ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્ તસ્યાઃ શક્રઃ સુરવરેશ્વરઃ આદિદેશાબલાં ક્ષામાં સત્કૃત્ય ગણિકાં તથા
એના વચન સાંભળીને દેવતાઓના સ્વામી શક્રે એ સુંદર અને પાતળી ગાયિકાનું સન્માન કરીને એને જરૂરી સૂચના આપી.
ગણિકે ગચ્છ મે કાર્યં કુરુ સુન્દરિ મા ચિરમ્ કૃતકૃત્યાગતા ભૂયો વલ્લભા મે યથા શચી
હે ગાયિકા, જલદી જઈને મારું કામ પૂરું કર, સુંદરિ. સફળતાપૂર્વક પાછી આવજે, તો તું પણ મારી શચી જેટલી પ્રિય બની જશ.
ઇત્ય્ આકર્ણ્ય વચઃ શક્રાદ્ ઉત્પત્ય ગણિકા દિશઃ ક્ષણેન યમસાંનિધ્યમ્ આયાતા ચારુરૂપિણી
શક્રના આદેશ સાંભળીને એ ગાયિકા પળભરમાં દિશાઓમાં ઉડીને યમની હાજરીમાં પહોંચી, એ સમયે એનું રૂપ ખૂબ તેજસ્વી હતું.
યમાન્તિકમ્ અનુપ્રાપ્તા દ્યોતયન્તી દિશો દશ સલીલં લલિતં બાલા જગૌ હિન્દોલકઙ્કલમ્
યમના સમક્ષ પહોંચી, એ દસેય દિશાઓમાં પ્રકાશ ફેલાવતી હતી. એ સુંદર યુવતી રમતાં રમતાં હિંડોલા રાગ ગાવા લાગી.
તતશ્ ચચાલ કાલસ્ય મનો લોલં ચલાચલમ્ અથોન્મીલ્ય યમો નેત્રે કામપાવકપૂરિતે
પછી કાળદેવનું મન ડગમગતું અને અસ્થિર બન્યું; યમએ આંખો ખોલી, તો એના દ્રષ્ટિમાં કામાગ્નિ જલવી રહી હતી.
તસ્યાં વ્યાપારયામ્ આસ શ્રેયઃશત્રૌ મહામુને તતો વિલીય સા સદ્યઃ સરિત્ત્વમ્ અગમત્ તદા
એ ગાયિકા યમના શત્રુ હોવા છતાં, યમએ એના સાથે વ્યવહાર કર્યો. ત્યારબાદ એ તરત જ ઓગળીને નદી બની ગઈ.
ગૌતમ્યાં તુ સમાગમ્ય ગણિકાગણકિંકરૈઃ ગીયમાના ગતા સ્વર્ગે તસ્ય તીર્થપ્રભાવતઃ
ગૌતમીનદી કાંઠે પોતાની સાથીદારો અને ગાયક દાસીઓ સાથે ભેગી થઈને, જ્યારે ગાન થતું હતું, ત્યારે એ વેશ્યા એ પવિત્ર તીર્થના પ્રભાવથી સ્વર્ગે પહોંચી ગઈ.
ગચ્છન્તીં ગણિકાં દૃષ્ટ્વા વિમાનસ્થાં દિવં પ્રતિ વિસ્મયં પરમં પ્રાપ્તઃ કાલસ્ તરલલોચનઃ અથાદિત્યેન ચાગત્ય એવમ્ ઉક્તો યમસ્ તદા
વેશ્યાને વિમાનમાં બેઠી સ્વર્ગ તરફ જતી જોઈને, ચંચળ નેત્રોવાળો કાળ ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયો; ત્યારબાદ, જ્યારે સૂર્ય આવ્યા, ત્યારે યમને એમ કહ્યું.
કુરુ પુત્ર નિજં કર્મ પ્રજાનાં ત્વં પરિક્ષયમ્ પશ્ય વાતં સદા વાન્તં સૃજન્તં વેધસં પ્રજાઃ પર્યટન્તં ત્રિલોકીં માં વહન્તીં વસુધાં પ્રજાઃ
પુત્ર, તું તારો કર્તવ્ય નિભાવ; તારે જીવજંતુઓના અંત પર નજર રાખવી છે. હંમેશાં વહેતો પવન જોઈ, જે બ્રહ્માજી માટે જીવોની રચના કરે છે; ત્રણેય લોકમાં ફરતા લોકો જોઈ, અને ધરતી બધાં જીવોને વહેંચે છે એ પણ જો.
ઇતિ શ્રુત્વા યમો વાક્યં પિતુર્ વચનમ્ અબ્રવીત્
પિતાજીના આ વચન સાંભળી, યમરાજે જવાબ આપ્યો.
એતન્ ન ગર્હિતં કર્મ કુર્યામ્ અહમ્ ઇદં ધ્રુવમ્ કર્મણ્ય્ અસ્મિન્ મહાક્રૂરે સમાદેષ્ટું ન વાર્હસિ
આ કાર્ય નિંદનીય નથી; હું ચોક્કસપણે આ કરીશ. તમે મને આવું ક્રૂર કામ કરવા માટે આદેશ ન આપો.
ઇતિ શ્રુત્વા ચ તદ્ વાક્યં ભાનુર્ વચનમ્ અબ્રવીત્ કિં નામ ગર્હિતં કર્મ તવ કર્તુમ્ અલં યમ
આ શબ્દો સાંભળી, સૂર્યદેવે કહ્યું: યમ, તારા માટે એવું કયું કામ છે જે નિંદનીય ગણાય?
કિં ન દૃષ્ટા ત્વયા યાન્તી ગણિકા ગણકિંકરૈઃ ગીયમાના દિવં સદ્યો ગૌતમીતોયમ્ આપ્લુતા
શું તું જોઈ ન શક્યો કે વેશ્યા પોતાની સાથીદારો સાથે, ગાન સાંભળતી, ગૌતમીનદીમાં સ્નાન કર્યા પછી તરત જ સ્વર્ગે પહોંચી ગઈ?
ત્વયા ચાત્ર તપસ્ તીવ્રં કૃતં પુત્ર સુદુષ્કરમ્ નૈવાન્તં તસ્ય પશ્યામિ તસ્માદ્ ગચ્છ નિજં પુરમ્
પુત્ર, તું અહીં ભારે તપસ્યા કરી છે, જે ખૂબ જ કઠિન છે; છતાં મને એનું અંત દેખાતું નથી. તેથી, હવે તું તારા પોતાના શહેરે પાછો જા.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભગવાન્ ભાનુસ્ તત્ર સ્નાત્વા ગતો દિવમ્ યમો ઽપિ સંગમે સ્નાત્વા તતો નિજપુરં યયૌ
આ રીતે કહીને, ભગવાન સૂર્યદેવે ત્યાં સ્નાન કરીને સ્વર્ગ તરફ ગયા; યમરાજ પણ સંગમમાં સ્નાન કરીને પોતાના શહેરે પાછા ગયા.
ભૂતહાપિ તતઃ શઙ્કાં તત્યાજ ચ મહામુને તથા દૃષ્ટ્વા યમં યાન્તં ચક્રે ચક્રં પ્રયાણકમ્
મહાન મુનિ, ત્યારબાદ જીવહંતાએ પણ શંકા છોડી દીધી; યમરાજને જતા જોઈ, તેણે પણ મુસાફરી માટે પોતાનું ચક્ર ગતિમાં મૂકી દીધું.
ભગવાન્ યત્ર ગોવિન્દો વનમાલાવિભૂષિતઃ ઇતિ યઃ શૃણુયાન્ મર્ત્યઃ પઠેદ્ વાપિ સમાહિતઃ
જ્યાં ભગવાન ગોવિંદ, વનમાલા ધારણ કરીને, નિવાસ કરે છે—જે મનુષ્ય આ કથા ધ્યાનપૂર્વક સાંભળે છે અથવા વાંચે છે,
આપદસ્ તસ્ય નશ્યન્તિ દીર્ઘમ્ આયુર્ અવાપ્નુયાત્
એના બધા દુઃખો દૂર થાય છે અને તેને દીર્ઘ આયુષ્ય મળે છે.
અહલ્યાસંગમં ચેહ તીર્થં ત્રૈલોક્યપાવનમ્ શૃણુ સમ્યઙ્ મુનિશ્રેષ્ઠ તત્ર વૃત્તમ્ ઇદં યથા
હવે, મુનિશ્રેષ્ઠ, તું અહલ્યાના સંગમના પવિત્ર તીર્થ વિશે સાંભળ, જે ત્રણેય લોકને પવિત્ર કરે છે, અને ત્યાં જે બન્યું એ પણ જાણ.
કૌતુકેનાતિમહતા મયા પૂર્વં મુનીશ્વર સૃષ્ટા કન્યા બહુવિધા રૂપવત્યો ગુણાન્વિતાઃ
મુનિશ્રેષ્ઠ, બહુ મોટું કૌતુક મનમાં લઈને, મેં પહેલાં ઘણા પ્રકારની, સુંદર અને ગુણવંતી કન્યાઓ સર્જી હતી.
તાસામ્ એકાં શ્રેષ્ઠતમાં નિર્મમે શુભલક્ષણામ્ તાં બાલાં ચારુસર્વાઙ્ગીં દૃષ્ટ્વા રૂપગુણાન્વિતામ્
એમાંથી એક શ્રેષ્ઠ, શુભ લક્ષણોવાળી કન્યા બનાવી; એ બાળાને, સુંદર અંગવાળી અને રૂપ-ગુણથી યુક્ત જોઈને,
કો વાસ્યાઃ પોષણે શક્ત ઇતિ મે બુદ્ધિર્ આવિશત્ ન દૈત્યાનાં સુરાણાં ચ ન મુનીનાં તથૈવ ચ
મારા મનમાં વિચાર આવ્યો: કોણ આનું પાલન-પોષણ કરી શકે? ન તો દૈત્યો, ન દેવતાઓ, અને ન તો મુનિઓ પણ.
નાસ્ત્ય્ અસ્યાઃ પોષણે શક્તિર્ ઇતિ મે બુદ્ધિર્ અન્વભૂત્ ગુણજ્યેષ્ઠાય વિપ્રાય તપોયુક્તાય ધીમતે
મને લાગ્યું કે આનું સાચું પાલન કોઈ કરી શકે નહીં, સિવાય એક એવા બ્રાહ્મણના, જે ગુણમાં શ્રેષ્ઠ, તપસ્વી અને બુદ્ધિશાળી હોય.
સર્વલક્ષણયુક્તાય વેદવેદાઙ્ગવેદિને ગૌતમાય મહાપ્રાજ્ઞામ્ અદદાં પોષણાય તામ્
જે બધા શુભ લક્ષણોથી યુક્ત અને વેદ-વેદાંગનો જાણકાર છે, એવા મહાપંડિત ગૌતમને મેં એ કન્યાનું પાલન કરવા માટે આપી.
પાલયસ્વ મુનિશ્રેષ્ઠ યાવદ્ આપ્સ્યતિ યૌવનમ્ યૌવનસ્થાં પુનઃ સાધ્વીમ્ આનયેથા મમાન્તિકમ્
મુનિશ્રેષ્ઠ, તું આ દીકરીને યુવાની સુધી સાચવી રાખજે; જ્યારે એ યુવાન થાય, ત્યારે એને પાછી મારી પાસે લાવજે.
એવમ્ ઉક્ત્વા ગૌતમાય પ્રાદાં કન્યાં સુમધ્યમામ્ તામ્ આદાય મુનિશ્રેષ્ઠ તપસા હતકલ્મષઃ
આ રીતે ગૌતમને કહીને, મેં એ સુમધ્યમા કન્યાને ગૌતમને આપી. પછી, તે મહાન તપથી પવિત્ર થયેલા શ્રેષ્ઠ મુનિ એ કન્યાને લઈને ચાલ્યા ગયા.
તાં પોષયિત્વા વિધિવદ્ અલંકૃત્ય મમાન્તિકમ્ નિર્વિકારો મુનિશ્રેષ્ઠો હ્ય્ અહલ્યામ્ આનયત્ તદા
મુનિશ્રેષ્ઠે એ કન્યાને યોગ્ય રીતે ઉછેરી, સુંદર રીતે શણગારી અને મનમાં કોઈ ફેરફાર વિના અહલ્યાને મારી પાસે લાવ્યો.
તાં દૃષ્ટ્વા વિબુધાઃ સર્વે શક્રાગ્નિવરુણાદયઃ મમ દેયા સુરેશાન ઇત્ય્ ઊચુસ્ તે પૃથક્ પૃથક્
એને જોઈને બધા દેવતાઓ — ઈન્દ્ર, અગ્નિ, વરુણ અને બીજા બધા — અલગ અલગ મને કહેવા લાગ્યા: 'દેવોના સ્વામી, આ કન્યાને મને આપો.'
તથૈવ મુનયઃ સાધ્યા દાનવા યક્ષરાક્ષસાઃ તાન્ સર્વાન્ આગતાન્ દૃષ્ટ્વા કન્યાર્થમ્ અથ સંગતાન્
એ જ રીતે, ઋષિઓ, સાધ્ય, દાનવ, યક્ષ અને રાક્ષસો પણ એ કન્યાને મેળવવા માટે ત્યાં ભેગા થયા.
ઇન્દ્રસ્ય તુ વિશેષેણ મહાંશ્ ચાભૂત્ તદા ગ્રહઃ ગૌતમસ્ય તુ માહાત્મ્યં ગામ્ભીર્યં ધૈર્યમ્ એવ ચ
પણ ખાસ કરીને ઈન્દ્રને એ સમયે ખૂબ જ ઇચ્છા થઈ; છતાં ગૌતમનું મહાત્મ્ય, ઊંડાણ અને ધીરજ પણ સ્પષ્ટ દેખાતા હતા.