સહસ્રં ભરતે કશ્ચિચ્ છતમ્ અન્યો દશાપરઃ આત્માનં ચ સુખેનાન્યો વયં કષ્ટોદરંભરાઃ
'કોઈ હજારનું ભાર વહેંચે છે, કોઈ સોનું, કોઈ દસનું; કોઈ પોતાને સરળતાથી પોષે છે, અને અમને તો પેટ ભરવું પણ મુશ્કેલ છે.'
ગર્તધાન્યધનાઃ કેચિત્ કુશૂલધનિનો ઽપરે ઘટક્ષિપ્તધનાઃ કેચિચ્ ચઞ્ચુક્ષિપ્તધના વયમ્
'કેટલાંકના અનાજ અને ધન ખાડામાં છે, બીજાના ગોઠમાં છે; કેટલાકના માટલામાં છે, અને અમારું ધન તો ચાંચમાં જ છે.'
પૂજયામિ કથં શ્રાન્તમ્ અભ્યાગતમ્ ઇમં શુભે
'હે શુભે, આ થાકેલા અને આવનાર અતિથિને હું કેવી રીતે પૂજા કરું?'
અગ્નિર્ આપઃ શુભા વાણી તૃણકાષ્ઠાદિકં ચ યત્ એતદ્ અપ્ય્ અર્થિને દેયં શીતાર્તો લુબ્ધકસ્ ત્વ્ અયમ્
'અગ્નિ, પાણી, શુભ વાણી, ઘાસ, લાકડું વગેરે પણ માંગનારને આપવું જોઈએ; આ શિકારી તો ઠંડીથી પીડાય છે.'
એતચ્ છ્રુત્વા પ્રિયાવાક્યં વૃક્ષમ્ આરુહ્ય પક્ષિરાટ્ આલોકયામ્ આસ તદા વહ્નિં દૂરં દદર્શ હ
'આ પ્રેમભર્યા શબ્દો સાંભળીને પક્ષીઓના રાજાએ વૃક્ષ પર ચડીને ચારે બાજુ જોયું અને દૂર અગ્નિ દેખાયો.'
સ તુ ગત્વા વહ્નિદેશં ચઞ્ચુનોલ્મુકમ્ આહરત્ પુરો ઽગ્નિં જ્વાલયામ્ આસ લુબ્ધકસ્ય કપોતકઃ
'પછી તે ત્યાં ગયો, ચાંચમાં અગ્નિ લઈને આવ્યો અને શિકારીના આગળ આગ પ્રગટાવી, એ નાનકડો કબૂતર.'
શુષ્કકાષ્ઠાનિ પર્ણાનિ તૃણાનિ ચ પુનઃ પુનઃ અગ્નૌ નિક્ષેપયામ્ આસ નિશીથે સ કપોતરાટ્
પારાવતના રાજાએ વારંવાર સુકાં લાકડાં, પાંદડા અને ઘાસ લઈને મધરાતે આગમાં નાખ્યાં.
તમ્ અગ્નિં જ્વલિતં દૃષ્ટ્વા લુબ્ધકઃ શીતદુઃખિતઃ અવશાનિ સ્વકાઙ્ગાનિ પ્રતાપ્ય સુખમ્ આપ્તવાન્
આગ ધધકતી જોઈને, ઠંડીથી પીડાતા શિકારીએ પોતાના થાકેલા અંગો ગરમ કર્યા અને આરામ અનુભવ્યો.
ક્ષુધાગ્નિના દહ્યમાનં વ્યાધં દૃષ્ટ્વા કપોતકી મા મુઞ્ચસ્વ મહાભાગ ઇતિ ભર્તારમ્ અબ્રવીત્
શિકારીએ ભૂખની આગે દઝાતો જોઈ, પત્નીએ પતિને કહ્યું: 'મને છોડશો નહીં, હે મહાન!'
સ્વશરીરેણ દુઃખાર્તં લુબ્ધકં પ્રીણયામિ તમ્ ઇષ્ટાતિથીનાં યે લોકાસ્ તાંસ્ ત્વં પ્રાપ્નુહિ સુવ્રત
હું મારા શરીરથી દુઃખી શિકારીને તૃપ્ત કરીશ; હે સદ્ગુણવાન, તમે એ લોક પ્રાપ્ત કરો જે સન્માનિત અતિથિઓને મળે છે.
મયિ તિષ્ઠતિ નૈવાયં તવ ધર્મો વિધીયતે ઇષ્ટાતિથિર્ ભવામીહ અનુજાનીહિ માં શુભે
જ્યાં સુધી હું અહીં છું, તમારો ધર્મ પૂર્ણ થતો નથી; અહીં હું અતિથિ બની છું—મને અનુમતિ આપો, હે શુભે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાગ્નિં ત્રિર્ આવર્ત્ય સ્મરન્ દેવં ચતુર્ભુજમ્ વિશ્વાત્મકં મહાવિષ્ણું શરણ્યં ભક્તવત્સલમ્
આ રીતે કહી, તેણે ત્રણ વખત આગની પરિક્રમા કરી અને સર્વના આત્મા, મહાવીષ્ણુ, ભક્તવત્સલ ભગવાનને સ્મરણ કર્યું.
યથાસુખં જુષસ્વેતિ વદન્ન્ અગ્નિં તથાવિશત્ તં દૃષ્ટ્વાગ્નૌ ક્ષિપ્તજીવં લુબ્ધકો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
'જેમ મન ભાવે તેમ આનંદ માણો' કહી, તે આગમાં પ્રવેશી ગઈ; તેને જીવ આગમાં અર્પણ કરતા જોઈ, શિકારીએ કહ્યું.
અહો માનુષદેહસ્ય ધિગ્ જીવિતમ્ ઇદં મમ યદ્ ઇદં પક્ષિરાજેન મદર્થે સાહસં કૃતમ્
હાય! માનવ શરીરનું જીવન શરમજનક છે—કારણ કે પંખીઓના રાજાએ મારા માટે આવું વિરુદ્ધ કાર્ય કર્યું.
એવં બ્રુવન્તં તં લુબ્ધં પક્ષિણી વાક્યમ્ અબ્રવીત્
એ રીતે બોલતા શિકારીને પંખીએ કહ્યું.
માં ત્વં મુઞ્ચ મહાભાગ દૂરં યાત્ય્ એષ મે પતિઃ
મને છોડો, હે મહાન! મારા પતિ દૂર જઈ રહ્યા છે.
તસ્યાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા પઞ્જરસ્થાં કપોતકીમ્ લુબ્ધકો મોચયામ્ આસ તરસા ભીતવત્ તદા
તેના શબ્દો સાંભળી, શિકારીએ ડરીને તરત જ પાંજરમાં બંધ પતંગીને મુક્ત કરી દીધી.
સાપિ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પતિમ્ અગ્નિં તદા જગૌ
પછી તેણે પતિની પરિક્રમા કરી અને આગ પાસે તેને ગીત ગાયું.
સ્ત્રીણામ્ અયં પરો ધર્મો યદ્ ભર્તુર્ અનુવેશનમ્ વેદે ચ વિહિતો માર્ગઃ સર્વલોકેષુ પૂજિતઃ
સ્ત્રીઓ માટે પતિનું અનુસરણ કરવું સર્વોચ્ચ ધર્મ છે; આ માર્ગ વેદોમાં નિર્ધારિત છે અને સર્વ લોકોએ તેને માન આપ્યો છે.
વ્યાલગ્રાહી યથા વ્યાલં બિલાદ્ ઉદ્ધરતે બલાત્ એવં ત્વ્ અનુગતા નારી સહ ભર્ત્રા દિવં વ્રજેત્
જેમ સાપ પકડનાર બળપૂર્વક બિલમાંથી સાપને બહાર ખેંચે છે, તેમ પતિને અનુસરીને સત્યવ્રતા સ્ત્રી પતિ સાથે સ્વર્ગે જાય છે.
તિસ્રઃ કોટ્યો ઽર્ધકોટી ચ યાનિ રોમાણિ માનુષે તાવત્કાલં વસેત્ સ્વર્ગે ભર્તારં યાનુગચ્છતિ
માનવ શરીર પર જેટલા ત્રણ કરોડ પચાસ લાખ વાળ હોય છે, એટલા વર્ષ સુધી પતિને અનુસરી સ્ત્રી સ્વર્ગમાં રહે છે.
નમસ્કૃત્વા ભુવં દેવાન્ ગઙ્ગાં ચાપિ વનસ્પતીન્ આશ્વાસ્ય તાન્ય્ અપત્યાનિ લુબ્ધકં વાક્યમ્ અબ્રવીત્
પૃથ્વી, દેવતાઓ, ગંગા અને વૃક્ષોને વંદન કરીને, સંતાનોને આશ્વાસન આપીને, તેણે શિકારીએ કહ્યું.
ત્વત્પ્રસાદાન્ મહાભાગ ઉપપન્નં મમેદૃશમ્ અપત્યાનાં ક્ષમસ્વેહ ભર્ત્રા યામિ ત્રિવિષ્ટપમ્
તમારી કૃપાથી, હે મહાન, મને આ પ્રાપ્ત થયું છે; સંતાનોને લઈ ક્ષમા કરો, હવે હું પતિ સાથે સ્વર્ગે જાઉં છું.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પક્ષિણી સાધ્વી પ્રવિવેશ હુતાશનમ્ પ્રવિષ્ટાયાં હુતવહે જયશબ્દો ન્યવર્તત
આ રીતે કહી, સતી પંખીએ અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો; તે અગ્નિમાં પ્રવેશી ત્યારે જયના ઘોષ ઉઠ્યા.
ગગને સૂર્યસંકાશં વિમાનમ્ અતિશોભનમ્ તદારૂઢૌ સુરનિભૌ દંપતી દદૃશે તતઃ
આકાશમાં સૂર્ય જેવું તેજસ્વી અને સુંદર મહેલ દેખાયું; તેમાં દેવ જેવા દંપતિ બેઠેલા નજરે પડ્યા.
હર્ષેણ પ્રોચતુર્ ઉભૌ લુબ્ધકં વિસ્મયાન્વિતમ્
હર્ષથી બંનેએ આશ્ચર્યમાં પડેલા શિકારીને વાત કરી.
ગચ્છાવસ્ ત્રિદશસ્થાનમ્ આપૃષ્ટો ઽસિ મહામતે આવયોઃ સ્વર્ગસોપાનમ્ અતિથિસ્ ત્વં નમો ઽસ્તુ તે
ચાલો, આપણે દેવલોકમાં જઈએ; હે વિવેકી, તને આમંત્રણ મળ્યું છે. તું અમારો સ્વર્ગમાં પહોંચવાનો મહેમાન છે; તને નમસ્કાર.
વિમાનવરમ્ આરૂઢૌ તૌ દૃષ્ટ્વા લુબ્ધકો ઽપિ સઃ સધનુઃ પઞ્જરં ત્યક્ત્વા કૃતાઞ્જલિર્ અભાષત
તેમને મહેલમાં ચઢતા જોઈને શિકારી પણ ધનુષ મૂકીને, હાથ જોડીને, બોલ્યો.
ન ત્યક્તવ્યો મહાભાગૌ દેયં કિંચિદ્ અજાનતે અહમ્ અત્રાતિથિર્ માન્યો નિષ્કૃતિં વક્તુમ્ અર્હથઃ
હે મહાભાગ્યશાળી, મને છોડશો નહીં; જે સમજતો નથી તેને કંઈ આપવું નહીં. અહીં હું તમારો માન્ય મહેમાન છું; તમે મને પ્રાયશ્ચિતનો માર્ગ કહો.
ગૌતમીં ગચ્છ ભદ્રં તે તસ્યાઃ પાપં નિવેદય તત્રૈવાપ્લવનાત્ પક્ષં સર્વપાપૈર્ વિમોક્ષ્યસે
ગૌતમીએ જાઓ, શુભ રહે; ત્યાં તમારો પાપ જણાવો. એમાં સ્નાન કરવાથી બધા પાપોથી મુક્ત થશો.