તવાતિતેજસાવિષ્ટમ્ ઇદં રૂપં ન શોભતે અસહન્તી ચ સંજ્ઞા સા વને ચરતિ શાડ્વલે
તમારા અતિ તેજથી ભરેલું આ રૂપ સુંદર લાગતું નથી; એ સહન ન કરી શકી, સંજ્ઞા હવે ઘાસવાળા વનમાં ફરતી છે.
દ્રષ્ટા હિ તાં ભવાન્ અદ્ય સ્વાં ભાર્યાં શુભચારિણીમ્ શ્લાઘ્યાં યોગબલોપેતાં યોગમ્ આસ્થાય ગોપતે
આજે, હે ગાયોના રક્ષક, તું તારી જ પત્ની, સારા વર્તનવાળી, પ્રશંસનીય અને યોગશક્તિ ધરાવતી, યોગ દ્વારા જોઈ શકીશ.
અનુકૂલં તુ તે દેવ યદિ સ્યાન્ મમ સંમતમ્ રૂપં નિર્વર્તયામ્ય્ અદ્ય તવ કાન્તમ્ અરિંદમ
હે દેવ, જો તને અને મને યોગ્ય લાગે, તો આજે હું તારા માટે તને ગમતું રૂપ બનાવું, હે દુશ્મનને જીતનાર.
તતો ઽભ્યુપગમાત્ ત્વષ્ટા માર્તણ્ડસ્ય વિવસ્વતઃ ભ્રમિમ્ આરોપ્ય તત્ તેજઃ શાતયામ્ આસ ભો દ્વિજાઃ
પછી, તેની મંજૂરીથી, ત્વષ્ટ્રે માર્તંડ વિવસ્વાન માટે, તેને ચક્ર પર રાખી, એ તેજ ઘટાડ્યું, હે દ્વિજો.
તતો નિર્ભાસિતં રૂપં તેજસા સંહતેન વૈ કાન્તાત્ કાન્તતરં દ્રષ્ટુમ્ અધિકં શુશુભે તદા
પછી, તેજ એકઠું કરીને, તેજસ્વી રૂપ દેખાયું, પહેલાં કરતાં વધુ સુંદર, વધારે તેજ અને કાંતિથી.
દદર્શ યોગમ્ આસ્થાય સ્વાં ભાર્યાં વડવાં તતઃ અધૃષ્યાં સર્વભૂતાનાં તેજસા નિયમેન ચ
પછી, યોગ દ્વારા, તેણે પોતાની પત્ની વડવા જોઈ, જે બધાં જીવોથી અપ્રાપ્ય હતી, તેના તેજ અને નિયમથી.
વડવાવપુષા વિપ્રાશ્ ચરન્તીમ્ અકુતોભયામ્ સો ઽશ્વરૂપેણ ભગવાંસ્ તાં મુખે સમભાવયત્
વિપ્રોએ તેને, નિર્ભય, વડવા રૂપે ફરતી જોઈ; અને ભગવાને, ઘોડા રૂપે, તેના મુખ પાસે ગયો.
મૈથુનાય વિચેષ્ટન્તીં પરપુંસો ઽવશઙ્કયા સા તન્ નિરવમચ્ છુક્રં નાસિકાભ્યાં વિવસ્વતઃ
તે સંભોગ ટાળતી હતી, બીજાં પુરુષની શંકાથી; તેણે વિવસ્વાનનું વીજ તેનાં નાક દ્વારા બહાર કાઢ્યું.
દેવૌ તસ્યામ્ અજાયેતામ્ અશ્વિનૌ ભિષજાં વરૌ નાસત્યશ્ ચૈવ દસ્રશ્ ચ સ્મૃતૌ દ્વાવ્ અશ્વિનાવ્ ઇતિ
તેમાંથી અશ્વિનીકુમાર જન્મ્યા, જે ભિષકોમાં શ્રેષ્ઠ છે; નાસત્ય અને દસ્રા એમ બંનેને અશ્વિનીકુમાર તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે.
માર્તણ્ડસ્યાત્મજાવ્ એતાવ્ અષ્ટમસ્ય પ્રજાપતેઃ તાં તુ રૂપેણ કાન્તેન દર્શયામ્ આસ ભાસ્કરઃ
માર્તંડના પુત્ર છે આ બંને, જે આઠમા પ્રજાપતિ છે; ભાસ્કરએ તેમને સુંદર રૂપે દર્શન કરાવ્યું.
સા તુ દૃષ્ટ્વૈવ ભર્તારં તુતોષ મુનિસત્તમાઃ યમસ્ તુ કર્મણા તેન ભૃશં પીડિતમાનસઃ
પતિને જોઈને તે સંતોષી ગઈ, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ; પણ યમ તે કાર્યથી ખૂબ જ દુઃખી અને પીડિત થયો.
ધર્મેણ રઞ્જયામ્ આસ ધર્મરાજ ઇમાઃ પ્રજાઃ સ લેભે કર્મણા તેન શુભેન પરમદ્યુતિઃ
ધર્મરાજાએ ધર્મથી આ પ્રજાઓને આનંદિત કરી; એ શુભ કાર્યથી તેણે પરમ તેજ પ્રાપ્ત કર્યું.
પિતૄણામ્ આધિપત્યં ચ લોકપાલત્વમ્ એવ ચ મનુઃ પ્રજાપતિસ્ ત્વ્ આસીત્ સાવર્ણિઃ સ તપોધનાઃ
પિતૃઓ પર અધિપત્ય અને લોકપાલપદ પણ પ્રાપ્ત કર્યું; મનુ, સાવર્ણિ પ્રજાપતિ, તપમાં સમૃદ્ધ હતો.
ભાવ્યઃ સમાગતે તસ્મિન્ મનુઃ સાવર્ણિકે ઽન્તરે મેરુપૃષ્ઠે તપો નિત્યમ્ અદ્યાપિ સ ચરત્ય્ ઉત
જ્યારે એ સમય આવે, ત્યારે મનુ સાવર્ણિ થશે; આજ સુધી પણ તે મેરુ પર્વતની ટોચ પર સતત તપ કરે છે.
ભ્રાતા શનૈશ્ચરસ્ તસ્ય ગ્રહત્વં સ તુ લબ્ધવાન્ ત્વષ્ટા તુ તેજસા તેન વિષ્ણોશ્ ચક્રમ્ અકલ્પયત્
તેનો ભાઈ શનૈશ્ચર ગ્રહ બન્યો; અને ત્વષ્ટાએ પોતાના તેજથી વિષ્ણુનું ચક્ર બનાવ્યું.
તદ્ અપ્રતિહતં યુદ્ધે દાનવાન્તચિકીર્ષયા યવીયસી તુ સાપ્ય્ આસીદ્ યમી કન્યા યશસ્વિની
યુદ્ધમાં અપ્રતિહત અને દાનવોના વિનાશ માટે એ શસ્ત્ર બનાવાયું; અને નાના, પ્રસિદ્ધ પુત્રી યમી હતી.
અભવચ્ ચ સરિચ્છ્રેષ્ઠા યમુના લોકપાવની મનુર્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે લોકે સાવર્ણ ઇતિ ચોચ્યતે
તે લોકપાવન, શ્રેષ્ઠ નદી યમુના બની; જગતમાં તેને મનુ કહે છે, અને સાવર્ણિ પણ કહે છે.
દ્વિતીયો યઃ સુતસ્ તસ્ય મનોર્ ભ્રાતા શનૈશ્ચરઃ ગ્રહત્વં સ ચ લેભે વૈ સર્વલોકાભિપૂજિતઃ
મનુનો બીજો પુત્ર, તેનો ભાઈ શનૈશ્ચર, પણ ગ્રહપદ પ્રાપ્ત કર્યો, અને બધા લોકોએ તેને સન્માન આપ્યું.
ય ઇદં જન્મ દેવાનાં શૃણુયાન્ નરસત્તમઃ આપદં પ્રાપ્ય મુચ્યેત પ્રાપ્નુયાચ્ ચ મહદ્ યશઃ
હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ, જે આ દેવોના જન્મની વાત સાંભળે, દુઃખમાં હોય તો મુક્ત થાય અને મોટું યશ મેળવે.
મનોર્ વૈવસ્વતસ્યાસન્ પુત્રા વૈ નવ તત્સમાઃ ઇક્ષ્વાકુશ્ ચૈવ નાભાગો ધૃષ્ટઃ શર્યાતિર્ એવ ચ
મનુ વૈવસ્વતના નવ પુત્ર હતા, જે તેના સમાન હતા: ઇક્ષ્વાકુ, નાભાગ, ધૃષ્ટ અને શર્યાતિ.
નરિષ્યન્તશ્ ચ ષષ્ઠો વૈ પ્રાંશૂ રિષ્ટશ્ ચ સપ્તમઃ કરૂષશ્ ચ પૃષધ્રશ્ ચ નવૈતે મુનિસત્તમાઃ
નરિષ્યંત છઠ્ઠો હતો, પ્રાંશુ અને ઋષ્ટ સાતમા, કરૂષ અને પૃષધ્રા — એ નવ, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ.
અકરોત્ પુત્રકામસ્ તુ મનુર્ ઇષ્ટિં પ્રજાપતિઃ મિત્રાવરુણયોર્ વિપ્રાઃ પૂર્વમ્ એવ મહામતિઃ
પુત્રની ઈચ્છાથી મનુ, મહાન બુદ્ધિ ધરાવતો પ્રજાપતિ, પ્રાચીન સમયમાં મીત્ર અને વરુણ માટે યજ્ઞ કર્યો, હે બ્રાહ્મણો.
અનુત્પન્નેષુ બહુષુ પુત્રેષ્વ્ એતેષુ ભો દ્વિજાઃ તસ્યાં ચ વર્તમાનાયામ્ ઇષ્ટ્યાં ચ દ્વિજસત્તમાઃ
જ્યારે ઘણા પુત્રો હજુ જન્મ્યા નહોતા, હે દ્વિજ, અને એ યજ્ઞ ચાલી રહ્યો હતો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો—
મિત્રાવરુણયોર્ અંશે મનુર્ આહુતિમ્ આવહત્ તત્ર દિવ્યામ્બરધરા દિવ્યાભરણભૂષિતા
મીત્ર અને વરુણના ભાગમાં મનુએ આહુતિ આપી; ત્યાં દિવ્ય વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ એક સ્ત્રી દેખાઈ.
દિવ્યસંહનના ચૈવ ઇલા જજ્ઞ ઇતિ શ્રુતિઃ તામ્ ઇલેત્ય્ એવ હોવાચ મનુર્ દણ્ડધરસ્ તદા
દિવ્ય આકારવાળી ઇલા જન્મી, એવી સાંભળવામાં આવે છે; મનુ, દંડધારી, એ સમયે તેને 'ઇલા' કહી સંબોધી.
અનુગચ્છસ્વ માં ભદ્રે તમ્ ઇલા પ્રત્યુવાચ હ ધર્મયુક્તમ્ ઇદં વાક્યં પુત્રકામં પ્રજાપતિમ્
તેને કહ્યું, 'મને અનુસરો, હે શુભે.' ઇલાએ પુત્ર ઈચ્છતા પ્રજાપતિને ધર્મયુક્ત અને યોગ્ય શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો.
મિત્રાવરુણયોર્ અંશે જાતાસ્મિ વદતાં વર તયોઃ સકાશં યાસ્યામિ ન માં ધર્મહતાં કુરુ
મિત્ર અને વરુણના અંશમાંથી હું જન્મી છું, બોલનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ છું; હું તેમના પાસે જવા જઈ રહી છું—મને ધર્મ છોડનાર ન બનાવો.
સૈવમ્ ઉક્ત્વા મનું દેવં મિત્રાવરુણયોર્ ઇલા ગત્વાન્તિકં વરારોહા પ્રાઞ્જલિર્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્
આ રીતે મનુ દેવને કહીને, સુંદર રૂપવાળી ઇલા મિત્ર અને વરુણના નજીક ગઈ, હાથ જોડીને એમણે આ શબ્દો કહ્યા.
અંશે ઽસ્મિ યુવયોર્ જાતા દેવૌ કિં કરવાણિ વામ્ મનુના ચાહમ્ ઉક્તા વાઐ અનુગચ્છસ્વ મામ્ ઇતિ
હું તમારો અંશ છું, દેવો; હું તમારા માટે શું કરું? મનુએ પણ મને કહ્યું છે: 'મારી સાથે આવો.'
તૌ તથાવાદિનીં સાધ્વીમ્ ઇલાં ધર્મપરાયણામ્ મિત્રશ્ ચ વરુણશ્ ચોભાવ્ ઊચતુસ્ તાં દ્વિજોત્તમાઃ
પછી મિત્ર અને વરુણ, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન અને સારા વર્તનવાળી ઇલાને, જેમણે આ રીતે કહ્યું, એમણે એમને ઉત્તર આપ્યો.