અર્વાગ્દશાહાદ્ યો બાલસ્ તસ્માન્ મૃત્યુમ્ અવાપ્સ્યતિ તસ્માદ્ દેવ ન ચાન્યેભ્યસ્ તત્ર નીતિર્ વિધીયતામ્
આજે દસ દિવસ પછી જે બાળક જન્મશે, એ તારકના મૃત્યુનું કારણ બનશે; તેથી, દેવ, આ માટે બીજો કોઈ ઉપાય ન કરવો.
પુનર્ નારાયણઃ પ્રાહ નાહં બલોત્કટઃ સુરાઃ ન મત્તો મદપત્યાચ્ ચ ન દેવેભ્યો વધો ભવેત્
પછી નારાયણએ ફરી કહ્યું: 'હું બહુ શક્તિશાળી નથી, દેવો; મારા દ્વારા કે મારા સ્વામી દ્વારા કે દેવો દ્વારા પણ તારકનું મૃત્યુ નહીં થાય.'
ઈશ્વરાદ્ યદિ જાયેત અપત્યં બહુશક્તિકમ્ તસ્માદ્ વધમ્ અવાપ્નોતિ તારકો લોકદારુણઃ
જો ઈશ્વર પાસેથી બહુ શક્તિશાળી સંતાન જન્મે, તો એ ભયાનક તારકનો અંત આવશે.
તદ્ ગચ્છામઃ સુરાઃ સર્વે યતિતુમ્ ઋષિભિઃ સહ ભાર્યાર્થં પ્રથમો યત્નઃ કર્તવ્યઃ પ્રભવિષ્ણુભિઃ
આથી, હે દેવો, આપણે બધા ઋષિઓ સાથે જઈએ અને પત્ની મેળવવા પ્રયત્ન કરીએ; શક્તિશાળી લોકો પહેલો પ્રયાસ કરે.
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સુરગણા જગ્મુસ્ તે ચ નગોત્તમમ્ હિમવન્તં રત્નમયં મેનાં ચ હિમવત્પ્રિયામ્
'તેમ જ થાઓ' એમ કહી દેવતાઓએ રત્નોથી શોભતા ઉત્તમ પર્વત હિમવંત અને હિમવંતને પ્રિય એવી મેનાના ઘરે ગયા.
ઇદમ્ ઊચુઃ સર્વ એવ સભાર્યં તુહિનં ગિરિમ્
તેમણે બધી વાત હિમવંત અને તેની પત્નીને કહી.
દાક્ષાયણી લોકમાતા યા શક્તિઃ સંસ્થિતા ગિરૌ બુદ્ધિઃ પ્રજ્ઞા ધૃતિર્ મેધા લજ્જા પુષ્ટિઃ સરસ્વતી
દક્ષની પુત્રી, જગતની માતા, જે શક્તિ પર્વત પર વસે છે—બુદ્ધિ, જ્ઞાન, ધીરજ, સ્મૃતિ, લાજ, પોષણ અને સરસ્વતી—
એવં ત્વ્ અનેકધા લોકે યા સ્થિતા લોકપાવની દેવાનાં કાર્યસિદ્ધ્યર્થં યુવયોર્ ગર્ભમ્ આવિશત્
એવી અનેક રૂપે જગતને પવિત્ર કરતી એ શક્તિ જગતમાં વસે છે; દેવોના કાર્ય સિદ્ધ કરવા માટે એ તમારી બંનેના ગર્ભમાં પ્રવેશ કરશે.
સમુત્પન્ના જગન્માતા શંભોઃ પત્ની ભવિષ્યતિ અસ્માકં ભવતાં ચાપિ પાલની ચ ભવિષ્યતિ
જે જન્મશે એ જગતની માતા અને શંભુની પત્ની બનશે; એ અમને અને તમને પણ રક્ષક બનશે.
હિમવાન્ અપિ તદ્ વાક્યં સુરાણામ્ અભિનન્દ્ય ચ મેના ચાપિ મહોત્સાહા અસ્ત્વ્ ઇત્ય્ એવં વચો ઽબ્રવીત્
હિમવંતે દેવોના વચનથી આનંદ પામ્યો અને મેનાએ પણ ઉત્સાહપૂર્વક 'તેમ જ થાઓ' એમ કહ્યું.
તદોત્પન્ના જગદ્ધાત્રી ગૌરી હિમવતો ગૃહે શિવધ્યાનરતા નિત્યં તન્નિષ્ઠા તન્મનોગતા
એ રીતે ગૌરી, જગતને ધારણ કરતી, હિમવંતના ઘરે જન્મી; એ હંમેશાં શિવના ધ્યાનમાં લીન, નિષ્ઠાવાન અને મનથી શિવમાં તલીન રહી.
તાં વૈ પ્રોચુઃ સુરગણા ઈશાર્થે તપ આવિશ તથા હિમવતઃ પૃષ્ઠે ગૌરી તેપે તપો મહત્
દેવતાઓએ ગૌરીને કહ્યું: 'ઈશ્વર માટે તપ કરો.' એ પ્રમાણે, હિમવંતની પીઠ પર ગૌરીએ મહાન તપ કર્યું.
પુનઃ સંમન્ત્રયામ્ આસુર્ ઈશો ધ્યાયતિ તાં શિવામ્ આત્માનં વા તથાન્યદ્ વા ન જાનીમઃ કથં ભવઃ
પછી તેઓએ વિચાર કર્યો: 'ઈશ્વર એના પર ધ્યાન કરે છે, પોતાનાં પર કે બીજાં પર—અમને ખબર નથી કે ભવ શું વિચારે છે.'
મેનકાયાઃ સુતાયાં તુ ચિત્તં દધ્યાત્ સુરેશ્વરઃ તત્ર નીતિર્ વિધાતવ્યા તતઃ શ્રૈષ્ઠ્યમ્ અવાપ્સ્યથ તતઃ પ્રાહ મહાબુદ્ધિર્ વાચસ્પતિર્ ઉદારધીઃ
'દેવોના સ્વામીનું મન મેનાની દીકરી પર સ્થિર થાય, એ માટે કોઈ યુક્તિ કરો, તો તમે શ્રેષ્ઠતા મેળવો.' પછી મહા બુદ્ધિશાળી વાક્પતિએ કહ્યું.
યસ્ ત્વ્ અયં મદનો ધીમાન્ કન્દર્પઃ પુષ્પચાપધૃક્ સ વિધ્યતુ શિવં શાન્તં બાણૈઃ પુષ્પમયૈઃ શુભૈઃ
'આ બુદ્ધિશાળી કામદેવ, પુષ્પબાણ ધારણ કરનાર, એ શુભ પુષ્પોથી શાંત શિવને બાણ મારી પ્રભાવિત કરે.'
તેન વિદ્ધસ્ ત્રિનેત્રો ઽપિ ઈશાયાં બુદ્ધિમ્ આદધેત્ પરિણેષ્યત્ય્ અસૌ નૂનં તદા તાં ગિરિજાં હરઃ
'એના બાણથી ઘાયલ થઈને ત્રિનેત્રધારી પણ ઈશાની પર મન મૂકે; ત્યારે હર નિશ્ચિતપણે ગિરિજાને લગ્ન કરશે.'
જયિનઃ પઞ્ચબાણસ્ય ન બાણાઃ ક્વાપિ કુણ્ઠિતાઃ તથોઢાયાં જગદ્ધાત્ર્યાં શંભોઃ પુત્રો ભવિષ્યતિ
પાંચ બાણાવાળાને હરાવનારના બાણ ક્યારેય ક્યાંય મંદ પડતા નથી; એ રીતે જગતને ધારણ કરનારી દેવીના ગર્ભમાંથી શિવજીનો પુત્ર જન્મશે.
જાતઃ પુત્રસ્ ત્રિનેત્રસ્ય તારકં સ હનિષ્યતિ વસન્તં ચ સહાયાર્થં શોભિષ્ઠં કુસુમાકરમ્
ત્રણે આંખવાળા શિવજીનો પુત્ર જન્મશે, તે તારકાસુરને મારે છે; અને સહાય માટે વસંત ઋતુ, જે ફૂલોથી શોભાયમાન છે, હાજર રહે.
આહ્લાદનં ચ મનસા કામાયૈનં પ્રયચ્છથ
હવે આનંદથી, મનમાં પ્રસન્નતા રાખી, આ બધું કામદેવને અર્પણ કરો.
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સુરગણા મદનં કુસુમાકરમ્ પ્રેષયામ્ આસુર્ અવ્યગ્રાઃ શિવાન્તિકમ્ અરિંદમાઃ
'તેમ જ થાઓ' એમ કહી દેવતાઓએ, દુશ્મનને જીતનારા અને નિર્ભય બની, મદન અને ફૂલો લાવનારા વસંતને શિવજી પાસે મોકલ્યા.
સ જગામ ત્વરા કામો ધૃતચાપો સમાધવઃ રત્યા ચ સહિતઃ કામઃ કર્તું કર્મ સુદુષ્કરમ્
કામદેવ ઉત્સાહપૂર્વક, ધનુષ્ય હાથમાં લઈને અને રતિ સાથે, એ અતિ દુષ્કર કાર્ય કરવા માટે ગયા.
ગૃહીત્વા સશરં ચાપમ્ ઇદં તસ્ય મનો ઽભવત્ મયા વેધ્યસ્ ત્વ્ અવેધ્યો વૈ શંભુર્ લોકગુરુઃ પ્રભુઃ
કામદેવે તીરોવાળું ધનુષ્ય પકડીને મનમાં વિચાર્યું: 'હું બધાને વીંધું છું, પણ શિવજી, જે જગતના ગુરુ અને સર્વશક્તિમાન છે, તેમને હું વીંધી શકતો નથી.'
ત્રૈલોક્યજયિનો બાણાઃ શંભૌ મે કિં દૃઢા ન વા તેનાસૌ ચાગ્નિનેત્રેણ ભસ્મશેષસ્ તદા કૃતઃ
ત્રણેય લોકને જીતનારા મારા બાણો શિવજી સામે મજબૂત છે કે નહીં? ત્યારે શિવજીએ પોતાના અગ્નિસમાન તૃતીય નેત્રથી કામદેવને રાખમાં ફેરવી દીધા.
તદ્ એવ કર્મ સુદૃઢમ્ ઈક્ષિતું સુરસત્તમાઃ આજગ્મુસ્ તત્ર યદ્ વૃત્તં શૃણુ વિસ્મયકારકમ્
પછી, હે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ, એ અદભૂત ઘટના જોવા માટે બધા દેવતાઓ ત્યાં ભેગા થયા; હવે જે થયું એ આશ્ચર્યજનક વાત સાંભળો.
શંભું દૃષ્ટ્વા સુરગણા યાવત્ પશ્યન્તિ મન્મથમ્ તાવચ્ ચ ભસ્મસાદ્ભૂતં કામં દૃષ્ટ્વા ભયાતુરાઃ તુષ્ટુવુસ્ ત્રિદશેશાનં કૃતાઞ્જલિપુટાઃ સુરાઃ
દેવતાઓએ જ્યારે શિવજીને જોયા અને સાથે જ કામદેવને રાખમાં ફેરવાયેલો જોયો, ત્યારે તેઓ ડરી ગયા અને હાથ જોડીને ત્રિદશેશ શિવજીની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
તારકાદ્ ભયમ્ આપન્નં કુરુ પત્નીં ગિરેઃ સુતામ્
તારકાસુરના ભયથી મુક્ત કરો—પર્વતરાજની પુત્રીને પત્ની રૂપે સ્વીકારો.
વિદ્ધચિત્તો હરો ઽપ્ય્ આશુ મેને વાક્યં સુરોદિતમ્ અરુન્ધતીં વસિષ્ઠં ચ માં તુ ચક્રધરં તથા
હરજી પણ, જેમના મનમાં કામદેવના બાણ વાગ્યા હતા, દેવતાઓના વચનને તરત જ માન્ય રાખ્યા; અરુંધતી, વસિષ્ઠ, હું અને ચક્રધારી પણ એ વાતે સંમત થયા.
પ્રેષયામ્ આસુર્ અમરા વિવાહાય પરસ્પરમ્ સંબન્ધો ઽપિ તથાપ્ય્ આસીદ્ ધિમવલ્લોકનાથયોઃ
દેવતાઓએ પરસ્પર લગ્ન માટે સંદેશા મોકલ્યા, અને એ રીતે હિમાલયના રાજાઓ વચ્ચે સબંધ બાંધી દેવાયો.
હિમવત્પર્વતે શ્રેષ્ઠે નાનારત્નવિચિત્રિતે નાનાવૃક્ષલતાકીર્ણે નાનાદ્વિજનિષેવિતે
શ્રેષ્ઠ હિમાલય પર્વત પર, જ્યાં અનેક પ્રકારના રત્નો ઝગમગતા, અનેક વૃક્ષો અને વેલીઓથી ઢંકાયેલો અને વિવિધ પક્ષીઓનું નિવાસસ્થાન છે—
નદીનદસરઃકૂપતડાગાદિભિર્ આવૃતે દેવગન્ધર્વયક્ષાદિસિદ્ધચારણસેવિતે
નદીઓ, નાળાઓ, સરોવરો, કૂવો, તળાવો વગેરેથી ઘેરાયેલો અને દેવ, ગંધર્વ, યક્ષ, સિદ્ધ, ચારણો વગેરેની સેવા પ્રાપ્ત કરતો—