તસ્ય રૂપં ચ વક્ષ્યામિ મુને શૃણુ મહાફલમ્ તત્ર બ્રહ્મગિરૌ કશ્ચિદ્ વ્યાધઃ પરમદારુણઃ
હું તેનું સ્વરૂપ કહું છું, મુનિ, તેનું મહાફળ સાંભળો. બ્રહ્મગિરિ પર એક અત્યંત ક્રૂર વ્યાધ હતો.
હિનસ્તિ બ્રાહ્મણાન્ સાધૂન્ યતીન્ ગોપક્ષિણો મૃગાન્ એવંભૂતઃ સ પાપાત્મા ક્રોધનો ઽનૃતભાષણઃ
તે બ્રાહ્મણો, સજ્જનો, યતિઓ, ગવાળાઓ અને પ્રાણીઓનું હાનિ કરતો; એવો પાપી, ક્રોધી અને ખોટું બોલનાર હતો.
ભીષણાકૃતિર્ અત્યુગ્રો નીલાક્ષો હ્રસ્વબાહુકઃ દન્તુરો નષ્ટનાસાક્ષો હ્રસ્વપાત્ પૃથુકુક્ષિકઃ
એ માણસનું રૂપ બહુ ભયાનક હતું, એ અત્યંત ક્રૂર હતો, આંખો કાળી, હાથ નાના, દાંત બહાર નીકળેલા, નાક અને આંખો ગુમ, પગ પણ નાના અને પેટ પહોળું હતું.
હ્રસ્વોદરો હ્રસ્વભુજો વિકૃતો ગર્દભસ્વનઃ પાશહસ્તઃ પાપચિત્તઃ પાપિષ્ઠઃ સધનુઃ સદા
એનું પેટ નાનું, હાથ પણ ટૂંકા, આખું શરીર વિકૃત, ગધેડા જેવું અવાજ કરતો, હાથમાં ફાંસો ધરાવતો, મનથી દુષ્ટ અને પાપી, હંમેશાં ધનુષ્ય સાથે રાખતો.
તસ્ય ભાર્યા તથાભૂતા અપત્યાન્ય્ અપિ નારદ તયા તુ પ્રેર્યમાણો ઽસૌ વિવેશ ગહનં વનમ્
એની પત્ની પણ એવી જ સ્વભાવની હતી અને એના બાળકો પણ. હે નારદ, પત્ની દ્વારા પ્રેરિત થઈને એ ઘનઘોર જંગલમાં ગયો.
સ જઘાન મૃગાન્ પાપઃ પક્ષિણો બહુરૂપિણઃ પઞ્જરે પ્રાક્ષિપત્ કાંશ્ચિજ્ જીવમાનાંસ્ તથેતરાન્
એ પાપી માણસે અનેક પ્રકારના પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓને મારી નાખ્યા, કેટલાક જીવતા પક્ષીઓને પાંજરામાં નાખ્યા અને બીજા પ્રાણીઓ સાથે પણ એવું જ કર્યું.
ક્ષુધયા પરિતપ્તાઙ્ગો વિહ્વલસ્ તૃષયા તથા ભ્રાન્તદેશો બહુતરં ન્યવર્તત ગૃહં પ્રતિ
ભૂખથી તપાઈ ગયેલો, તરસથી અશાંત, રસ્તો ભૂલીને ઘણીવાર ભટક્યા પછી એ ઘરની તરફ પાછો ફર્યો.
તતો ઽપરાહ્ણે સંપ્રાપ્તે નિવૃત્તે મધુમાધવે ક્ષણાત્ તડિદ્ ગર્જિતં ચ સાભ્રં ચૈવાભવત્ તદા
પછી, બપોર પછી અને વસંત ઋતુ પૂરી થતાં જ, અચાનક વીજળી ચમકી, ગર્જના થઈ અને વાદળો ઘેરાઈ ગયા.
વવૌ વાયુઃ સાશ્મવર્ષો વારિધારાતિભીષણઃ સ ગચ્છંલ્ લુબ્ધકઃ શ્રાન્તઃ પન્થાનં નાવબુધ્યત
પવન ઉડ્યો, જેમાં પથ્થર અને જોરદાર વરસાદ પડતો હતો, એ થાકેલો શિકારી રસ્તો શોધી શક્યો નહીં.
જલં સ્થલં ગર્તમ્ અથો પન્થાનમ્ અથવા દિશઃ ન બુબોધ તદા પાપઃ શ્રાન્તઃ શરણમ્ અપ્ય્ અથ
એ સમયે એ પાપી અને થાકેલો માણસ પાણી, જમીન, ખાડો, રસ્તો કે દિશા કંઈ ઓળખી શક્યો નહીં, આશ્રય પણ મળ્યો નહીં.
ક્વ ગચ્છામિ ક્વ તિષ્ઠેયં કિં કરોમીત્ય્ અચિન્તયત્ સર્વેષાં પ્રાણિનાં પ્રાણાન્ આહર્તાહં યથાન્તકઃ
એ વિચારે છે: 'હું ક્યાં જઉં? ક્યાં ઊભો રહું? શું કરું? હું તો બધા જીવોનાં પ્રાણ લઈ લેનારો છું, જાણે મૃત્યુ જેવી.'
મમાપ્ય્ અન્તકરં ભૂતં સંપ્રાપ્તં ચાશ્મવર્ષણમ્ ત્રાતારં નૈવ પશ્યામિ શિલાં વા વૃક્ષમ્ અન્તિકે
'હવે મારું અંત લાવનારું આ પથ્થરવરસાદ આવી ગયું છે; મને બચાવનાર ક્યાંય દેખાતો નથી, નજીકમાં કોઈ પથ્થર કે વૃક્ષ પણ નથી.'
એવં બહુવિધં વ્યાધો વિચિન્ત્યાપશ્યદ્ અન્તિકે વને વનસ્પતિમ્ ઇવ નક્ષત્રાણાં યથાત્રિજમ્
આવી અનેક રીતે વિચારતા એ શિકારીએ જંગલમાં નજીક જ એક મોટું વૃક્ષ જોયું, જે તારાઓમાં અત્રિ મુનિ જેવું ભાસતું હતું.
મૃગાણાં ચ યથા સિંહમ્ આશ્રમાણાં ગૃહાધિપમ્ ઇન્દ્રિયાણાં મન ઇવ ત્રાતારં પ્રાણિનાં નગમ્
જેમ પ્રાણીઓમાં સિંહ, આશ્રમોમાં ગૃહસ્થ, ઇન્દ્રિયોમાં મન, તેમ એ વૃક્ષ જીવજંતુઓનું રક્ષણ કરતું હતું.
શ્રેષ્ઠં વિટપિનં શુભ્રં શાખાપલ્લવમણ્ડિતમ્ તમ્ આશ્રિત્યોપવિષ્ટો ઽભૂત્ ક્લિન્નવાસા સ લુબ્ધકઃ
એ સુંદર અને શ્રેષ્ઠ વૃક્ષ, જે શાખા અને કોપળોથી શોભાયમાન હતું, એના નીચે એ શિકારી ભીંજાયેલાં વસ્ત્રો સાથે બેઠો.
સ્મરન્ ભાર્યામ્ અપત્યાનિ જીવેયુર્ અથવા ન વા એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તત્ર ચાસ્તં પ્રાપ્તો દિવાકરઃ
પત્ની અને બાળકોને યાદ કરીને, તેઓ જીવશે કે નહીં એ વિચારી રહ્યો હતો; એ જ સમયે ત્યાં સૂર્યાસ્ત થયો.
તમ્ એવ નગમ્ આશ્રિત્ય કપોતો ભાર્યયા સહ પુત્રપૌત્રૈઃ પરિવૃતો હ્ય્ આસ્તે તત્ર નગોત્તમે
એ જ વૃક્ષને આશ્રય કરીને, એક કપોત પોતાની પત્ની અને પુત્ર-પૌત્રો સાથે એ શ્રેષ્ઠ વૃક્ષ પર રહેતો હતો.
સુખેન નિર્ભયો ભૂત્વા સુતૃપ્તઃ પ્રીત એવ ચ બહવો વત્સરા યાતા વસતસ્ તસ્ય પક્ષિણઃ
એ પક્ષીએ ત્યાં ઘણા વર્ષો આનંદથી, નિર્ભય અને સંતોષપૂર્વક, સંપૂર્ણ તૃપ્તિ સાથે વિતાવ્યા.
પતિવ્રતા તસ્ય ભાર્યા સુપ્રીતા તેન ચૈવ હિ કોટરે તન્નગે શ્રેષ્ઠે જલવાય્વગ્નિવર્જિતે
એના પત્ની પતિવ્રતા અને પતિથી અત્યંત પ્રસન્ન હતી; એ શ્રેષ્ઠ વૃક્ષના ખોખામાં, જ્યાં પાણી, પવન કે અગ્નિનો ભય નહોતો.
ભાર્યાપુત્રૈઃ પરિવૃતઃ સર્વદાસ્તે કપોતકઃ તસ્મિન્ દિને દૈવવશાત્ કપોતશ્ ચ કપોતકી
પત્ની અને બાળકો સાથે હંમેશાં ઘેરાયેલો એ નાનો કપોત ત્યાં રહેતો; એ દિવસે, ભાગ્યવશ, કપોત અને એની પત્ની...
ભક્ષ્યાર્થં તુ ઉભૌ યાતૌ કપોતો નગમ્ અભ્યગાત્ સાપિ દૈવવશાત્ પુત્ર પઞ્જરસ્થૈવ વર્તતે
બન્ને ખાવાનું શોધવા ગયા, પછી કબૂતર વૃક્ષ પર પાછું આવ્યું, પણ ભાગ્યે તેના બચ્ચાં પાંજરામાં જ બંધ રહી ગયા.
ગૃહીતા લુબ્ધકેનાથ જીવમાનેવ વર્તતે કપોતકો ઽપ્ય્ અપત્યાનિ માતૃહીનાન્ય્ ઉદીક્ષ્ય ચ
તેને શિકારી જીવતી પકડી લીધી અને એ રીતે જ રહી. કબૂતરે પોતાની બચ્ચાંઓને માતા વિના જોઈને દુઃખ અનુભવ્યું.
વર્ષં ચ ભીષણં પ્રાપ્તમ્ અસ્તં યાતો દિવાકરઃ સ્વકોટરં તયા હીનમ્ આલોક્ય વિલલાપ સઃ
ભયાનક વરસાદ શરૂ થયો, સૂર્ય અસ્ત થયો હતો. પોતાનું ગૂંથણ પત્ની વિના જોઈને એ કબૂતર રડવા લાગ્યું.
તાં બદ્ધાં પઞ્જરસ્થાં વા ન બુબોધ કપોતરાટ્ અન્વારેભે કપોતો વૈ પ્રિયાયા ગુણકીર્તનમ્
પત્ની પાંજરામાં બંધ છે એ કબૂતરને ખબર નહોતી. એ તો પોતાની પ્રિયાની સારાઈ યાદ કરવા લાગ્યો.
નાદ્યાપ્ય્ આયાતિ કલ્યાણી મમ હર્ષવિવર્ધિની મમ ધર્મસ્ય જનની મમ દેહસ્ય ચેશ્વરી
મારી શુભવર્તિ, જે મારું આનંદ વધારતી હતી, જે મારા ધર્મની માતા અને શરીરની સ્વામિની છે, એ હજુ સુધી પરત આવી નથી.
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં સૈવ નિત્યં સહાયિની તુષ્ટે હસન્તી રુષ્ટે ચ મમ દુઃખપ્રમાર્જની
ધર્મ, ધન, કામ અને મોક્ષમાં એ હંમેશાં મારી સાથી રહી છે. ખુશ હોય ત્યારે હસે છે અને ગુસ્સે હોય ત્યારે મારું દુઃખ દૂર કરે છે.
સખી મન્ત્રેષુ સા નિત્યં મમ વાક્યરતા સદા નાદ્યાપ્ય્ આયાતિ કલ્યાણી સંપ્રયાતે ઽપિ ભાસ્કરે
મારા દરેક કામમાં એ મારી સખી છે, મારા બોલમાં હંમેશાં આનંદ પામે છે. સૂર્ય અસ્ત થઈ ગયો છતાં મારી શુભવર્તિ હજુ આવી નથી.
ન જાનાતિ વ્રતં મન્ત્રં દૈવં ધર્માર્થમ્ એવ ચ પતિવ્રતા પતિપ્રાણા પતિમન્ત્રા પતિપ્રિયા
એને વ્રત, મંત્ર, ભાગ્ય કે ધર્મ-અર્થનું જ્ઞાન નથી. એ તો પતિને સમર્પિત છે, પતિમાં જ તેનું જીવન, વાતચીત અને પ્રેમ છે.
નાદ્યાપ્ય્ આયાતિ કલ્યાણી કિં કરોમિ ક્વ યામિ વા કિં મે ગૃહં કાનનં ચ તયા હીનં હિ દૃશ્યતે
મારી શુભવર્તિ હજુ આવી નથી. હવે હું શું કરું, ક્યાં જાઉં? એ વિના ઘર અને જંગલ બંને ખાલી લાગે છે.
તયા યુક્તં શ્રિયા યુક્તં ભીષણં વાપિ શોભનમ્ નાદ્યાપ્ય્ આયાતિ મે કાન્તા યયા ગૃહમ્ ઉદીરિતમ્
એ સાથે હોય ત્યારે સુખ હોય કે દુઃખ, બધું સુંદર લાગે છે. મારી પ્રિય, જેણે ઘર સુખદ બનાવ્યું, એ હજુ આવી નથી.