તતઃ પ્રીતમનાસ્ તસ્મૈ ગૌતમાય મહાત્મને પ્રાદાં બ્રહ્મગિરિં પુણ્યં સર્વકામપ્રદં શુભમ્
પછી, આનંદિત મનથી, મેં મહાત્મા ગૌતમને પવિત્ર બ્રહ્મગિરિ આપી, જે સર્વ ઇચ્છા પૂરી કરે છે અને શુભ છે.
અહલ્યાયાં મુનિશ્રેષ્ઠો રેમે તત્ર સ ગૌતમઃ ગૌતમસ્ય કથાં પુણ્યાં શ્રુત્વા શક્રસ્ ત્રિવિષ્ટપે
ત્યાં શ્રેષ્ઠ મુનિ ગૌતમ અહલ્યાની સાથે આનંદથી રહ્યો; અને ગૌતમની પવિત્ર કથા સાંભળી ઇન્દ્ર સ્વર્ગમાં હતો.
તમ્ આશ્રમં તં ચ મુનિં તસ્ય ભાર્યામ્ અનિન્દિતામ્ ભૂત્વા બ્રાહ્મણવેષેણ દ્રષ્ટુમ્ આગાચ્ છતક્રતુઃ
તે આશ્રમમાં, એ મુનિ અને તેની નિર્દોષ પત્ની પાસે, ઇન્દ્ર બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને તેમને જોવા આવ્યો.
સ દૃષ્ટ્વા ભવનં તસ્ય ભાર્યાં ચ વિભવં તથા પાપીયસીં મતિં કૃત્વા અહલ્યાં સમુદૈક્ષત
તેને ગૌતમનું ઘર, પત્ની અને વૈભવ જોઈને, દુષ્ટ મનથી ઇન્દ્રે અહલ્યાને જોઈ.
નાત્માનં ન પરં દેશં કાલં શાપાદ્ ઋષેર્ ભયમ્ ન બુબોધ તદા વત્સ કામાકૃષ્ટઃ શતક્રતુઃ
ત્યારે કામથી આકર્ષિત ઇન્દ્રે, પોતાને, બીજાને, સ્થળને, સમયને કે ઋષિના શાપના ભયને પણ ધ્યાનમાં લીધું નહીં.
તદ્ધ્યાનપરમો નિત્યં સુરરાજ્યેન ગર્વિતઃ સંતપ્તાઙ્ગઃ કથં કુર્યાં પ્રવેશો મે કથં ભવેત્
સદા ધ્યાનમાં લીન, દેવરાજ્યના ગર્વથી, દેહ દુઃખી, તેણે વિચાર્યું: 'હું કેવી રીતે પ્રવેશી શકું? શું કરું?'
એવં વસન્ વિપ્રરૂપો નાન્તરં ત્વ્ અધ્યગચ્છત સ કદાચિન્ મહાપ્રાજ્ઞઃ કૃત્વા પૌર્વાહ્ણિકીં ક્રિયામ્
બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કરીને ત્યાં રહેતો, તેને કોઈ અવસર મળ્યો નહીં; પણ એકવાર મહાપ્રજ્ઞ ગૌતમએ પૌર્વાહ્નિક ક્રિયા કરી.
સહિતો ગૌતમઃ શિષ્યૈર્ નિર્ગતશ્ ચાશ્રમાદ્ બહિઃ આશ્રમં ગૌતમીં વિપ્રાન્ ધાન્યાનિ વિવિધાનિ ચ
ગૌતમ પોતાના શિષ્યો સાથે આશ્રમથી બહાર ગયો; આશ્રમ, ગૌતમી, બ્રાહ્મણો અને વિવિધ અનાજ જોવા.
દ્રષ્ટું ગતો મુનિવર ઇન્દ્રસ્ તં સમુદૈક્ષત ઇદમ્ અન્તરમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ચક્રે કાર્યં મનઃપ્રિયમ્
મુનિમાં શ્રેષ્ઠ ઇન્દ્ર તેમને જોવા ગયો અને અવસર જોઈને મનગમતું કાર્ય કર્યું.
રૂપં કૃત્વા ગૌતમસ્ય પ્રિયેપ્સુઃ સ શતક્રતુઃ તાં દૃષ્ટ્વા ચારુસર્વાઙ્ગીમ્ અહલ્યાં વાક્યમ્ અબ્રવીત્
ગૌતમનું રૂપ ધારણ કરીને, આનંદ ઇચ્છતો ઇન્દ્રે, સુંદર અંગવાળી અહલ્યાને જોઈ અને તેને વાત કરી.
આકૃષ્ટો ઽહં તવ ગુણૈ રૂપં સ્મૃત્વા સ્ખલત્પદઃ ઇતિ બ્રુવન્ હસન્ હસ્તમ્ આદાયાન્તઃ સમાવિશત્
તારા ગુણો અને રૂપ યાદ કરીને હું તારી તરફ ખેંચાઈ આવ્યો, પગલાં લથડ્યાં પણ, હસતાં હસતાં એણે તેનો હાથ પકડ્યો અને અંદર પ્રવેશ કર્યો.
ન બુબોધ ત્વ્ અહલ્યા તં જારં મેને તુ ગૌતમમ્ રમમાણા યથાસૌખ્યં પ્રાગાચ્ છિષ્યૈઃ સ ગૌતમઃ
અહલ્યા એ ઓળખી ન શકી; તેને લાગ્યું કે એ ગૌતમ છે અને પોતાની મરજી પ્રમાણે આનંદ માણ્યો, કારણ કે ગૌતમ તો પોતાના શિષ્યો સાથે બહાર ગયો હતો.
આગચ્છન્તં નિત્યમ્ એવ અહલ્યા પ્રિયવાદિની પ્રતિયાતિ પ્રિયં વક્તિ તોષયન્તી ચ તં ગુણૈઃ
જ્યારે પણ એ આવે, અહલ્યા મીઠા શબ્દો બોલે, પ્રેમથી મળવે, પ્રેમભરી વાતો કરે અને પોતાના ગુણોથી તેને ખુશ કરે.
તામ્ અદૃષ્ટ્વા મહાપ્રાજ્ઞો મેને તન્ મહદ્ અદ્ભુતમ્ દ્વારસ્થિતં મુનિશ્રેષ્ઠં સર્વે પશ્યન્તિ નારદ
જ્યારે એ દેખાઈ નહીં, ત્યારે વિદ્વાન ઋષિએ આને મોટું અજાયબી માન્યું; હે નારદ, બધા જ લોકો દ્વાર પર ઊભેલા મહાન ઋષિને જોઈ રહ્યા હતા.
અગ્નિહોત્રસ્ય શાલાયા રક્ષિણો ગૃહકર્મિણઃ ઊચુર્ મુનિવરં ભીતા ગૌતમં વિસ્મયાન્વિતાઃ
અગ્નિહોત્રની શાળાના રક્ષકો અને ઘરકામ કરતા લોકો ડરથી અને આશ્ચર્યથી ભરાઈને મહાન ઋષિ ગૌતમને કહ્યું.
ભગવન્ કિમ્ ઇદં ચિત્રં બહિર્ અન્તશ્ ચ દૃશ્યસે પ્રિયયાન્તઃ પ્રવિષ્ટો ઽસિ તથૈવ ચ બહિર્ ભવાન્ અહો તપઃપ્રભાવો ઽયં નાનારૂપધરો ભવાન્
ભગવાન, આ શું અજબ વાત છે? તમે અંદર પણ દેખાવ છો અને બહાર પણ; તમે તમારી પ્રિય સાથે અંદર ગયા છો, છતાં બહાર પણ છો. આ તો તપશ્ચર્યાની મહિમા છે! તમે અનેક રૂપ ધારણ કરો છો.
તચ્ છ્રુત્વા વિસ્મિતસ્ ત્વ્ અન્તઃ પ્રવિષ્ટઃ કો નુ તિષ્ઠતિ પ્રિયે અહલ્યે ભવતિ કિં માં ન પ્રતિભાષસે ઇત્ય્ ઋષેર્ વચનં શ્રુત્વા અહલ્યા જારમ્ અબ્રવીત્
આ સાંભળી, આશ્ચર્યચકિત થઈને એ અંદર ગયો અને પૂછ્યું: 'અહલ્યા, અંદર કોણ છે? તું મને જવાબ કેમ નથી આપતી?' ઋષિના શબ્દો સાંભળીને અહલ્યાએ પોતાના પ્રેમીને કહ્યું.
કો ભવાન્ મુનિરૂપેણ પાપં ત્વં કૃતવાન્ અસિ ઇતિ બ્રુવતી શયનાદ્ ઉત્થિતા સત્વરં ભયાત્
'તું કોણ છે, ઋષિનું રૂપ ધારણ કરીને? તું પાપ કર્યું છે!' એવું કહીને એ ડરીને તરત જ પથારીમાંથી ઊભી રહી.
સ ચાપિ પાપકૃચ્ છક્રો બિડાલો ઽભૂન્ મુનેર્ ભયાત્ ત્રસ્તાં ચ વિકૃતાં દૃષ્ટ્વા સ્વપ્રિયાં દૂષિતાં તદા
પાપી ઇન્દ્ર એ ઋષિના ડરથી બિલાડી બની ગયો; અને પોતાની પ્રિયાને ડરી ગયેલી અને બદલાઈ ગયેલી, હવે દુષિત થયેલી જોઈ.
ઉવાચ સ મુનિઃ કોપાત્ કિમ્ ઇદં સાહસં કૃતમ્ ઇતિ બ્રુવન્તં ભર્તારં સાપિ નોવાચ લજ્જિતા
ઋષિએ ગુસ્સાથી કહ્યું: 'આવું ધાડસ કોણે કર્યું?' પતિને આવું કહેતા એ શરમાઈ ગઈ અને કંઈ બોલી નહીં.
અન્વેષયંસ્ તુ તં જારં બિડાલં દદૃશે મુનિઃ કો ભવાન્ ઇતિ તં પ્રાહ ભસ્મીકુર્યાં મૃષાવદન્
પ્રેમીને શોધતા ઋષિએ બિલાડી જોઈ અને પૂછ્યું: 'તું કોણ છે?' એણે ખોટું બોલીને કહ્યું: 'હું ભસ્મ થઈ જાઉં.'
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા ચૈવમ્ આહ શચીપતિઃ શચીભર્તા પુરાં ભેત્તા તપોધન પુરુષ્ટુતઃ
હાથ જોડીને શચીપતિ બોલ્યા: 'હું શચીનો પતિ, શહેરોનો વિધ્વંસક, લોકો દ્વારા વખાણાયેલો, હે તપસ્વી, હું છું.'
મમેદં પાપમ્ આપન્નં સત્યમ્ ઉક્તં મયાનઘ મહદ્વિગર્હિતં કર્મ કૃતવાન્ અસ્મ્ય્ અહં મુને
'આ પાપ તો મારા પર આવી પડ્યું છે; મેં સાચું કહ્યું છે, હે નિર્દોષ, મેં બહુ નિંદનીય કામ કર્યું છે, હે ઋષિ.'
સ્મરસાયકનિર્ભિન્નહૃદયાઃ કિં ન કુર્વતે બ્રહ્મન્ મયિ મહાપાપે ક્ષમસ્વ કરુણાનિધે
'હે બ્રાહ્મણ, જેમના હૃદય પ્રેમના બાણથી ભેદાય છે, તેઓ શું નહીં કરે? હું મોટો પાપી છું, મને માફ કરો, હે દયાના દરિયા.'
સન્તઃ કૃતાપરાધે ઽપિ ન રૌક્ષ્યં જાતુ કુર્વતે નિશમ્ય તદ્ વચો વિપ્રો હરિમ્ આહ રુષાન્વિતઃ
'સારા લોકો, ભલે કોઈએ ગુનો કર્યો હોય, ક્યારેય કઠોરતા દાખવતા નથી.' એવાં શબ્દો સાંભળીને ઋષિ ગુસ્સાથી હરિને સંબોધ્યા.
ભગભક્ત્યા કૃતં પાપં સહસ્રભગવાન્ ભવ તામ્ અપ્ય્ આહ મુનિઃ કોપાત્ ત્વં ચ શુષ્કનદી ભવ
'ભગની ભક્તિથી કરેલું પાપ તને સહસ્રભાગી બનાવી દે.' ગુસ્સામાં ઋષિએ કહ્યું: 'તું સુકાઈ ગયેલી નદી બની જા.'
તતઃ પ્રસાદયામ્ આસ કથયન્તી તદાકૃતિમ્
પછી એણે એ સ્થિતિ વર્ણવીને તેને મનાવવા પ્રયત્ન કર્યો.
મનસાપ્ય્ અન્યપુરુષં પાપિષ્ઠાઃ કામયન્તિ યાઃ અક્ષયાન્ યાન્તિ નરકાંસ્ તાસાં સર્વે ઽપિ પૂર્વજાઃ
જે સ્ત્રીઓ મનમાં પણ બીજાં પુરુષને ઈચ્છે છે, એ પાપિષ્ટો અનંત નરકમાં જાય છે અને એમના બધા પૂર્વજ પણ ત્યાં જાય છે.
ભૂત્વા પ્રસન્નો ભગવન્ન્ અવધારય મદ્વચઃ તવ રૂપેણ ચાગત્ય મામ્ અગાત્ સાક્ષિણસ્ ત્વ્ ઇમે
હે ભગવાન, હું પ્રસન્ન થઈને કહું છું—મારી વાત ધ્યાનથી સાંભળો: આ સાક્ષીઓ તમારા સ્વરૂપમાં આવીને મારી પાસે આવ્યા છે.
તથેતિ રક્ષિણઃ પ્રોચુર્ અહલ્યા સત્યવાદિની ધ્યાનેનાપિ મુનિર્ જ્ઞાત્વા શાન્તઃ પ્રાહ પતિવ્રતામ્
રક્ષકો અને સત્યવતી અહલ્યા બંનેએ 'જેમ કહો તેમ' કહ્યું. મુનિએ ધ્યાન દ્વારા આ જાણીને, શાંત થઈને પતિવ્રતા સ્ત્રીને કહ્યું.