હયમૂર્ધા ચ લવણો નમુચિઃ શૃઙ્ગકસ્ તથા યમઃ પાતાલકેતુશ્ ચ મયઃ પુષ્કર એવ ચ
હયમૂર્ધા, લવણ, નમુચિ, શ્રૃંગક, યમ, પાતાળકેતુ, મય અને પુષ્કર—
એતૈર્ આવૃતતીર્થાનિ આસુરાણિ શુભાનિ ચ પ્રભાસો ભાર્ગવો ઽગસ્તિર્ નરનારાયણૌ તથા
આ બધા આસુર તીર્થો, શુભ અને અશુભ, ઘેરીને બેઠાં છે; પ્રભાસ, ભાર્ગવ, અગસ્ત્ય અને નરનારાયણ પણ—
વસિષ્ઠશ્ ચ ભરદ્વાજો ગોતમઃ કશ્યપો મનુઃ ઇત્યાદિમુનિજુષ્ટાનિ ઋષિતીર્થાનિ નારદ
વશિષ્ઠ, ભરદ્વાજ, ગૌતમ, કશ્યપ, મનુ—આ અને બીજા ઘણા ઋષિઓએ, હે નારદ, ઋષિ તીર્થોને પવિત્ર કર્યા છે.
અમ્બરીષો હરિશ્ચન્દ્રો માન્ધાતા મનુર્ એવ ચ કુરુઃ કનખલશ્ ચૈવ ભદ્રાશ્વઃ સગરસ્ તથા
અંબરીષ, હરિશ્ચંદ્ર, માંધાતા, મનુ, કુરુ, કનખલ, ભદ્રાશ્વ અને સાગર પણ—
અશ્વયૂપો નાચિકેતા વૃષાકપિર્ અરિંદમઃ ઇત્યાદિમાનુષૈર્ વિપ્ર નિર્મિતાનિ શુભાનિ ચ
અશ્વયૂપ, નચિકેત, વૃષાકપિ, અરિંદમ—આ અને બીજા અનેક મનુષ્યો, હે મુનિ, શુભ તીર્થો સ્થાપી ગયા છે.
યશસઃ ફલભૂત્યર્થં નિર્મિતાનીહ નારદ સ્વતોઉદ્ભૂતાનિ દૈવાનિ યત્ર ક્વાપિ જગત્ત્રયે પુણ્યતીર્થાનિ તાન્ય્ આહુસ્ તીર્થભેદો મયોદિતઃ
યશ, ફળ અને સમૃદ્ધિ માટે આ તીર્થો અહીં સ્થાપાયા છે, હે નારદ; અને જે દૈવી તીર્થો ત્રણેય લોકમાં વિવિધ જગ્યાએ સ્વયં પ્રગટ થયા છે, તેને પવિત્ર તીર્થ કહે છે. તીર્થોની આ ભેદરેખા મેં સમજાવી છે.
ત્રિદૈવત્યં તુ યત્ તીર્થં સર્વેભ્યો હ્ય્ ઉક્તમ્ ઉત્તમમ્ તસ્ય સ્વરૂપભેદં ચ વિસ્તરેણ બ્રવીતુ મે
ત્રિદૈવત તીર્થ સર્વથી શ્રેષ્ઠ કહેવાયું છે; એના વિવિધ સ્વરૂપો વિગતે મને કહો.
તાવદ્ અન્યાનિ તીર્થાનિ તાવત્ તાઃ પુણ્યભૂમયઃ તાવદ્ યજ્ઞાદયો યાવત્ ત્રિદૈવત્યં ન દૃશ્યતે
જ્યાં સુધી બીજાં તીર્થો છે, જ્યાં સુધી પવિત્ર ભૂમિઓ છે, જ્યાં સુધી યજ્ઞાદિ થાય છે, ત્યાં સુધી ત્રિદૈવત તીર્થ દર્શન નથી થતું.
ગઙ્ગેયં સરિતાં શ્રેષ્ઠા સર્વકામપ્રદાયિની ત્રિદૈવત્યા મુનિશ્રેષ્ઠ તદુત્પત્તિમ્ અતઃ શૃણુ
ગંગા સર્વ નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે, સર્વ ઈચ્છા પૂર્ણ કરતી છે; એ ત્રિદૈવત તીર્થ છે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, હવે એનું ઉત્પત્તિ કહું છું, સાંભળો.
વર્ષાણામ્ અયુતાત્ પૂર્વં દેવકાર્ય ઉપસ્થિતે તારકો બલવાન્ આસીન્ મદ્વરાદ્ અતિગર્વિતઃ
દેવકાર્ય માટે, દસ હજાર વર્ષ પહેલાં, મારા વરદાનથી તારક અસુર બહુ ગર્વીલા અને શક્તિશાળી થયા.
દેવાનાં પરમૈશ્વર્યં હૃતં તેન બલીયસા તતસ્ તે શરણં જગ્મુર્ દેવાઃ સેન્દ્રપુરોગમાઃ
એ શક્તિશાળી તારકે દેવતાઓનું સર્વોચ્ચ સત્તા છીનવી લીધી; પછી ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓએ શરણ લીધું.
ક્ષીરોદશાયિનં દેવં જગતાં પ્રપિતામહમ્ કૃતાઞ્જલિપુટા દેવા વિષ્ણુમ્ ઊચુર્ અનન્યગાઃ
દેવતાઓએ હાથ જોડીને ક્ષીરસાગરમાં શયન કરતા, જગતના પ્રપિતામહ, વિષ્ણુ પાસે એકાગ્રતાથી પ્રાર્થના કરી.
ત્વં ત્રાતા જગતાં નાથ દેવાનાં કીર્તિવર્ધન સર્વેશ્વર જગદ્યોને ત્રયીમૂર્તે નમો ઽસ્તુ તે
તમે જગતના રક્ષક, દેવતાઓની કીર્તિ વધારનાર, સર્વના સ્વામી, જગતના મૂળ, ત્રણેય વેદરૂપ, તમને વંદન છે.
લોકસ્રષ્ટાસુરાન્ હન્તા ત્વમ્ એવ જગતાં પતિઃ સ્થિત્યુત્પત્તિવિનાશાનાં કારણં ત્વં જગન્મય
તમે જ જગતના સર્જનહાર, અસુરોના વિનાશક, વિશ્વના સ્વામી છો; સર્જન, પાલન અને વિનાશના કારણ પણ તમે જ છો, હે સર્વવ્યાપી.
ત્રાતા ન કોપ્ય્ અસ્તિ જગત્ત્રયે ઽપિ શરીરિણાં સર્વવિપદ્ગતાનામ્ ત્વયા વિના વારિજપત્ત્રનેત્ર તાપત્રયાણાં શરણં ન ચાન્યત્
ત્રણે લોકમાં શરીરધારી જીવ માટે, દુઃખમાં પડેલા સૌ માટે, હે કમળનેત્ર, તમારા સિવાય બીજું કોઈ રક્ષક નથી; ત્રિવિધ તાપથી બચાવનારો બીજો કોઈ નથી.
પિતા ચ માતા જગતો ઽખિલસ્ય ત્વમ્ એવ સેવાસુલભો ઽસિ વિષ્ણો પ્રસીદ પાહીશ મહાભયેભ્યો શ્મદાર્તિહન્તા વદ કસ્ ત્વદન્યઃ
તમે જ સમગ્ર જગતના પિતા અને માતા છો, હે વિષ્ણુ, સેવા દ્વારા સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થાઓ છો; દયા કરો, પ્રભુ, અમને મહા ભયથી બચાવો. તમારાથી વિના, અમારું દુઃખ દૂર કરનાર બીજું કોણ છે?
આદિકર્તા વરાહસ્ ત્વં મત્સ્યઃ કૂર્મસ્ તથૈવ ચ ઇત્યાદિરૂપભેદૈર્ નો રક્ષસે ભય આગતે
તમે આદિકર્તા, વરાહ, મત્સ્ય, કૂર્મ વગેરે રૂપ ધારણ કરીને, ભય આવે ત્યારે અમને રક્ષો છો.
હૃતસ્વામ્યાન્ સુરગણાન્ હૃતદારાન્ ગતાપદઃ કસ્માન્ ન રક્ષસે દેવ અનન્યશરણાન્ હરે
દેવતાઓએ પોતાનું રાજપદ ગુમાવ્યું છે, પત્નીઓ પણ છીનવાઈ ગઈ છે, સ્થાન પણ ગયું છે—હે હરિ, બીજું કોઈ આશ્રય ન હોય ત્યારે પણ તમે અમને કેમ બચાવતા નથી?
તતઃ પ્રોવાચ ભગવાઞ્ શેષશાયી જગત્પતિઃ કસ્માચ્ ચ ભયમ્ આપન્નં તદ્ બ્રુવન્તુ ગતજ્વરાઃ તતઃ શ્રિયઃ પતિં પ્રાહુસ્ તં તારકવધં પ્રતિ
પછી શેષ પર વિશ્રામ લેતા, જગતના સ્વામી એવા ભગવાને કહ્યું: 'તમને શેનું ભય છે, નિર્ભય થઈને કહો.' ત્યારે શ્રીના પતિને તેઓએ તારકના વિનાશ વિશે બધું કહ્યું.
તારકાદ્ ભયમ્ આપન્નં ભીષણં રોમહર્ષણમ્ ન યુદ્ધૈસ્ તપસા શાપૈર્ હન્તું નૈવ ક્ષમા વયમ્
તારકના કારણે અમને ભયાનક અને રોમાચક ભય લાગ્યું છે; યુદ્ધ, તપ અથવા શાપથી પણ અમે તેને મારવા અસમર્થ છીએ.
અર્વાગ્દશાહાદ્ યો બાલસ્ તસ્માન્ મૃત્યુમ્ અવાપ્સ્યતિ તસ્માદ્ દેવ ન ચાન્યેભ્યસ્ તત્ર નીતિર્ વિધીયતામ્
આજે દસ દિવસ પછી જે બાળક જન્મશે, એ તારકના મૃત્યુનું કારણ બનશે; તેથી, દેવ, આ માટે બીજો કોઈ ઉપાય ન કરવો.
પુનર્ નારાયણઃ પ્રાહ નાહં બલોત્કટઃ સુરાઃ ન મત્તો મદપત્યાચ્ ચ ન દેવેભ્યો વધો ભવેત્
પછી નારાયણએ ફરી કહ્યું: 'હું બહુ શક્તિશાળી નથી, દેવો; મારા દ્વારા કે મારા સ્વામી દ્વારા કે દેવો દ્વારા પણ તારકનું મૃત્યુ નહીં થાય.'
ઈશ્વરાદ્ યદિ જાયેત અપત્યં બહુશક્તિકમ્ તસ્માદ્ વધમ્ અવાપ્નોતિ તારકો લોકદારુણઃ
જો ઈશ્વર પાસેથી બહુ શક્તિશાળી સંતાન જન્મે, તો એ ભયાનક તારકનો અંત આવશે.
તદ્ ગચ્છામઃ સુરાઃ સર્વે યતિતુમ્ ઋષિભિઃ સહ ભાર્યાર્થં પ્રથમો યત્નઃ કર્તવ્યઃ પ્રભવિષ્ણુભિઃ
આથી, હે દેવો, આપણે બધા ઋષિઓ સાથે જઈએ અને પત્ની મેળવવા પ્રયત્ન કરીએ; શક્તિશાળી લોકો પહેલો પ્રયાસ કરે.
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સુરગણા જગ્મુસ્ તે ચ નગોત્તમમ્ હિમવન્તં રત્નમયં મેનાં ચ હિમવત્પ્રિયામ્
'તેમ જ થાઓ' એમ કહી દેવતાઓએ રત્નોથી શોભતા ઉત્તમ પર્વત હિમવંત અને હિમવંતને પ્રિય એવી મેનાના ઘરે ગયા.
ઇદમ્ ઊચુઃ સર્વ એવ સભાર્યં તુહિનં ગિરિમ્
તેમણે બધી વાત હિમવંત અને તેની પત્નીને કહી.
દાક્ષાયણી લોકમાતા યા શક્તિઃ સંસ્થિતા ગિરૌ બુદ્ધિઃ પ્રજ્ઞા ધૃતિર્ મેધા લજ્જા પુષ્ટિઃ સરસ્વતી
દક્ષની પુત્રી, જગતની માતા, જે શક્તિ પર્વત પર વસે છે—બુદ્ધિ, જ્ઞાન, ધીરજ, સ્મૃતિ, લાજ, પોષણ અને સરસ્વતી—
એવં ત્વ્ અનેકધા લોકે યા સ્થિતા લોકપાવની દેવાનાં કાર્યસિદ્ધ્યર્થં યુવયોર્ ગર્ભમ્ આવિશત્
એવી અનેક રૂપે જગતને પવિત્ર કરતી એ શક્તિ જગતમાં વસે છે; દેવોના કાર્ય સિદ્ધ કરવા માટે એ તમારી બંનેના ગર્ભમાં પ્રવેશ કરશે.
સમુત્પન્ના જગન્માતા શંભોઃ પત્ની ભવિષ્યતિ અસ્માકં ભવતાં ચાપિ પાલની ચ ભવિષ્યતિ
જે જન્મશે એ જગતની માતા અને શંભુની પત્ની બનશે; એ અમને અને તમને પણ રક્ષક બનશે.
હિમવાન્ અપિ તદ્ વાક્યં સુરાણામ્ અભિનન્દ્ય ચ મેના ચાપિ મહોત્સાહા અસ્ત્વ્ ઇત્ય્ એવં વચો ઽબ્રવીત્
હિમવંતે દેવોના વચનથી આનંદ પામ્યો અને મેનાએ પણ ઉત્સાહપૂર્વક 'તેમ જ થાઓ' એમ કહ્યું.