દેવાનાં સદને માતર્ ગીયતે ગૌતમો દ્વિજઃ યન્ ન સાધ્યં સુરગણૈર્ ગૌતમઃ કૃતવાન્ ઇતિ
માતા, દેવલોકમાં ગૌતમ બ્રાહ્મણની ખૂબ જ પ્રશંસા થાય છે—'દેવતાઓ જે ન કરી શક્યા, એ ગૌતમએ કરી બતાવ્યું છે'.
એવં શ્રુતં મયા દેવિ બ્રાહ્મણસ્ય તપોબલમ્ સ વિપ્રશ્ ચાલયેદ્ એનાં માતર્ ગઙ્ગાં જટાગતામ્
હું એ રીતે સાંભળ્યું છે, દેવી, કે બ્રાહ્મણના તપના બળથી એ ઋષિ, માતા, જટામાં વસતી ગંગાને પણ હલાવી શકે છે.
તપસા વાન્યતો વાપિ પૂજયિત્વા ત્રિલોચનમ્ સ એવ ચ્યાવયેદ્ એનાં જટાસ્થાં મે પિતૃપ્રિયામ્
તપસ્યા કે બીજા કોઈ ઉપાયથી, અને ત્રિનેત્રધારીની પૂજા કર્યા પછી, એ જ ગંગાને, મારા પિતાને પ્રિય, જટામાંથી બહાર લાવી શકે છે.
તત્ર નીતિર્ વિધાતવ્યા તાં વિપ્રો યાચયેદ્ યથા તત્પ્રભાવાત્ સરિચ્છ્રેષ્ઠા શિરસો ઽવતરત્ય્ અપિ
અહીં કોઈ યોજના કરવી પડશે—એ બ્રાહ્મણએ વિનંતી કરે, જેથી તેની તાકાતથી એ મહાન નદી શિરસથી નીચે ઉતરે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા માતરં ભ્રાત્રા જયયા સહ વિઘ્નરાટ્ જગામ ગૌતમો યત્ર બ્રહ્મસૂત્રધરઃ કૃશઃ
આ રીતે માતા, ભાઈ અને જયાને કહીને, વિઘ્નહર્તા ત્યાં ગયા જ્યાં બ્રહ્મસૂત્ર ધારણ કરનાર, ક્ષીણ ગૌતમ રહેતા હતા.
વસન્ કતિપયાહઃસુ ગૌતમાશ્રમમણ્ડલે ઉવાચ બ્રાહ્મણાન્ સર્વાંસ્ તત્ર તત્ર ચ વિઘ્નરાટ્
ગૌતમના આશ્રમમાં થોડા દિવસ રહીને, વિઘ્નહર્તાએ ત્યાંના બધા બ્રાહ્મણોને સંબોધ્યા.
ગચ્છામઃ સ્વમ્ અધિષ્ઠાનમ્ આશ્રમાણિ શુચીનિ ચ પુષ્ટાઃ સ્મ ગૌતમાન્નેન પૃચ્છામો ગૌતમં મુનિમ્
ચાલો, હવે આપણે આપણા પોતાના નિવાસ અને પવિત્ર આશ્રમોમાં જઈએ; ગૌતમના અન્નથી આપણે તૃપ્ત થયા છીએ. હવે આપણે ગૌતમ મુનિની પરવાનગી લઈએ.
ઇતિ સંમન્ત્ર્ય પૃચ્છન્તિ મુનયો મુનિસત્તમાઃ સ તાન્ નિવારયામ્ આસ સ્નેહબુદ્ધ્યા મુનીન્ પૃથક્
આ રીતે ચર્ચા કરીને, મહાન ઋષિઓએ ગૌતમને પૂછ્યું; તો ગૌતમએ સૌને અલગ-અલગ પ્રેમપૂર્વક રોક્યા.
કૃતાઞ્જલિઃ સવિનયમ્ આસધ્વમ્ ઇહ ચૈવ હિ યુષ્મચ્ચરણશુશ્રૂષાં કરોમિ મુનિપુંગવાઃ
હું નમ્રતાથી અને વિનમ્રતાથી હાથ જોડીને અહીં બેઠો છું અને આપ સૌ મહાન ઋષિજનના ચરણોમાં સેવા કરું છું.
શુશ્રૂષૌ પુત્રવન્ નિત્યં મયિ તિષ્ઠતિ નોચિતમ્ ભવતાં ભૂમિદેવાનામ્ આશ્રમાન્તરસેવનમ્
મારે હંમેશા આપની સેવા કરવાની ઈચ્છા છે, જેમ સંતાનની સેવા કરવામાં આવે છે. પૃથ્વીના દેવરૂપ બ્રાહ્મણો, બીજા આશ્રમોમાં જવું મને યોગ્ય લાગતું નથી.
ઇદમ્ એવાશ્રમં પુણ્યં સર્વેષામ્ ઇતિ મે મતિઃ અલમ્ અન્યેન મુનય આશ્રમેણ ગતેન વા
મારો મંતવ્ય એવો છે કે સૌ માટે આ આશ્રમ જ પવિત્ર છે; હે મુનિજન, બીજું કોઈ આશ્રમ કે ત્યાં જવાની જરૂર નથી.
ઇતિ શ્રુત્વા મુનેર્ વાક્યં વિઘ્નકૃત્યમ્ અનુસ્મરન્ ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ ભૂત્વા બ્રાહ્મણાન્ સ ગણાધિપઃ
મુનિએ જે કહ્યું તે સાંભળી અને અવરોધને યાદ કરીને, ગણપતિએ હાથ જોડીને બ્રાહ્મણોને કહ્યું.
અન્નક્રીતા વયં કિં નો નિવારયત ગૌતમઃ સામ્ના નૈવ વયં શક્તા ગન્તું સ્વં સ્વં નિવેશનમ્
અમે અન્ન ખરીદી લીધું છે, તો હે ગૌતમ, તમે અમને શા માટે અટકાવો છો? નમ્રતાથી કહીએ તો પણ અમે અમારા ઘરે જઈ શકતા નથી.
નાયમ્ અર્હતિ દણ્ડં વા ઉપકારી દ્વિજોત્તમઃ તસ્માદ્ બુદ્ધ્યા વ્યવસ્યામિ તત્ સર્વૈર્ અનુમન્યતામ્
આ ઉત્તમ દ્વિજ પુનિત છે અને મદદરૂપ છે, તેથી તેને દંડ આપવો યોગ્ય નથી. હું વિચારપૂર્વક આ નિર્ણય લઉં છું—આમાં સૌ સહમતિ આપે.
તતઃ સર્વે દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ ક્રિયતામ્ ઇત્ય્ અનુબ્રુવન્ એતસ્ય તૂપકારાય લોકાનાં હિતકામ્યયા
પછી બધા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ કહ્યું, 'એવું કરો,' કારણ કે એના ઉપકાર માટે અને જગતના કલ્યાણની ઈચ્છાથી એમણે સંમતિ આપી.
બ્રાહ્મણાનાં ચ સર્વેષાં શ્રેયો યત્ સ્યાત્ તથા કુરુ બ્રાહ્મણાનાં વચઃ શ્રુત્વા મેને વાક્યં ગણાધિપઃ
બધા બ્રાહ્મણોનું સર્વોત્તમ કલ્યાણ થાય એવું કરો. બ્રાહ્મણોની વાત સાંભળી, ગણાધિપતિએ એ વાતને યોગ્ય માની.
ક્રિયતે ગુણરૂપં યદ્ ગૌતમસ્ય વિશેષતઃ
ગૌતમના ગુણ અને સ્વભાવ પ્રમાણે, ખાસ કરીને, જે કંઈ કરવું હોય તે કરો.
અનુમાન્ય દ્વિજાન્ સર્વાન્ પુનઃ પુનર્ ઉદારધીઃ સ્વયં ચ બ્રાહ્મણો ભૂત્વા પ્રણમ્ય બ્રાહ્મણાન્ પુનઃ માતુર્ મતે સ્થિતો વિદ્વાઞ્ જયાં પ્રાહ ગણેશ્વરઃ
પુન:પુન: બધા બ્રાહ્મણોની મંજૂરી લઈને, એ ઉદારમનવાળા પોતે બ્રાહ્મણ બની, ફરી બ્રાહ્મણોને વંદન કર્યા અને માતાની today પ્રમાણે, વિદ્વાન ગણેશ્વરે જયાને કહ્યું.
યથા નાન્યો વિજાનીતે તથા કુરુ શુભાનને ગોરૂપધારિણી ગચ્છ ગૌતમો યત્ર તિષ્ઠતિ
હે શુભમુખી, એવું કરજે કે બીજાને ખબર ન પડે. ગાયનું રૂપ ધારણ કરીને, જ્યાં ગૌતમ રહે છે ત્યાં જઈ.
શાલીન્ ખાદ વિનાશ્યાથ વિકારં કુરુ ભામિનિ કૃતે પ્રહારે હુંકારે પ્રેક્ષિતે ચાપિ કિંચન પત દીનં સ્વનં કૃત્વા ન મ્રિયસ્વ ન જીવ ચ
હે સુંદરિ, તું ધાન ખા, તેને નષ્ટ કર અને બદલાવ લાવ. જ્યારે તને મારવામાં આવે, ધમકાવવામાં આવે કે જોવામાં આવે, ત્યારે દુઃખી અવાજ સાથે પડી જા—પણ મરી નહિ, જીવતી પણ નહિ.
તથા ચકાર વિજયા વિઘ્નેશ્વરમતે સ્થિતા યત્રાસીદ્ ગૌતમો વિપ્રો જયા ગોરૂપધારિણી
ગણપતિની આજ્ઞા પ્રમાણે જયાએ એવું જ કર્યું; જ્યાં ગૌતમ બ્રાહ્મણ હતા, ત્યાં જયાએ ગાયનું રૂપ ધારણ કર્યું.
જગામ શાલીન્ ખાદન્તી તાં દદર્શ સ ગૌતમઃ ગાં દૃષ્ટ્વા વિકૃતાં વિપ્રસ્ તાં તૃણેન ન્યવારયત્
તે ધાન ખાતી ગઈ; ગૌતમે તેને જોયા, અને ગાયને વિકૃત જોઈ, ઋષિએ ઘાસથી તેને અટકાવી.
નિવાર્યમાણા સા તેન સ્વનં કૃત્વા પપાત ગૌઃ તસ્યાં તુ પતિતાયાં ચ હાહાકારો મહાન્ અભૂત્
તેને રોકવામાં આવી ત્યારે ગાયે અવાજ કર્યો અને પડી ગઈ; અને જ્યારે તે પડી, ત્યારે મોટો હાહાકાર થયો.
સ્વનં શ્રુત્વા ચ દૃષ્ટ્વા ચ ગૌતમસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ વ્યથિતા બ્રાહ્મણાઃ પ્રાહુર્ વિઘ્નરાજપુરસ્કૃતાઃ
અવાજ સાંભળી અને ગૌતમના વર્તનને જોઈ, બ્રાહ્મણો દુઃખી થયા અને વિઘ્નરાજના નેતૃત્વમાં બોલ્યા.
ઇતો ગચ્છામહે સર્વે ન સ્થાતવ્યં તવાશ્રમે પુત્રવત્ પોષિતાઃ સર્વે પૃષ્ટો ઽસિ મુનિપુંગવ
અમે બધા અહીંથી જઈએ છીએ; હવે તમારા આશ્રમે રહેવું યોગ્ય નથી. બધા સંતાન સમાન પોષાયા છે; હે મહાન મુનિ, તમને પૂછવામાં આવ્યા છો.
ઇતિ શ્રુત્વા મુનિર્ વાક્યં વિપ્રાણાં ગચ્છતાં તદા વજ્રાહત ઇવાસીત્ સ વિપ્રાણાં પુરતો ઽપતત્
વિદાય લેતા બ્રાહ્મણોના શબ્દો સાંભળી, મુનિ વીજળીના ઘા જેવો લાગ્યો અને બ્રાહ્મણો સામે પડી ગયા.
તમ્ ઊચુર્ બ્રાહ્મણાઃ સર્વે પશ્યેમાં પતિતાં ભુવિ રુદ્રાણાં માતરં દેવીં જગતાં પાવનીં પ્રિયામ્
બધા બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: ચાલો, આપણે ધરતી પર પડી ગયેલી, રુદ્રોના માતા, દેવીઓમાં શ્રેષ્ઠ અને જગતને પવિત્ર કરનારી પ્રિય ગાયને જોઈયે.
તીર્થદેવસ્વરૂપિણ્યામ્ અસ્યાં ગવિ વિધેર્ બલાત્ પતિતાયાં મુનિશ્રેષ્ઠ ગન્તવ્યમ્ અવશિષ્યતે
હે મહાન ઋષિ, આ ગાય તીર્થો અને દેવતાઓનું રૂપ ધારણ કરીને, વિધિના બળે અહીં પડી છે; હવે જે કરવું જરૂરી છે, તે કરવું બાકી રહ્યું છે.
ચીર્ણં વ્રતં ક્ષયં યાતિ યથા વાસસ્ ત્વદાશ્રમે વયં નાન્યધના બ્રહ્મન્ કેવલં તુ તપોધનાઃ
જેમ વ્રત પૂર્ણ થાય છે, તેમ હવે આપના આશ્રમમાં અમારો વાસ પણ પૂરો થયો. હે બ્રાહ્મણ, અમારે પાસે તપ સિવાય બીજું કોઈ ધન નથી.
વિપ્રાણાં પુરતઃ સ્થિત્વા વિનીતઃ પ્રાહ ગૌતમઃ
બ્રાહ્મણો સામે વિનમ્ર થઈને ગૌતમ બોલ્યા.