એકેન હયમેધેન તત્ર સ્નાનેન વા પુનઃ સેત્સ્યન્તિ તત્ર યજ્ઞાશ્ ચ દશમેધાનિ વાજિનઃ
એ સ્થળે એક ઘોડા યજ્ઞથી કે ત્યાં સ્નાનથી, દસ ઘોડા યજ્ઞો સફળ થશે.
તચ્ છ્રુત્વા ભૌવનો રાજા ગૌતમીતીરમ્ અભ્યગાત્ કશ્યપેન સહાયેન હયમેધાય દીક્ષિતઃ
આ સાંભળીને, રાજા ભૌવન કશ્યપ સાથે ગૌતમીએના કિનારે ગયો અને ઘોડા યજ્ઞ માટે દિક્ષા લીધી.
તતઃ પ્રવૃત્તે યજ્ઞેશે હયમેધે મહાક્રતૌ સંપૂર્ણે તુ તદા રાજા પૃથિવીં દાતુમ્ ઉદ્યતઃ
પછી, મહા ઘોડા યજ્ઞ શરૂ થયો અને પૂર્ણ થયો, ત્યારે રાજાએ પૃથ્વી દાન આપવા તૈયારી કરી.
તતો ઽન્તરિક્ષે વાગ્ ઉચ્ચૈર્ ઉવાચ નૃપસત્તમમ્ પૂજયિત્વા સ્થિતં વિપ્રાન્ ઋત્વિજો ઽથ સદસ્પતીન્
પછી, આકાશમાં એક અવાજે રાજાને, બ્રાહ્મણો, અર્ચકો અને સભાપતિઓનું સન્માન કરતા, ઉંચે બોલીને કહ્યું.
પુરોધસે કશ્યપાય સશૈલવનકાનનામ્ પૃથિવીં દાતુકામેન દત્તં સર્વં ત્વયા નૃપ
'પુરોહિત કશ્યપને પર્વતો, વન અને કાનન સાથે પૃથ્વી દાન આપવા ઈચ્છતા, રાજા, તું બધું પહેલેથી જ આપી ચૂક્યો છે.'
ભૂમિદાનસ્પૃહાં ત્યક્ત્વા અન્નં દેહિ મહાફલમ્ નાન્નદાનસમં પુણ્યં ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે
'ભૂમિ દાનની ઈચ્છા છોડીને, અન્ન દાન આપો, જે મહાન ફળ આપે છે; ત્રણેય લોકોમાં અન્ન દાન જેટલું પુણ્ય બીજું નથી.'
વિશેષતસ્ તુ ગઙ્ગાયાઃ શ્રદ્ધયા પુલિને મુને ત્વયા તુ હયમેધો ઽયં કૃતઃ સબહુદક્ષિણઃ કૃતકૃત્યો ઽસિ ભદ્રં તે નાત્ર કાર્યા વિચારણા
ગંગાના કિનારે શ્રદ્ધાપૂર્વક, અનેક દાન સાથે, તમે જે અશ્વમેદ યજ્ઞ કર્યો છે, એથી તમારું કામ પૂરું થઈ ગયું છે, મુનિ. તમારે હવે વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી. ભગવાન તમારું ભલું કરે.
તથાપિ દાતુકામં તં મહી પ્રોવાચ ભૌવનમ્
છતાં પણ, આપવાનું ઈચ્છતા ભૌવનને પૃથ્વીએ વાત કરી.
વિશ્વકર્મજ સાર્વભૌમ મા માં દેહિ પુનઃ પુનઃ નિમજ્જે ઽહં સલિલસ્ય મધ્યે તસ્માન્ ન દીયતામ્
વિશ્વકર્માના પુત્ર, સર્વભૌમ, મને વારંવાર આપશો નહીં; હું તો પાણીમાં વારંવાર ડૂબી જાઉં છું, એટલે મને આપવું યોગ્ય નથી.
તતશ્ ચ ભૌવનો ભીતઃ કિં દેયમ્ ઇતિ ચાબ્રવીત્ પુનશ્ ચોવાચ સા પૃથ્વી ભૌવનં બ્રાહ્મણૈર્ વૃતમ્
પછી ભૌવન ડરથી પૂછ્યું, 'શું આપવું?' અને ફરી પૃથ્વી, બ્રાહ્મણોથી ઘેરાયેલી, ભૌવનને બોલી.
તિલા ગાવો ધનં ધાન્યં યત્ કિંચિદ્ ગૌતમીતટે સર્વં તદ્ અક્ષયં દાનં કિં માં ભૌવન દાસ્યસિ
ગૌતમીના કિનારે તિલ, ગાય, ધન, અનાજ – જે કંઈ પણ દાન થાય છે, એ બધું અક્ષય દાન છે; ભૌવન, તમે મને શું આપશો?
ગઙ્ગાતીરં સમાશ્રિત્ય ગ્રાસમ્ એકં દદાતિ યઃ તેનાહં સકલા દત્તા કિં માં ભૌવન દાસ્યસિ
ગંગાના કિનારે જે એક ગ્રાસ પણ આપે છે, એના દ્વારા હું આખી આપી દીધી છું; ભૌવન, તમે મને શું આપશો?
તદ્ ભુવો વચનં શ્રુત્વા ભૌવનઃ સાર્વભૌવનઃ તથેતિ મત્વા વિપ્રેભ્યો હ્ય્ અન્નં પ્રાદાત્ સુવિસ્તરમ્
પૃથ્વીના આ શબ્દો સાંભળીને, ભૌવન સર્વભૌમએ 'એ જ સાચું' માની, બ્રાહ્મણોને ભરપૂર અન્ન આપ્યું.
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં દશાશ્વમેધિકં વિદુઃ દશાનામ્ અશ્વમેધાનાં ફલં સ્નાનાદ્ અવાપ્યતે
ત્યાંથી એ તીર્થ દશ અશ્વમેદ યજ્ઞનું સ્થળ કહેવાયું; ત્યાં સ્નાનથી દશ અશ્વમેદ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
પૈશાચં તીર્થમ્ અપરં પૂજિતં બ્રહ્મવાદિભિઃ તસ્ય સ્વરૂપં વક્ષ્યામિ ગૌતમ્યા દક્ષિણે તટે
પૈશાચ નામનું બીજું તીર્થ છે, જે બ્રહ્મજ્ઞાની લોકો દ્વારા પૂજાયું છે; એનું સ્વરૂપ હું કહું છું, ગૌતમીના દક્ષિણ કિનારે.
ગિરિર્ બ્રહ્મગિરેઃ પાર્શ્વે અઞ્જનો નામ નારદ તસ્મિઞ્ શૈલે મુનિવર શાપભ્રષ્ટા વરાપ્સરા
બ્રહ્મગિરિ પર્વતની બાજુએ, નારદ, અંજન નામનો પર્વત છે; એ પર્વત પર, મુનિમાં શ્રેષ્ઠ, એક અપ્સરા શાપથી પતિત થઈ રહી હતી.
અઞ્જના નામ તત્રાસીદ્ ઉત્તમાઙ્ગેન વાનરી કેસરી નામ તદ્ભર્તા અદ્રિકેતિ તથાપરા
ત્યાં અંજના નામની એક વાનરી હતી, ઉત્તમ શરીર ધરાવતી; તેના પતિનું નામ કેસરી હતું, અને બીજું નામ અદ્રિકા હતું.
સાપિ કેસરિણો ભાર્યા શાપભ્રષ્ટા વરાપ્સરા ઉત્તમાઙ્ગેન માર્જારી સાપ્ય્ આસ્તે ઽઞ્જનપર્વતે
કેસરીની પત્ની, શાપથી પતિત અપ્સરા, ઉત્તમ શરીરથી બિલાડી બની, અંજન પર્વત પર રહેતી હતી.
દક્ષિણાર્ણવમ્ અભ્યાગાત્ કેસરી લોકવિશ્રુતઃ એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ઽગસ્ત્યો ઽઞ્જનં પર્વતમ્ અભ્યગાત્
કેસરી, જે જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતો, દક્ષિણ સમુદ્ર તરફ ગયો; એ વચ્ચે, અગસ્ત્ય અંજન પર્વત પર આવ્યો.
અઞ્જના ચાદ્રિકા ચૈવ અગસ્ત્યમ્ ઋષિસત્તમમ્ પૂજયામ્ આસતુર્ ઉભે યથાન્યાયં યથાસુખમ્
અંજના અને અદ્રિકા બંનેએ મહાન ઋષિ અગસ્ત્યની પૂજા કરી, દરેકે પોતાની રીત અને આનંદથી.
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ આહોભે વ્રિયતાં વરઃ તે આહતુર્ ઉભે ઽગસ્ત્યં પુત્રૌ દેહિ મુનીશ્વર
પછી પ્રસન્ન ભગવાને બંનેને કહ્યું, 'વરસ માંગો.' બંનેએ અગસ્ત્યને કહ્યું, 'મુનિમાં શ્રી, અમને પુત્ર આપો.'
સર્વેભ્યો બલિનૌ શ્રેષ્ઠૌ સર્વલોકોપકારકૌ તથેત્ય્ ઉક્ત્વા મુનિશ્રેષ્ઠો જગામાશાં સ દક્ષિણામ્
બધામાં સૌથી બળવાન અને સર્વ લોકના હિત માટે, એમ કહીને મુનિમાં શ્રેષ્ઠ દક્ષિણ દિશા તરફ ગયા.
તતઃ કદાચિત્ તે કાલે અઞ્જના ચાદ્રિકા તથા ગીતં નૃત્યં ચ હાસ્યં ચ કુર્વત્યૌ ગિરિમૂર્ધનિ
પછી, એક સમયે, અંજના અને અદ્રિકા પર્વતની ચોટી પર ગીત ગાતા, નૃત્ય કરતા અને હસતા હતા.
વાયુશ્ ચ નિરૃતિશ્ ચાપિ તે દૃષ્ટ્વા સસ્મિતૌ સુરૌ કામાક્રાન્તધિયૌ ચોભૌ તદા સત્વરમ્ ઈયતુઃ
વાયુ અને નિરૃતિ, બંને દેવોએ તેમને હસતા જોઈ, કામથી ઘેરાયેલા મનથી, તરત જ ત્યાં પહોંચી ગયા.
ભાર્યે ભવેતામ્ ઉભયોર્ આવાં દેવૌ વરપ્રદૌ તે અપ્ય્ ઊચતુર્ અસ્ત્વ્ એતદ્ રેમાતે ગિરિમૂર્ધનિ
પતિ-પત્ની તરીકે અમે બંને વરદાન આપનાર દેવતા બનીએ, એવી ઇચ્છા કરી. દેવોએ પણ કહ્યું: 'એવું જ થાઓ.' અને તેઓ પર્વતની ટોચ પર અદૃશ્ય થઈ ગયા.
અઞ્જનાયાં તથા વાયોર્ હનુમાન્ સમજાયત અદ્રિકાયાં ચ નિરૃતેર્ અદ્રિર્ નામ પિશાચરાટ્
અંજના અને વાયુમાંથી હનુમાનનો જન્મ થયો; અને અદ્રિકા અને નિૃતિમાંથી અદ્રિ, પિશાચોના રાજા, જન્મ્યા.
પુનસ્ તે આહતુર્ ઉભે પુત્રૌ જાતૌ મુનેર્ વરાત્ આવયોર્ વિકૃતં રૂપમ્ ઉત્તમાઙ્ગેન દૂષિતમ્
પછી બંનેએ કહ્યું: 'મુનિના વરદાનથી અમને બે પુત્રો મળ્યા, પણ અમારું રૂપ બગડેલું છે, માથું પણ ખોટું છે.'
શાપાચ્ છચીપતેસ્ તત્ર યુવામ્ આજ્ઞાતુમ્ અર્હથઃ તતઃ પ્રોવાચ ભગવાન્ વાયુશ્ ચ નિરૃતિસ્ તથા
શચીપતિના શાપથી તમે બંને એ રીતે ઓળખાવા જ જોઈએ. પછી ભગવાન વાયુ અને નિૃતિએ પણ એ વાત કહી.
ગૌતમ્યાં સ્નાનદાનાભ્યાં શાપમોક્ષો ભવિષ્યતિ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તાવ્ ઉભૌ પ્રીતૌ તત્રૈવાન્તરધીયતામ્
ગૌતમીમાં સ્નાન અને દાનથી શાપ દૂર થશે. એમ કહીને બંને ખુશ થઈને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
તતો ઽઞ્જનાં સમાદાય અદ્રિઃ પૈશાચમૂર્તિમાન્ ભ્રાતુર્ હનુમતઃ પ્રીત્યૈ સ્નાપયામ્ આસ માતરમ્
પછી અદ્રિ, પિશાચ રૂપે, અંજનાને લઈને, હનુમાનના ભાઈ માટે પ્રેમથી તેની માતાને સ્નાન કરાવ્યું.