઉવાચ સ મુનિઃ કોપાત્ કિમ્ ઇદં સાહસં કૃતમ્ ઇતિ બ્રુવન્તં ભર્તારં સાપિ નોવાચ લજ્જિતા
ઋષિએ ગુસ્સાથી કહ્યું: 'આવું ધાડસ કોણે કર્યું?' પતિને આવું કહેતા એ શરમાઈ ગઈ અને કંઈ બોલી નહીં.
અન્વેષયંસ્ તુ તં જારં બિડાલં દદૃશે મુનિઃ કો ભવાન્ ઇતિ તં પ્રાહ ભસ્મીકુર્યાં મૃષાવદન્
પ્રેમીને શોધતા ઋષિએ બિલાડી જોઈ અને પૂછ્યું: 'તું કોણ છે?' એણે ખોટું બોલીને કહ્યું: 'હું ભસ્મ થઈ જાઉં.'
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા ચૈવમ્ આહ શચીપતિઃ શચીભર્તા પુરાં ભેત્તા તપોધન પુરુષ્ટુતઃ
હાથ જોડીને શચીપતિ બોલ્યા: 'હું શચીનો પતિ, શહેરોનો વિધ્વંસક, લોકો દ્વારા વખાણાયેલો, હે તપસ્વી, હું છું.'
મમેદં પાપમ્ આપન્નં સત્યમ્ ઉક્તં મયાનઘ મહદ્વિગર્હિતં કર્મ કૃતવાન્ અસ્મ્ય્ અહં મુને
'આ પાપ તો મારા પર આવી પડ્યું છે; મેં સાચું કહ્યું છે, હે નિર્દોષ, મેં બહુ નિંદનીય કામ કર્યું છે, હે ઋષિ.'
સ્મરસાયકનિર્ભિન્નહૃદયાઃ કિં ન કુર્વતે બ્રહ્મન્ મયિ મહાપાપે ક્ષમસ્વ કરુણાનિધે
'હે બ્રાહ્મણ, જેમના હૃદય પ્રેમના બાણથી ભેદાય છે, તેઓ શું નહીં કરે? હું મોટો પાપી છું, મને માફ કરો, હે દયાના દરિયા.'
સન્તઃ કૃતાપરાધે ઽપિ ન રૌક્ષ્યં જાતુ કુર્વતે નિશમ્ય તદ્ વચો વિપ્રો હરિમ્ આહ રુષાન્વિતઃ
'સારા લોકો, ભલે કોઈએ ગુનો કર્યો હોય, ક્યારેય કઠોરતા દાખવતા નથી.' એવાં શબ્દો સાંભળીને ઋષિ ગુસ્સાથી હરિને સંબોધ્યા.
ભગભક્ત્યા કૃતં પાપં સહસ્રભગવાન્ ભવ તામ્ અપ્ય્ આહ મુનિઃ કોપાત્ ત્વં ચ શુષ્કનદી ભવ
'ભગની ભક્તિથી કરેલું પાપ તને સહસ્રભાગી બનાવી દે.' ગુસ્સામાં ઋષિએ કહ્યું: 'તું સુકાઈ ગયેલી નદી બની જા.'
તતઃ પ્રસાદયામ્ આસ કથયન્તી તદાકૃતિમ્
પછી એણે એ સ્થિતિ વર્ણવીને તેને મનાવવા પ્રયત્ન કર્યો.
મનસાપ્ય્ અન્યપુરુષં પાપિષ્ઠાઃ કામયન્તિ યાઃ અક્ષયાન્ યાન્તિ નરકાંસ્ તાસાં સર્વે ઽપિ પૂર્વજાઃ
જે સ્ત્રીઓ મનમાં પણ બીજાં પુરુષને ઈચ્છે છે, એ પાપિષ્ટો અનંત નરકમાં જાય છે અને એમના બધા પૂર્વજ પણ ત્યાં જાય છે.
ભૂત્વા પ્રસન્નો ભગવન્ન્ અવધારય મદ્વચઃ તવ રૂપેણ ચાગત્ય મામ્ અગાત્ સાક્ષિણસ્ ત્વ્ ઇમે
હે ભગવાન, હું પ્રસન્ન થઈને કહું છું—મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો: આ સાક્ષીઓ તમારા સ્વરૂપમાં આવીને મારી પાસે આવ્યા છે.
તથેતિ રક્ષિણઃ પ્રોચુર્ અહલ્યા સત્યવાદિની ધ્યાનેનાપિ મુનિર્ જ્ઞાત્વા શાન્તઃ પ્રાહ પતિવ્રતામ્
રક્ષકો અને સત્યવતી અહલ્યા બંનેએ 'જેમ કહો તેમ' કહ્યું. મુનિએ ધ્યાન દ્વારા આ જાણીને, શાંત થઈને પતિવ્રતા સ્ત્રીને કહ્યું.
યદા તુ સંગતા ભદ્રે ગૌતમ્યા સરિદીશયા નદી ભૂત્વા પુના રૂપં પ્રાપ્સ્યસે પ્રિયકૃન્ મમ
હે સુભાગ્યવતી, જ્યારે તું ગૌતમીને, નદી સ્વરૂપે દેવીને મળે ત્યારે તું પણ નદી બનીશ; પછી, મારી પ્રિય, તને ફરી તું પોતાનું સ્વરૂપ મળશે.
ઇત્ય્ ઋષેર્ વચનં શ્રુત્વા તથા ચક્રે પતિવ્રતા તયા તુ સંગતા દેવ્યા અહલ્યા ગૌતમપ્રિયા
ઋષિના વચનો સાંભળીને પતિવ્રતા સ્ત્રીએ તેમ જ કર્યું; એ રીતે ગૌતમપ્રિય અહલ્યા દેવીને મળી ગઈ.
પુનસ્ તદ્ રૂપમ્ અભવદ્ યન્ મયા નિર્મિતં પુરા તતઃ કૃતાઞ્જલિપુટઃ સુરરાટ્ પ્રાહ ગૌતમમ્
તેને ફરી એ જ સ્વરૂપ મળ્યું, જે મેં પહેલાં બનાવ્યું હતું; પછી દેવતાઓના રાજાએ હાથ જોડીને ગૌતમને કહ્યું.
માં પાહિ મુનિશાર્દૂલ પાપિષ્ઠં ગૃહમ્ આગતમ્ પાદયોઃ પતિતં દૃષ્ટ્વા કૃપયા પ્રાહ ગૌતમઃ
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, મને બચાવો; હું પાપી છું અને તમારા ઘરે આવ્યો છું. તમારા પગે પડેલો જોઈને ગૌતમએ દયાથી કહ્યું.
ગૌતમીં ગચ્છ ભદ્રં તે સ્નાનં કુરુ પુરંદર ક્ષણાન્ નિર્ધૂતપાપસ્ ત્વં સહસ્રાક્ષો ભવિષ્યસિ
ગૌતમીને જાઓ, શુભ થાઓ; હે પુરંદર, સ્નાન કરો. થોડી જ વારમાં તારા બધા પાપ ધોઈ જશે અને તું ફરી સહસ્રનેત્રવાળો બનીશ.
ઉભયં વિસ્મયકરં દૃષ્ટવાન્ અસ્મિ નારદ અહલ્યાયાઃ પુનર્ભાવં શચીભર્તા સહસ્રદૃક્
હે નારદ, મેં બંને આશ્ચર્યજનક ઘટના જોઈ છે—અહલ્યાનું પુનઃપ્રાપ્તિ અને શચીપતિ સહસ્રનેત્રનું રૂપ.
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થમ્ અહલ્યાસંગમં શુભમ્ ઇન્દ્રતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં સર્વકામપ્રદં નૃણામ્
ત્યાંથી એ પવિત્ર તીર્થ, જ્યાં અહલ્યા મળેલી, 'ઇન્દ્રતીર્થ' તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું, જે મનુષ્યોની સર્વે ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે.
તસ્માદ્ અપ્ય્ અપરં તીર્થં જનસ્થાનમ્ ઇતિ શ્રુતમ્ ચતુર્યોજનવિસ્તીર્ણં સ્મરણાન્ મુક્તિદં નૃણામ્
તે પછી બીજું તીર્થ છે, જેને જનસ્થાન કહે છે; ચાર યોજન જેટલું વિસ્તૃત છે અને તેનું સ્મરણ કરવાથી મનુષ્યને મુક્તિ મળે છે.
વૈવસ્વતાન્વયે જાતો રાજાભૂજ્ જનકઃ પુરા સો ઽપાંપતેસ્ તુ તનુજામ્ ઉપયેમે ગુણાર્ણવામ્
વૈવસ્વત વંશમાં એક વખત જનક નામે રાજા જન્મ્યા હતા; તેમણે જળના દેવની ગુણવાન પુત્રી, ગુણારણ્વાને લગ્ન કર્યા.
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં જનકાં જનકો નૃપઃ અનુરૂપગુણત્વાચ્ ચ તસ્ય ભાર્યા ગુણાર્ણવા
ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષના આધારરૂપ એવા રાજા જનક હતા; તેમની પત્ની ગુણારણ્વા પણ ગુણોમાં સમાન હોવાથી યોગ્ય સાથી હતી.