અરુન્ધતી યથા સ્ત્રીણાં સતીનાં શ્રેષ્ઠતાં ગતા તથા સમસ્તતીર્થાનાં શ્રેષ્ઠં તત્ પુરુષોત્તમમ્
જેમ સ્ત્રીઓમાં અરુંધતી સર્વોત્તમ ગણાય છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ શ્રેષ્ઠ છે.
યથા સમસ્તવિદ્યાનાં મોક્ષવિદ્યા પરા સ્મૃતા તથા સમસ્તતીર્થાનાં શ્રેષ્ઠં તત્ પુરુષોત્તમમ્
બધી વિદ્યાઓમાં મોક્ષવિદ્યા સર્વોચ્ચ માનવામાં આવે છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ શ્રેષ્ઠ છે.
મનુષ્યાણાં યથા રાજા ધેનૂનામ્ અપિ કામધુક્ તથા સમસ્તતીર્થાનાં વરિષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્
જેમ મનુષ્યોમાં રાજા અને ગાયોમાં કામધેનુ શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ સર્વોપરી છે.
સુવર્ણં સર્વરત્નાનાં સર્પાણાં વાસુકિર્ યથા તથા સમસ્તતીર્થાનાં વરિષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્
બધા રત્નોમાં સોનુ અને સર્વોમાં વાસુકિ જે રીતે શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ શ્રેષ્ઠ છે.
પ્રહ્લાદઃ સર્વદૈત્યાનાં રામઃ શસ્ત્રભૃતાં યથા તથા સમસ્તતીર્થાનાં વરિષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્
દૈત્યોમાં પ્રહલાદ અને શસ્ત્રધારીઓમાં રામ જેમ શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ સર્વોપરી છે.
ઝષાણાં મકરો યદ્વન્ મૃગાણાં મૃગરાડ્ યથા તથા સમસ્તતીર્થાનાં વરિષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્
જળચરોમાં મકર અને પશુઓમાં સિંહ જે રીતે શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ શ્રેષ્ઠ છે.
સમુદ્રાણાં યથા શ્રેષ્ઠઃ ક્ષીરોદઃ સરિતાં પતિઃ તથા સમસ્તતીર્થાનાં વરિષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્
સમુદ્રોમાં ક્ષીરસાગર અને નદીઓમાં ગંગા જે રીતે શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ સર્વોપરી છે.
વરુણો યાદસાં યદ્વદ્ યમઃ સંયમિનાં યથા તથા સમસ્તતીર્થાનાં વરિષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્
યાદવોમાં વરુણ અને નિયંત્રણ કરનારાઓમાં યમ જે રીતે શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ શ્રેષ્ઠ છે.
દેવર્ષીણાં યથા શ્રેષ્ઠો નારદો મુનિસત્તમાઃ તથા સમસ્તતીર્થાનાં વરિષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્
મુનિઓમાં નારદ જેમ શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ સર્વોપરી છે.
ધાતૂનાં કાઞ્ચનં યદ્વત્ પવિત્રાણાં ચ દક્ષિણા તથા સમસ્તતીર્થાનાં વરિષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્
ધાતુઓમાં સોનુ અને પવિત્રતાઓમાં દક્ષિણા જે રીતે શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ શ્રેષ્ઠ છે.
પ્રજાપતિર્ યથા દક્ષ ઋષીણાં કશ્યપો યથા તથા સમસ્તતીર્થાનાં વરિષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્
પ્રજાપતિઓમાં દક્ષ અને ઋષિઓમાં કશ્યપ જેમ શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ સર્વોપરી છે.
ગ્રહાણાં ભાસ્કરો યદ્વન્ મન્ત્રાણાં પ્રણવો યથા તથા સમસ્તતીર્થાનાં વરિષ્ઠં પુરુષોત્તમમ્
ગ્રહોમાં સુર્ય અને મંત્રોમાં ઓમકાર જે રીતે શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ શ્રેષ્ઠ છે.
અશ્વમેધસ્ તુ યજ્ઞાનાં યથા શ્રેષ્ઠઃ પ્રકીર્તિતઃ તથા સમસ્તતીર્થાનાં ક્ષેત્રં ચ તદ્ દ્વિજોત્તમાઃ
યજ્ઞોમાં અશ્વમેઘ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે, તેમ બધા તીર્થોમાં એ ક્ષેત્ર શ્રેષ્ઠ છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો.
ઓષધીનાં યથા ધાન્યં તૃણેષુ તૃણરાડ્ યથા તથા સમસ્તતીર્થાનામ્ ઉત્તમં પુરુષોત્તમમ્
ઔષધિઓમાં અનાજ અને ઘાસમાં ઘાસનો રાજા જે રીતે શ્રેષ્ઠ છે, તેમ બધા તીર્થોમાં પુરુષોત્તમ સર્વોચ્ચ છે.
યથા સમસ્તતીર્થાનાં ધર્મઃ સંસારતારકઃ તથા સમસ્તતીર્થાનાં શ્રેષ્ઠં તત્ પુરુષોત્તમમ્
જેમ બધાં પવિત્ર તીર્થોનો ધર્મ મનુષ્યને સંસારના દરિયાને પાર કરાવે છે, તેમ બધાં તીર્થોમાંથી એ પુરુષોત્તમ સર્વોથી શ્રેષ્ઠ છે.
સર્વેષાં ચૈવ તીર્થાનાં ક્ષેત્રાણાં ચ દ્વિજોત્તમાઃ જપહોમવ્રતાનાં ચ તપોદાનફલાનિ ચ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, બધાં તીર્થો, ક્ષેત્રો, જપ, હવન, વ્રત, તપ અને દાન—આ બધાંના ફળ આ પ્રમાણે છે.
ન તત્ પશ્યામિ ભો વિપ્રા યત્ તેન સદૃશં ભુવિ કિં ચાત્ર બહુનોક્તેન ભાષિતેન પુનઃ પુનઃ
હે વિદ્વાન બ્રાહ્મણો, પૃથ્વી પર એના સમાન કંઈ નથી; ફરી ફરી ઘણું બોલવામાં શું અર્થ છે?
સત્યં સત્યં પુનઃ સત્યં ક્ષેત્રં તત્ પરમં મહત્ પુરુષાખ્યં સકૃદ્ દૃષ્ટ્વા સાગરામ્ભઃસમાપ્લુતમ્
સાચું કહું છું, ફરીથી સાચું કહું છું—એ ક્ષેત્ર અતિ મહાન છે; જે એ પુરુષોત્તમ સ્થાનને એકવાર પણ જુએ છે, તે જાણે સાગરમાં ડૂબીને પવિત્ર થઈ જાય છે.
બ્રહ્મવિદ્યાં સકૃજ્ જ્ઞાત્વા ગર્ભવાસો ન વિદ્યતે હરેઃ સંનિહિતે સ્થાન ઉત્તમે પુરુષોત્તમે
જે મનુષ્યે બ્રહ્મવિદ્યાને એકવાર પણ જાણી છે, તેને ફરી ગર્ભમાં આવવું પડતું નથી; જ્યાં હરિ હાજર છે, એ ઉત્તમ પુરુષોત્તમ સ્થાનમાં.
સંવત્સરમ્ ઉપાસીત માસમાત્રમ્ અથાપિ વા તેન જપ્તં હુતં તેન તેન તપ્તં તપો મહત્
એ સ્થળે વર્ષભર ઉપાસના કરવી, અથવા માત્ર એક મહિનો—even એટલું પૂરતું; ત્યાં જે કંઈ જપ, હવન કે મહાન તપ કરવામાં આવે છે,
સ યાતિ પરમં સ્થાનં યત્ર યોગેશ્વરો હરિઃ ભુક્ત્વા ભોગાન્ વિચિત્રાંશ્ ચ દેવયોષિત્સમન્વિતઃ
એ મનુષ્ય પરમ સ્થાનને પામે છે, જ્યાં યોગીઓના સ્વામી હરિ વસે છે; અને ત્યાં દેવકન્યાઓ સાથે વિવિધ ભોગ ભોગવીને રહે છે.
કલ્પાન્તે પુનર્ આગત્ય મર્ત્યલોકે નરોત્તમઃ જાયતે યોગિનાં વિપ્રા જ્ઞાનજ્ઞેયોદ્યતો ગૃહે
કલ્પના અંતે જ્યારે એ પુનઃ મનુષ્યલોકમાં આવે છે, ત્યારે શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય યોગી અને બ્રાહ્મણના ઘરમાં જન્મે છે, જ્ઞાન અને જ્ઞાનની સાધનામાં લાગેલો.
સંપ્રાપ્ય વૈષ્ણવં યોગં હરેઃ સ્વચ્છન્દતાં વ્રજેત્ કલ્પવૃક્ષસ્ય રામસ્ય કૃષ્ણસ્ય ભદ્રયા સહ
જ્યારે વૈષ્ણવ યોગ પ્રાપ્ત થાય છે, ત્યારે હરિ જેવી સ્વચ્છંદતા મળે છે, અને કલ્પવૃક્ષ, રામ, કૃષ્ણ તથા શુભા સાથે એ આનંદ માણે છે.
માર્કણ્ડેયેન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય માહાત્મ્યં માધવસ્ય ચ સ્વર્ગદ્વારસ્ય માહાત્મ્યં સાગરસ્ય વિધિઃ ક્રમાત્
માર્કંડેય અને ઇન્દ્રદ્યુમ્નનું મહાત્મ્ય, માધવનું મહાત્મ્ય, સ્વર્ગના દ્વારનું મહાત્મ્ય અને સાગરનું નિયમ—all ક્રમશઃ વર્ણવાયું છે.
માર્જનસ્ય યથાકાલે ભાગીરથ્યાઃ સમાગમમ્ સર્વમ્ એતન્ મયા ખ્યાતં યત્ પરં શ્રોતુમ્ ઇચ્છથ
શુદ્ધિ માટે યોગ્ય સમય, ભાગીરથી સાથેનું મિલન—આ બધું મેં તમને કહ્યું છે, જે કંઈ શ્રેષ્ઠ તમે સાંભળવા ઇચ્છો છો.
ઇન્દ્રદ્યુમ્નસ્ય માહાત્મ્યમ્ એતચ્ ચ કથિતં મયા સર્વાશ્ચર્યં સમાખ્યાતં રહસ્યં પુરુષોત્તમમ્ પુરાણં પરમં ગુહ્યં ધન્યં સંસારમોચનમ્
ઇન્દ્રદ્યુમ્નનું મહાત્મ્ય મેં કહ્યું છે; બધાં આશ્ચર્ય વર્ણવ્યાં છે; પુરુષોત્તમનું રહસ્ય, એ પ્રાચીન, પરમ ગુપ્ત, ધન્ય અને સંસારથી મુક્તિ આપનાર છે.
નહિ નસ્ તૃપ્તિર્ અસ્તીહ શૃણ્વતાં તીર્થવિસ્તરમ્ પુનર્ એવ પરં ગુહ્યં વક્તુમ્ અર્હસ્ય્ અશેષતઃ પરં તીર્થસ્ય માહાત્મ્યં સર્વતીર્થોત્તમોત્તમમ્
અમે તીર્થોના વિશાળ વર્ણન સાંભળીને હજુ તૃપ્ત થયા નથી; તમે ફરીથી એ સર્વોત્તમ તીર્થનું મહાત્મ્ય, સર્વ તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ રહસ્ય, સંપૂર્ણ રીતે કહો.
ઇમમ્ એવ પુરા પ્રશ્નં પૃષ્ટો ઽસ્મિ દ્વિજસત્તમાઃ નારદેન પ્રયત્નેન તદા તં પ્રોક્તવાન્ અહમ્
આજ જે પ્રશ્ન તમે પૂછ્યો, એ જ પ્રશ્ન પ્રાચીન સમયમાં નારદે મને ખૂબ પ્રયત્નપૂર્વક પૂછ્યો હતો; ત્યારે મેં તેને જવાબ આપ્યો હતો.
તપસો યજ્ઞદાનાનાં તીર્થાનાં પાવનં સ્મૃતમ્ સર્વં શ્રુતં મયા ત્વત્તો જગદ્યોને જગત્પતે
તપ, યજ્ઞ અને દાનમાં તીર્થો પવિત્ર માનવામાં આવે છે; હે જગતના મૂળ અને સ્વામી, આ બધું મેં તમારી પાસેથી સાંભળ્યું છે.
કિયન્તિ સન્તિ તીર્થાનિ સ્વર્ગમર્ત્યરસાતલે સર્વેષામ્ એવ તીર્થાનાં સર્વદા કિં વિશિષ્યતે
સ્વર્ગ, પૃથ્વી અને પાતાળમાં કેટલાં તીર્થો છે? એ બધાં તીર્થોમાં કયું હંમેશાં સર્વોત્તમ ગણાય છે?