એવમ્ ઉક્તઃ સ વૈ માત્રા વિશાખો દેવતાસ્ત્રિયઃ યથાસુખં બલાદ્ રેમે દેવપત્ન્યો ઽપિ રેમિરે
માતાએ એમ કહ્યું પછી, વિશાખાએ દેવીઓની સાથે આનંદ કર્યો; દેવપત્નીઓ પણ આનંદમાં રહી.
તતઃ સંભુજ્યમાનાસુ દેવપત્નીષુ નારદ નાશક્નુવન્ વારયિતું કાર્ત્તિકેયં દિવૌકસઃ
હે નારદ, દેવપત્નીઓ સાથે આનંદ કરતી વખતે, સ્વર્ગમાં રહેલા દેવો કાર્તિકેયને રોકી શક્યા નહીં.
તતો નિવેદયામ્ આસુઃ પાર્વત્યૈ પુત્રકર્મ તત્ અસકૃદ્ વાર્યમાણો ઽપિ માત્રા દેવૈઃ સ શક્તિધૃક્
પછી દેવોએ પાર્વતીને તેના પુત્રના સંસ્કાર વિશે જાણકારી આપી; માતા અને દેવો વારંવાર રોકતા છતાં, શક્તિથી ભરપૂર તે પુત્ર અટક્યો નહીં.
નૈવાસાવ્ અકરોદ્ વાક્યં સ્ત્રીષ્વ્ આસક્તસ્ તુ ષણ્મુખઃ અભિશાપભયાદ્ ભીતા પાર્વતી પર્યચિન્તયત્
છ ફેસવાળો, સ્ત્રીઓમાં આસક્ત, તે પુત્ર કોઈ વાત માનતો નહોતો; શાપના ભયથી ડરી ગયેલી પાર્વતી ચિંતામાં પડી.
પુત્રસ્નેહાત્ તથૈવેશા દેવાનાં કાર્યસિદ્ધયે દેવપત્ન્યશ્ ચિરં રક્ષ્યા ઇતિ મત્વા પુનઃ પુનઃ
પુત્રપ્રેમથી અને દેવોના કાર્યની સિદ્ધિ માટે દેવપત્નીઓ લાંબા સમય સુધી રક્ષાયેલી રહે, એમ વિચાર કરીને પાર્વતી વારંવાર વિચાર કરતી રહી.
યસ્યાં તુ રમતે સ્કન્દઃ પાર્વતી ત્વ્ અપિ તાદૃશી તદ્રૂપમ્ આત્મનઃ કૃત્વા વર્તયામ્ આસ પાર્વતી
જ્યાં-જ્યાં સ્કંદ આનંદ માણતો, ત્યાં-ત્યાં પાર્વતી એ જ રૂપ ધારણ કરીને, તે પ્રમાણે વર્તી.
ઇન્દ્રસ્ય વરુણસ્યાપિ ભાર્યામ્ આહૂય ષણ્મુખઃ યાવત્ પશ્યતિ તસ્યાં તુ માતૃરૂપમ્ અપશ્યત
ઇન્દ્ર અને વરુણની પત્નીઓને બોલાવીને, જ્યારે છ ફેસવાળો પુત્ર તેમને જોઈ રહ્યો હતો, ત્યારે તેમાં પણ તેને પોતાની માતાનું જ રૂપ દેખાયું.
તામ્ અપાસ્ય નમસ્યાથ પુનર્ અન્યામ્ અથાહ્વયત્ તસ્યાં તુ માતૃરૂપં સ પ્રેક્ષ્ય લજ્જામ્ ઉપેયિવાન્
તે સ્ત્રીને વંદન કરીને દૂર કરી, પછી બીજી સ્ત્રીને બોલાવી; પણ તેમાં પણ માતાનું રૂપ જોઈને, તે પુત્ર શરમથી ભરાઈ ગયો.
એવં બહ્વીષુ તદ્ રૂપં દૃષ્ટ્વા માતૃમયં જગત્ ઇતિ સંચિન્ત્ય ગાઙ્ગેયો વૈરાગ્યમ્ અગમત્ તદા
એ રીતે ઘણી સ્ત્રીઓમાં માતાનું જ રૂપ જોઈને, આખું જગત માતામય છે એમ વિચાર કરીને ગંગાપુત્ર detached થઈ ગયો.
સ તુ માતૃકૃતં જ્ઞાત્વા પ્રવૃત્તસ્ય નિવર્તનમ્ નિવાર્યશ્ ચેદ્ અહં ભોગાત્ કિંતુ પૂર્વં પ્રવર્તિતઃ
માતાના કારણે ભોગમાંથી પાછો ફર્યો છું, એવું જાણીને, તેણે વિચાર્યું—હવે રોકવામાં આવ્યો છું, પણ પહેલાં તો શરૂ કરી દીધું હતું.
તસ્માન્ માતૃકૃતં સર્વં મમ હાસ્યાસ્પદં ત્વ્ ઇતિ લજ્જયા પરયા યુક્તો ગૌતમીમ્ અગમત્ તદા
માતાના કારણે આ બધું હવે મારા માટે હાસ્યનું કારણ બની ગયું છે; ભારે શરમમાં ભરાઈ, તે ગૌતમીએ ગયો.
ઇયં ચ માતૃરૂપા મે શૃણોતુ મમ ભાષિતમ્ ઇતઃ સ્ત્રીનામધેયં યન્ મમ માતૃસમં મતમ્
આ પણ મારી માતારૂપ છે, એ મારા શબ્દો સાંભળે: હવે પછી, જે સ્ત્રીનું નામ મારી માતા પર છે, તેને હું માતાજી સમાન જ માનું.
એવં જ્ઞાત્વા લોકનાથઃ પાર્વત્યા સહ શંકરઃ પુત્રં નિવારયામ્ આસ વૃત્તમ્ ઇત્ય્ અબ્રવીદ્ ગુરુઃ
એ રીતે જાણીને, જગતના સ્વામી શંકર અને પાર્વતીએ પુત્રને રોક્યો અને કહ્યું: 'આ વર્તન હવે બંધ કરો', એમ ગુરુએ કહ્યું.
તતઃ સુરપતિઃ પ્રીતઃ કિં દદામીતિ ચિન્તયન્ કૃતાઞ્જલિપુટઃ સ્કન્દઃ પિતરં પુનર્ અબ્રવીત્
પછી દેવોના સ્વામી પ્રસન્ન થઈ, 'હું શું આપું?' એમ વિચારતા, સ્કંદે હાથ જોડીને ફરી પિતાને કહ્યું.
સેનાપતિઃ સુરપતિસ્ તવ પુત્રો ઽહમ્ ઇત્ય્ અપિ અલમ્ એતેન દેવેશ કિં વરૈઃ સુરપૂજિત
હું તો દેવોના સેનાપતિ અને તમારો પુત્ર છું; એ પૂરતું છે, દેવેશ—મને તો કોઈ વરદાનની જરૂર નથી, દેવો પૂજતા હોય તેમ.
અથવા દાતુકામો ઽસિ લોકાનાં હિતકામ્યયા યાચે ઽહં નાત્મના દેવ તદ્ અનુજ્ઞાતુમ્ અર્હસિ
પણ જો તમે લોકહિત માટે કંઈ આપવું ઈચ્છો, તો હું મારા માટે નહીં, દેવ, આ માંગું છું—મને એ અનુમતિ આપો.
મહાપાતકિનઃ કેચિદ્ ગુરુદારાભિગામિનઃ અત્રાપ્લવનમાત્રેણ ધૌતપાપા ભવન્તુ તે
જે લોકો મહાપાપી છે, ગુરુપત્ની પાસે ગયા છે, તેઓ અહીં માત્ર સ્નાન કરીને પોતાના પાપ ધોઈ શકે.
આપ્નુવન્તૂત્તમાં જાતિં તિર્યઞ્ચો ઽપિ સુરેશ્વર કુરૂપો રૂપસંપત્તિમ્ અત્ર સ્નાનાદ્ અવાપ્નુયાત્
દેવોના સ્વામી, અહીં સ્નાન કરીને, પશુઓ પણ ઉત્તમ જન્મ મેળવે; કુરુપો સુંદરતા મેળવે.
એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ તં શંભુઃ પ્રત્યનન્દત્ સુતેરિતમ્ તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં કાર્ત્તિકેયમ્ ઇતિ શ્રુતમ્ તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વક્રતુફલપ્રદમ્
‘એવું જ રહે’, એમ શંભુએ પુત્રના શબ્દો સાંભળીને આનંદપૂર્વક કહ્યું; ત્યારથી એ તીર્થ કાર્તિકેયનું કહેવાય છે. ત્યાં સ્નાન અને દાનથી બધા યજ્ઞોના ફળ મળે છે.
યત્ ખ્યાતં કૃત્તિકાતીર્થં કાર્ત્તિકેયાદ્ અનન્તરમ્ તસ્ય શ્રવણમાત્રેણ સોમપાનફલં લભેત્
કાર્તિકેય પછી જે કૃત્તિકા તીર્થ તરીકે જાણીતું છે, એનું માત્ર શ્રવણ કરીને પણ સોમપાનનું ફળ મળે છે.
પુરા તારકનાશાય ભવરેતો ઽપિબત્ કવિઃ રેતોગર્ભં કવિં દૃષ્ટ્વા ઋષિપત્ન્યો ઽસ્પૃહન્ મુને
પહેલાં તારકનો નાશ કરવા માટે, એક કવિએ ભવનું વીર્ય પીધું હતું; એ વીર્યમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા ગર્ભને જોઈને, ઋષિની પત્નીઓએ એ કવિને ઇચ્છ્યો.
સપ્તર્ષીણામ્ ઋતુસ્નાતાં વર્જયિત્વા ત્વ્ અરુન્ધતીમ્ તાસુ ગર્ભઃ સમભવત્ ષટ્સુ સ્ત્રીષુ તદાગ્નિતઃ
સપ્ત ઋષિની પત્નીઓમાંથી, માત્ર અરુંધતીને છોડીને, જે સ્ત્રીઓએ માસિક શુદ્ધિ કરી હતી, તેમાં છ સ્ત્રીઓમાં એ અગ્નિથી ઉત્પન્ન ગર્ભ થયો.
તપ્યમાનાસ્ તુ શોભિષ્ઠા ઋતુસ્નાતાસ્ તુ તા મુને કિં કુર્મઃ ક્વ નુ ગચ્છામઃ કિં કૃત્વા સુકૃતં ભવેત્
એ તેજસ્વી અને શુદ્ધ થયેલી સ્ત્રીઓએ એકબીજાને પૂછ્યું: 'અમે શું કરીએ? ક્યાં જઈએ? શું કરવાથી અમને પુણ્ય મળશે?'
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તા મિથો ગઙ્ગાં વ્યગ્રા ગત્વા વ્યપીડયન્ તાભ્યસ્ તે નિઃસૃતા ગર્ભાઃ ફેનરૂપાસ્ તદામ્ભસિ
એ રીતે વાત કરીને, તેઓ ઉત્સાહપૂર્વક ગંગા પાસે પહોંચી અને દુ:ખી થઈને પોતાના ગર્ભ છોડ્યા, જે એ પાણીમાં ફેન રૂપે દેખાયા.
અમ્ભસા ત્વ્ એકતાં પ્રાપ્તા વાયુના સર્વ એવ હિ એકરૂપસ્ તદા તાભ્યઃ ષણ્મુખઃ સમજાયત
પાણીમાં બધા ગર્ભ એક થઈ ગયા અને પવનથી એકરૂપ બન્યા; એમાંથી શણમુખનો જન્મ થયો.
સ્રાવયિત્વા તુ તાન્ ગર્ભાન્ ઋષિપત્ન્યો ગૃહાન્ યયુઃ તાસાં વિકૃતરૂપાણિ દૃષ્ટ્વા તે ઋષયો ઽબ્રુવન્
ગર્ભ છોડીને, ઋષિની પત્નીઓ પોતાના ઘરમાં પાછી ગઈ; તેમના બદલાયેલા રૂપ જોઈને, ઋષિઓએ કહ્યું:
ગમ્યતાં ગમ્યતાં શીઘ્રં સ્વૈરી વૃત્તિર્ ન યુજ્યતે સ્ત્રીણામ્ ઇતિ તતો વત્સ નિરસ્તાઃ પતિભિસ્ તુ તાઃ
'જાઓ, જલદી જાઓ! સ્ત્રીઓ માટે સ્વચ્છંદ વર્તન યોગ્ય નથી.' એ રીતે, વત્સ, તેમના પતિઓએ એ સ્ત્રીઓને ત્યજી દીધી.
તતો દુઃખં સમાવિષ્ટાસ્ ત્યક્તાઃ સ્વપતિભિશ્ ચ ષટ્ તા દૃષ્ટ્વા નારદઃ પ્રાહ કાર્ત્તિકેયો હરોદ્ભવઃ
પતિઓ દ્વારા ત્યજી દેવામાં આવી, એ છ સ્ત્રીઓ દુ:ખથી ભરાઈ ગઈ; નારદએ તેમને જોઈને કહ્યું: 'કાર્તિકેય હરાથી જન્મેલો છે.'
ગાઙ્ગેયો ઽગ્નિભવશ્ ચેતિ વિખ્યાતસ્ તારકાન્તકઃ તં યાન્તુ ન ચિરાદ્ એવ પ્રીતો ભોગં પ્રદાસ્યતિ
'તે ગંગાનો પુત્ર અને અગ્નિથી ઉત્પન્ન છે, તારકનો વિનાશક છે. તમે તરત જ તેના પાસે જાઓ; તે પ્રસન્ન થઈને તમને સુખ આપશે.'
દેવર્ષેર્ વચનાદ્ એવ સમભ્યેત્ય ચ ષણ્મુખમ્ કૃત્તિકાઃ સ્વયમ્ એવૈતદ્ યથાવૃત્તં ન્યવેદયત્
દેવઋષિના શબ્દો સાંભળીને, કૃત્તિકા શણમુખ પાસે ગઈ અને જે કંઈ બન્યું તે પોતે જ તેને જણાવ્યું.