તિલા ગાવો ધનં ધાન્યં યત્ કિંચિદ્ ગૌતમીતટે સર્વં તદ્ અક્ષયં દાનં કિં માં ભૌવન દાસ્યસિ
ગૌતમીના કિનારે તિલ, ગાય, ધન, અનાજ – જે કંઈ પણ દાન થાય છે, એ બધું અક્ષય દાન છે; ભૌવન, તમે મને શું આપશો?
ગઙ્ગાતીરં સમાશ્રિત્ય ગ્રાસમ્ એકં દદાતિ યઃ તેનાહં સકલા દત્તા કિં માં ભૌવન દાસ્યસિ
ગંગાના કિનારે જે એક ગ્રાસ પણ આપે છે, એના દ્વારા હું આખી આપી દીધી છું; ભૌવન, તમે મને શું આપશો?
તદ્ ભુવો વચનં શ્રુત્વા ભૌવનઃ સાર્વભૌવનઃ તથેતિ મત્વા વિપ્રેભ્યો હ્ય્ અન્નં પ્રાદાત્ સુવિસ્તરમ્
પૃથ્વીના આ શબ્દો સાંભળીને, ભૌવન સર્વભૌમએ 'એ જ સાચું' માની, બ્રાહ્મણોને ભરપૂર અન્ન આપ્યું.
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં દશાશ્વમેધિકં વિદુઃ દશાનામ્ અશ્વમેધાનાં ફલં સ્નાનાદ્ અવાપ્યતે
ત્યાંથી એ તીર્થ દશ અશ્વમેદ યજ્ઞનું સ્થળ કહેવાયું; ત્યાં સ્નાનથી દશ અશ્વમેદ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
પૈશાચં તીર્થમ્ અપરં પૂજિતં બ્રહ્મવાદિભિઃ તસ્ય સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ ગૌતમ્યા દક્ષિણે તટે
પૈશાચ નામનું બીજું તીર્થ છે, જે બ્રહ્મજ્ઞાની લોકો દ્વારા પૂજાયું છે; એનું સ્વરૂપ હું કહું છું, ગૌતમીના દક્ષિણ કિનારે.
ગિરિર્ બ્રહ્મગિરેઃ પાર્શ્વે અઞ્જનો નામ નારદ તસ્મિઞ્ શૈલે મુનિવર શાપભ્રષ્ટા વરાપ્સરા
બ્રહ્મગિરિ પર્વતની બાજુએ, નારદ, અંજન નામનો પર્વત છે; એ પર્વત પર, મુનિમાં શ્રેષ્ઠ, એક અપ્સરા શાપથી પતિત થઈ રહી હતી.
અઞ્જના નામ તત્રાસીદ્ ઉત્તમાઙ્ગેન વાનરી કેસરી નામ તદ્ભર્તા અદ્રિકેતિ તથાપરા
ત્યાં અંજના નામની એક વાનરી હતી, ઉત્તમ શરીર ધરાવતી; તેના પતિનું નામ કેસરી હતું, અને બીજું નામ અદ્રિકા હતું.
સાપિ કેસરિણો ભાર્યા શાપભ્રષ્ટા વરાપ્સરા ઉત્તમાઙ્ગેન માર્જારી સાપ્ય્ આસ્તે ઽઞ્જનપર્વતે
કેસરીની પત્ની, શાપથી પતિત અપ્સરા, ઉત્તમ શરીરથી બિલાડી બની, અંજન પર્વત પર રહેતી હતી.
દક્ષિણાર્ણવમ્ અભ્યાગાત્ કેસરી લોકવિશ્રુતઃ એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ઽગસ્ત્યો ઽઞ્જનં પર્વતમ્ અભ્યગાત્
કેસરી, જે જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતો, દક્ષિણ સમુદ્ર તરફ ગયો; એ વચ્ચે, અગસ્ત્ય અંજન પર્વત પર આવ્યો.
અઞ્જના ચાદ્રિકા ચૈવ અગસ્ત્યમ્ ઋષિસત્તમમ્ પૂજયામ્ આસતુર્ ઉભે યથાન્યાયં યથાસુખમ્
અંજના અને અદ્રિકા બંનેએ મહાન ઋષિ અગસ્ત્યની પૂજા કરી, દરેકે પોતાની રીત અને આનંદથી.
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ આહોભે વ્રિયતાં વરઃ તે આહતુર્ ઉભે ઽગસ્ત્યં પુત્રૌ દેહિ મુનીશ્વર
પછી પ્રસન્ન ભગવાને બંનેને કહ્યું, 'વરસ માંગો.' બંનેએ અગસ્ત્યને કહ્યું, 'મુનિમાં શ્રી, અમને પુત્ર આપો.'
સર્વેભ્યો બલિનૌ શ્રેષ્ઠૌ સર્વલોકોપકારકૌ તથેત્ય્ ઉક્ત્વા મુનિશ્રેષ્ઠો જગામાશાં સ દક્ષિણામ્
બધામાં સૌથી બળવાન અને સર્વ લોકના હિત માટે, એમ કહીને મુનિમાં શ્રેષ્ઠ દક્ષિણ દિશા તરફ ગયા.
તતઃ કદાચિત્ તે કાલે અઞ્જના ચાદ્રિકા તથા ગીતં નૃત્યં ચ હાસ્યં ચ કુર્વત્યૌ ગિરિમૂર્ધનિ
પછી, એક સમયે, અંજના અને અદ્રિકા પર્વતની ચોટી પર ગીત ગાતા, નૃત્ય કરતા અને હસતા હતા.
વાયુશ્ ચ નિરૃતિશ્ ચાપિ તે દૃષ્ટ્વા સસ્મિતૌ સુરૌ કામાક્રાન્તધિયૌ ચોભૌ તદા સત્વરમ્ ઈયતુઃ
વાયુ અને નિરૃતિ, બંને દેવોએ તેમને હસતા જોઈ, કામથી ઘેરાયેલા મનથી, તરત જ ત્યાં પહોંચી ગયા.
ભાર્યે ભવેતામ્ ઉભયોર્ આવાં દેવૌ વરપ્રદૌ તે અપ્ય્ ઊચતુર્ અસ્ત્વ્ એતદ્ રેમાતે ગિરિમૂર્ધનિ
પતિ-પત્ની તરીકે અમે બંને વરદાન આપનાર દેવતા બનીએ, એવી ઇચ્છા કરી. દેવોએ પણ કહ્યું: 'એવું જ થાઓ.' અને તેઓ પર્વતની ટોચ પર અદૃશ્ય થઈ ગયા.
અઞ્જનાયાં તથા વાયોર્ હનુમાન્ સમજાયત અદ્રિકાયાં ચ નિરૃતેર્ અદ્રિર્ નામ પિશાચરાટ્
અંજના અને વાયુમાંથી હનુમાનનો જન્મ થયો; અને અદ્રિકા અને નિૃતિમાંથી અદ્રિ, પિશાચોના રાજા, જન્મ્યા.
પુનસ્ તે આહતુર્ ઉભે પુત્રૌ જાતૌ મુનેર્ વરાત્ આવયોર્ વિકૃતં રૂપમ્ ઉત્તમાઙ્ગેન દૂષિતમ્
પછી બંનેએ કહ્યું: 'મુનિના વરદાનથી અમને બે પુત્રો મળ્યા, પણ અમારું રૂપ બગડેલું છે, માથું પણ ખોટું છે.'
શાપાચ્ છચીપતેસ્ તત્ર યુવામ્ આજ્ઞાતુમ્ અર્હથઃ તતઃ પ્રોવાચ ભગવાન્ વાયુશ્ ચ નિરૃતિસ્ તથા
શચીપતિના શાપથી તમે બંને એ રીતે ઓળખાવા જ જોઈએ. પછી ભગવાન વાયુ અને નિૃતિએ પણ એ વાત કહી.
ગૌતમ્યાં સ્નાનદાનાભ્યાં શાપમોક્ષો ભવિષ્યતિ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તાવ્ ઉભૌ પ્રીતૌ તત્રૈવાન્તરધીયતામ્
ગૌતમીમાં સ્નાન અને દાનથી શાપ દૂર થશે. એમ કહીને બંને ખુશ થઈને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
તતો ઽઞ્જનાં સમાદાય અદ્રિઃ પૈશાચમૂર્તિમાન્ ભ્રાતુર્ હનુમતઃ પ્રીત્યૈ સ્નાપયામ્ આસ માતરમ્
પછી અદ્રિ, પિશાચ રૂપે, અંજનાને લઈને, હનુમાનના ભાઈ માટે પ્રેમથી તેની માતાને સ્નાન કરાવ્યું.
તથૈવ હનુમાન્ ગઙ્ગામ્ આદાયાદ્રિમ્ અતિત્વરન્ માર્જારરૂપિણીં નીત્વા ગૌતમ્યાસ્ તીરમ્ આપ્તવાન્
એ જ રીતે, હનુમાન ગંગાને લઈને, ઝડપથી અદ્રિકાને, જે બિલાડીના રૂપમાં હતી, ગૌતમીના કિનારે લઈ ગયો.
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં પૈશાચં ચાઞ્જનં તથા બ્રહ્મણો ગિરિમ્ આસાદ્ય સર્વકામપ્રદં શુભમ્
તે સમયેથી એ તીર્થ પિશાચ અને અંજના તરીકે ઓળખાયું, જ્યાં બ્રહ્મા પર્વત પાસે આવ્યા, સર્વ ઇચ્છા અને શુભતા આપનાર.
યોજનાનાં ત્રિપઞ્ચાશન્ માર્જારં પૂર્વતો ભવેત્ માર્જારસંજ્ઞિતાત્ તસ્માદ્ ધનૂમન્તં વૃષાકપિમ્
પૂર્વ તરફ ત્રિપંચાશ યોજન દૂર માર્જાર નામનું સ્થળ છે; ત્યાંથી ધનુમંત અને વૃષાકપિ આવે છે.
ફેનાસંગમમ્ આખ્યાતં સર્વકામપ્રદં શુભમ્ તસ્ય સ્વરૂપં વ્યુષ્ટિશ્ ચ તત્રૈવ પ્રોચ્યતે શુભા
તે phenasaṅgama તરીકે ઓળખાય છે, સર્વ ઇચ્છા અને શુભતા આપનાર; તેનું સ્વરૂપ અને મહિમા પણ ત્યાં જ વર્ણવાય છે, હે શુભા.
ક્ષુધાતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં શૃણુ નારદ તન્મનાઃ કથ્યમાનં મહાપુણ્યં સર્વકામપ્રદં નૃણામ્
તે ક્શુધાતીર્થ તરીકે જાણીતા છે—હે નારદ, મન લગાવીને સાંભળો, હું તેનું મહાપુણ્ય અને સર્વ ઇચ્છા પૂરી કરનાર ગુણ જણાવું છું.
ઋષિર્ આસીત્ પુરા કણ્વસ્ તપસ્વી વેદવિત્તમઃ પરિભ્રમન્ન્ આશ્રમાણિ ક્ષુધયા પરિપીડિતઃ
ક્યારેક કણ્વ નામના એક ઋષિ હતા, તપસ્વી અને વેદજ્ઞ, જે આશ્રમોમાં ફરતા, ભૂખથી પીડાતા.
ગૌતમસ્યાશ્રમં પુણ્યં સમૃદ્ધં ચાન્નવારિણા આત્માનં ચ ક્ષુધાયુક્તં સમૃદ્ધં ચાપિ ગૌતમમ્
તેણે ગૌતમનો પવિત્ર આશ્રમ જોયો, જ્યાં ખોરાક અને પાણી ભરપૂર હતું; પોતે ભૂખથી પીડાતા હતા, જ્યારે ગૌતમ સુખી હતા.
વીક્ષ્ય કણ્વો ઽથ વૈષમ્યં વૈરાગ્યમ્ અગમત્ તદા ગૌતમો ઽપિ દ્વિજશ્રેષ્ઠો હ્ય્ અહં તપસિ નિષ્ઠિતઃ
આ અસમાનતા જોઈને કણ્વે વૈરાગ્ય ધારણ કર્યું; અને ગૌતમ, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, વિચાર્યા: 'હું તપમાં સ્થિર છું.'
સમેન યાચ્ઞાયુક્તા સ્યાત્ તસ્માદ્ ગૌતમવેશ્મનિ ન ભોક્ષ્યે ઽહં ક્ષુધાર્તો ઽપિ પીડિતે ઽપિ કલેવરે
તેથી, ભૂખથી પીડાતા અને શરીર દુ:ખી હોવા છતાં, હું ગૌતમના ઘરમાં ખાવા નહીં, પણ સૌને સમાન રીતે ભિક્ષા માંગુ.
ગચ્છેયં ગૌતમીં ગઙ્ગામ્ અર્જયેયં ચ સંપદમ્ ઇતિ નિશ્ચિત્ય મેધાવી ગત્વા ગઙ્ગાં ચ પાવનીમ્
એ રીતે નક્કી કરીને, બુદ્ધિમાન કણ્વે વિચાર્યું: 'હું ગૌતમી ગંગા પાસે જઈને સંપત્તિ મેળવો.' અને પવિત્ર ગંગા પાસે ગયા.